Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν έχει μετατρέψει την αγχόνη σε εργαλείο διακυβέρνησης. Δεν αρκείται να πυροβολεί τους διαδηλωτές στους δρόμους, να εξαφανίζει συλληφθέντες και να βασανίζει κρατουμένους. Τώρα εκτελεί νέους ανθρώπους που συνδέθηκαν με την εξέγερση του Ιανουαρίου, μέσα από δίκες για τις οποίες δεν υπάρχει ούτε στοιχειώδης ανεξάρτητος έλεγχος.
Την Κυριακή 19 Ιουλίου εκτελέστηκαν δι’ απαγχονισμού ο Ερφάν Εσφαντιαρί, μόλις 18 ετών, και ο Γκολ-Μοχαμάντ Μοχαμαντί, 23 ετών, υπήκοος Αφγανιστάν. Η ιρανική Δικαιοσύνη τούς κατηγόρησε ότι κατά τις ταραχές στο Ισφαχάν έδεσαν αστυνομικούς, τους χτύπησαν, τους περιέλουσαν με βενζίνη και τους πυρπόλησαν.
Όμως οι Αρχές δεν γνωστοποίησαν πότε ακριβώς συνελήφθησαν, πότε δικάστηκαν, αν είχαν δικηγόρους της επιλογής τους, ούτε με ποιες διαδικασίες αποδείχθηκαν οι κατηγορίες. Σε μια χώρα όπου οι «ομολογίες» αποσπώνται συχνά με βασανιστήρια και προβάλλονται στην κρατική τηλεόραση πριν ακόμη αρχίσει η δίκη, η επίσημη εκδοχή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως δικαστική αλήθεια.
Ο ξεσηκωμός που πνίγηκε στο αίμα
Η νέα λαϊκή εξέγερση άρχισε στις 28 Δεκεμβρίου 2025, όταν η κατάρρευση του νομίσματος, ο πληθωρισμός, η ακρίβεια, η έλλειψη νερού και η γενικευμένη κοινωνική ασφυξία έβγαλαν τον κόσμο στους δρόμους. Μέσα σε λίγες ημέρες, οι οικονομικές διαμαρτυρίες εξελίχθηκαν σε πανεθνικό αίτημα για ελευθερία, δημοκρατία και τέλος στο καθεστώς της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Στις 8 και 9 Ιανουαρίου 2026 οι δυνάμεις ασφαλείας εξαπέλυσαν μια πραγματική σφαγή. Η ίδια η Τεχεράνη αναγνώρισε 3.117 νεκρούς, ενώ η ειδική εισηγήτρια του ΟΗΕ για το Ιράν ανέφερε ότι οι νεκροί από τα πυρά των δυνάμεων καταστολής ξεπέρασαν τους 5.000. Ανάμεσά τους βρίσκονταν άνδρες, γυναίκες και παιδιά.
Δεν επρόκειτο για «αποκατάσταση της τάξης». Επρόκειτο για στρατιωτική επιχείρηση ενός καθεστώτος εναντίον του ίδιου του λαού του.
Μετά τη σφαγή ακολούθησε ένα κύμα συλλήψεων χωρίς προηγούμενο. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι φέρεται να συνελήφθησαν. Επισήμως, έως τις 17 Φεβρουαρίου, 10.538 άτομα είχαν παραπεμφθεί για δίωξη και είχαν εκδοθεί 8.843 κατηγορητήρια. Πολλοί κρατήθηκαν σε μυστικές ή ανεπίσημες εγκαταστάσεις, χωρίς επικοινωνία με τις οικογένειές τους και χωρίς να καταγράφεται καν ο τόπος κράτησής τους.
Το αιματηρό κοντέρ των εκτελέσεων
Σύμφωνα με την οργάνωση Iran Human Rights, τουλάχιστον 370 άνθρωποι εκτελέστηκαν στο Ιράν από την 1η Ιανουαρίου έως τις 30 Ιουνίου 2026. Μόνο τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 101 εκτελέσεις.
Ο αριθμός είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερος. Η οργάνωση έχει δεχθεί πληροφορίες για περισσότερες από 400 επιπλέον εκτελέσεις, τις οποίες δεν μπόρεσε ακόμη να επαληθεύσει και γι’ αυτό δεν τις έχει προσθέσει στον επίσημο απολογισμό της.
Από τους 370 εκτελεσθέντες:
- 188 είχαν καταδικαστεί για ανθρωποκτονία με τη διαδικασία της ανταπόδοσης.
- 117 για αδικήματα σχετικά με ναρκωτικά.
- 55 για κατηγορίες «εθνικής ασφάλειας».
- Ανάμεσα στους τελευταίους βρίσκονταν τουλάχιστον 18 διαδηλωτές, 13 πολιτικοί κρατούμενοι και 12 άνθρωποι που κατηγορήθηκαν για κατασκοπεία.
- Εκτελέστηκαν εννέα γυναίκες.
- Ανάμεσα στους νεκρούς βρίσκονταν 11 Αφγανοί και δύο Ιρακινοί, καθώς και δεκάδες μέλη εθνικών μειονοτήτων: 33 Βελούχοι, 25 Κούρδοι και εννέα Άραβες.
Μόλις 53 από τις 370 εκτελέσεις ανακοινώθηκαν επισήμως. Οι υπόλοιπες 317 αποκαλύφθηκαν από ανεξάρτητες πηγές. Δηλαδή, το καθεστώς δεν αρκείται να σκοτώνει. Προσπαθεί να σκοτώνει και αθόρυβα.
Το 2025 είχαν ήδη καταγραφεί τουλάχιστον 1.639 εκτελέσεις, ο μεγαλύτερος ετήσιος αριθμός στο Ιράν από το 1989 και αυξημένος κατά 68% σε σχέση με το 2024.
Νέοι άνθρωποι στον διάδρομο του θανάτου
Μέχρι τις 21 Μαΐου, η Διεθνής Αμνηστία είχε καταγράψει τουλάχιστον 78 διαδηλωτές, αντιφρονούντες και πρόσωπα που θεωρήθηκαν ότι συνδέονται με απαγορευμένες οργανώσεις να βρίσκονται καταδικασμένοι σε θάνατο.
Από αυτούς, οι 41 είχαν συλληφθεί για τη συμμετοχή τους στις κινητοποιήσεις του Ιανουαρίου. Τουλάχιστον πέντε ήταν παιδιά, δηλαδή κάτω των 18 ετών, την εποχή των πράξεων για τις οποίες κατηγορήθηκαν.
Οι αριθμοί αυτοί είχαν καταγραφεί πριν από τις νεότερες εκτελέσεις και συνεπώς δεν αποτελούν σημερινό πλήρη κατάλογο. Αποτυπώνουν, όμως, το μέγεθος του μηχανισμού εξόντωσης: νέοι άνθρωποι καταδικάζονται σε θάνατο, συχνά ύστερα από δίκες λίγων λεπτών, χωρίς ουσιαστική υπεράσπιση και με «αποδείξεις» τις ομολογίες που το καθεστώς απέσπασε στα υπόγεια των φυλακών.
Οι φυλακές των εξαφανισμένων
Δεν υπάρχει αξιόπιστος συνολικός αριθμός για όσους εκτίουν ισόβια ή πολυετείς ποινές, επειδή η Τεχεράνη δεν δημοσιοποιεί ολοκληρωμένα στοιχεία και πολλοί κρατούμενοι μεταφέρονται μεταξύ φυλακών, στρατοπέδων και μυστικών ανακριτικών κέντρων.
Οι μαρτυρίες, ωστόσο, περιγράφουν:
- ξυλοδαρμούς και βασανιστήρια,
- παρατεταμένη απομόνωση,
- απαγόρευση επικοινωνίας με οικογένεια και δικηγόρο,
- εξαναγκαστικές τηλεοπτικές «ομολογίες»,
- απειλές κατά συγγενών,
- εικονικές εκτελέσεις,
- εξαφανίσεις κρατουμένων χωρίς ενημέρωση για το αν βρίσκονται ακόμη στη ζωή.
Η Human Rights Watch προειδοποιεί ότι όσοι κρατούνται σε ανεπίσημες εγκαταστάσεις κινδυνεύουν περισσότερο από βασανιστήρια, συνοπτικές εκτελέσεις και μυστικούς απαγχονισμούς. Ορισμένες οικογένειες πληροφορήθηκαν τηλεφωνικά ότι οι άνθρωποί τους πέθαναν, χωρίς να τους επιστραφεί ούτε η σορός.
Ο Τραμπ βλέπει ουράνιο και πετρέλαιο, όχι τις αγχόνες
Και ενώ στο Ιράν η αγχόνη δουλεύει υπερωρίες, η διεθνής πολιτική συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τα πυρηνικά, τους πυραύλους, τα Στενά του Ορμούζ, το πετρέλαιο και τις τιμές της ενέργειας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ μιλά για την πυρηνική απειλή του Ιράν. Μιλά για τις ενεργειακές ροές. Μιλά για διαπραγματεύσεις, κυρώσεις και στρατιωτική ισχύ. Αλλά η σταθερή, δημόσια και πιεστική αναφορά στα ανθρώπινα δικαιώματα, στους φυλακισμένους και στις εκτελέσεις απουσιάζει από το κέντρο της πολιτικής του.
Δεν είναι απλώς εντύπωση. Ακόμη και το μνημόνιο που υπέγραψαν ΗΠΑ και Ιράν στις 18 Ιουνίου για τον τερματισμό του πολέμου και τη συνέχιση των συνομιλιών δεν έθεσε στο επίκεντρο τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη ή την αποκατάσταση των θυμάτων.
Για τη μεγάλη γεωπολιτική σκακιέρα, ένας πύραυλος έχει βεληνεκές, μια πυρηνική εγκατάσταση έχει φυγοκεντρητές και ένα βαρέλι πετρέλαιο έχει τιμή. Ένας 18χρονος που οδηγείται στην αγχόνη, προφανώς, δεν έχει χρηματιστηριακό δείκτη.
Και ο γιος του Σάχη;
Ο Ρεζά Παχλαβί δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς από το προσκήνιο. Τον Μάρτιο είχε καλέσει τις ΗΠΑ να μην κλείσουν συμφωνία με το σημερινό καθεστώς, ενώ το επικοινωνιακό του επιτελείο παρενέβη και στις 19 Ιουλίου για τις δύο νέες εκτελέσεις. Ωστόσο είναι γεγονός ότι η δημόσια παρουσία του δεν έχει την ίδια ένταση και διεθνή απήχηση που είχε στις πρώτες ημέρες της εξέγερσης.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο κενό. Η ιρανική αντιπολίτευση σε παραμένει κατακερματισμένη, χωρίς ενιαία ηγεσία και χωρίς αποτελεσματικό μηχανισμό προστασίας όσων αντιστέκονται στο εσωτερικό.
Οι διαδηλωτές έμειναν μόνοι απέναντι στους Φρουρούς της Επανάστασης, στις μυστικές υπηρεσίες, στις φυλακές και στους δικαστές της αγχόνης.
Οι αγχόνες δεν είναι «εσωτερική υπόθεση»
Το καθεστώς των μουλάδων θέλει ο κόσμος να συζητά μόνο για το ουράνιο, τους πυραύλους και το πετρέλαιο. Θέλει κάθε διπλωματική διαπραγμάτευση να τελειώνει με μια συμφωνία ασφαλείας, χωρίς ούτε μία λέξη για τους εκτελεσμένους, τους εξαφανισμένους και τα παιδιά που περιμένουν τη θανατική τους ποινή.
Αυτή ακριβώς είναι η παγίδα.
Δεν υπάρχει πραγματική συμφωνία με το Ιράν, όταν οι αγχόνες συνεχίζουν να στήνονται στις αυλές των φυλακών. Δεν υπάρχει σταθερότητα, όταν ένα καθεστώς κυβερνά με μαζικές εκτελέσεις. Και δεν υπάρχει σοβαρή εξωτερική πολιτική όταν οι ηγέτες της Δύσης απαιτούν έλεγχο των φυγοκεντρητών, αλλά δεν απαιτούν ούτε καν πρόσβαση ανεξάρτητων παρατηρητών στα κελιά των μελλοθανάτων.
Το Ιράν δεν είναι μόνο πυρηνικές εγκαταστάσεις και πετρελαιοπηγές.
Είναι ένας λαός που εξεγέρθηκε, χιλιάδες νεκροί στους δρόμους, δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις και τουλάχιστον 370 άνθρωποι που οδηγήθηκαν στην αγχόνη μέσα σε έξι μήνες.
Και ο λογαριασμός του αίματος συνεχίζει να γράφει.
