Στις 17 Σεπτεμβρίου 1978 τρεις άνδρες εμφανίστηκαν μπροστά στις κάμερες έχοντας πετύχει κάτι που μέχρι τότε έμοιαζε σχεδόν αδύνατο.
Ο πρόεδρος της Αιγύπτου Ανουάρ Σαντάτ, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μεναχέμ Μπέγκιν και ο Αμερικανός πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ ολοκλήρωναν στο Καμπ Ντέιβιντ μια διαπραγμάτευση 13 ημερών που άλλαξε τον χάρτη της Μέσης Ανατολής. Οι συμφωνίες της 17ης Σεπτεμβρίου δεν ήταν ακόμη η επίσημη συνθήκη ειρήνης, αυτή υπογράφηκε στις 26 Μαρτίου 1979 στην Ουάσιγκτον, αλλά αποτέλεσαν το πλαίσιο πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε.
Η πρώτη μεγάλη ρωγμή στον αραβοϊσραηλινό πόλεμο
Η σημασία της συμφωνίας ήταν τεράστια. Η Αίγυπτος, η μεγαλύτερη τότε στρατιωτική δύναμη του αραβικού κόσμου, αναγνώριζε ουσιαστικά ότι η αντιπαράθεση με το Ισραήλ έπρεπε να λυθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Το Ισραήλ, από την πλευρά του, δεσμεύθηκε να αποχωρήσει από το Σινά, το οποίο είχε καταλάβει στον Πόλεμο των Έξι Ημερών το 1967. Η αποχώρηση ολοκληρώθηκε το 1982 και η αιγυπτιακή κυριαρχία αποκαταστάθηκε.
Για αυτή την ιστορική επιλογή ο Σαντάτ πλήρωσε βαρύ πολιτικό τίμημα στον αραβικό κόσμο και τελικά με την ίδια του τη ζωή: δολοφονήθηκε στο Κάιρο στις 6 Οκτωβρίου 1981 από ισλαμιστές εξτρεμιστές.
Το μεγάλο αγκάθι που έμεινε: οι Παλαιστίνιοι
Το Καμπ Ντέιβιντ όμως περιείχε και ένα δεύτερο, πολύ πιο φιλόδοξο σχέδιο: την αντιμετώπιση του Παλαιστινιακού.
Προέβλεπε μεταβατική περίοδο πέντε ετών και διαδικασία αυτοδιοίκησης για τους Παλαιστινίους στη Δυτική Όχθη και τη Γάζα, με συμμετοχή της Αιγύπτου, του Ισραήλ, της Ιορδανίας και Παλαιστινίων εκπροσώπων στις διαπραγματεύσεις.
Εκεί ακριβώς αποδείχθηκε και το όριο του Καμπ Ντέιβιντ.
Η διμερής ειρήνη Αιγύπτου–Ισραήλ άντεξε. Η συνολική ειρήνη στη Μέση Ανατολή όχι. Οι διαπραγματεύσεις για την παλαιστινιακή αυτονομία δεν οδήγησαν στη λύση που είχε οραματιστεί ο Κάρτερ.
Και ύστερα ήρθε ο Λίβανος
Μόλις τέσσερα χρόνια μετά το Καμπ Ντέιβιντ, τον Ιούνιο του 1982, το Ισραήλ εισέβαλε στον Λίβανο. Βασικός στρατηγικός στόχος ήταν να απομακρυνθεί από τον νότιο Λίβανο η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (PLO) και οι ένοπλες δυνάμεις της, υπό τον Γιασέρ Αραφάτ.
Οι ισραηλινές δυνάμεις έφτασαν έως τη Βηρυτό. Έπειτα από πολιορκία και διεθνή διαμεσολάβηση, ο Αραφάτ και η ηγεσία της PLO εγκατέλειψαν τον Λίβανο και εγκαταστάθηκαν στην Τυνησία.
Και εκείνη τη δραματική περίοδο είχα την ευκαιρία να τη ζήσω όχι από τα τηλεγραφήματα των ειδησεογραφικών πρακτορείων αλλά επί του πεδίου, ως απεσταλμένος της ΕΡΤ στον Λίβανο.
Ήταν μια Μέση Ανατολή στην οποία μπορούσες ήδη να αντιληφθείς πόσο διαφορετική ήταν η πραγματικότητα του πολέμου από εκείνη των διπλωματικών ανακοινωθέντων.
Από τον Αραφάτ στις συμφωνίες του Όσλο
Η ιστορία όμως δεν σταμάτησε στον Λίβανο.
Ήρθαν η πρώτη Ιντιφάντα, οι Συμφωνίες του Όσλο του 1993, η ιστορική χειραψία Αραφάτ–Ράμπιν υπό τον Μπιλ Κλίντον, η δημιουργία της Παλαιστινιακής Αρχής, η δεύτερη Ιντιφάντα, η άνοδος της Χαμάς, οι επαναλαμβανόμενοι πόλεμοι στη Γάζα.
Κάθε φορά γεννιόταν η ελπίδα ότι ίσως αυτή τη φορά είχε βρεθεί ο δρόμος.
Και κάθε φορά η ειρήνη απομακρυνόταν ξανά.
Και φτάσαμε στην 7η Οκτωβρίου και στη Γάζα
Στις 7 Οκτωβρίου 2023 η Χαμάς εξαπέλυσε τη μεγάλη επίθεση στο Ισραήλ, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και εκατοντάδες οδηγήθηκαν ως όμηροι στη Γάζα. Ακολούθησε η τεράστια ισραηλινή στρατιωτική επιχείρηση που άφησε μεγάλο μέρος της Λωρίδας της Γάζας κατεστραμμένο και προκάλεσε δεκάδες χιλιάδες παλαιστινιακούς θανάτους.
Ακόμη και μετά την αμερικανικής διαμεσολάβησης εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025, η σύγκρουση δεν έχει πραγματικά τελειώσει. Ισραηλινές επιθέσεις συνεχίζονται και το κρίσιμο ζήτημα του αφοπλισμού της Χαμάς, της ισραηλινής αποχώρησης και της μελλοντικής διακυβέρνησης της Γάζας παραμένει ανοικτό.
Μια ειρήνη που άντεξε – αλλά έμεινε μισή
Σαράντα οκτώ χρόνια μετά, το Καμπ Ντέιβιντ δεν μπορεί να χαρακτηριστεί αποτυχία. Πέτυχε κάτι εξαιρετικά σημαντικό: Αίγυπτος και Ισραήλ δεν ξαναπολέμησαν μεταξύ τους.
Απέτυχε όμως να μετατρέψει αυτή τη διμερή ειρήνη στη συνολική ειρήνη της Μέσης Ανατολής που οραματίζονταν εκείνη την ημέρα ο Κάρτερ, ο Σαντάτ και ο Μπέγκιν.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη ιστορική αντίφαση της περίφημης φωτογραφίας της 17ης Σεπτεμβρίου 1978: τρεις ηγέτες χαμογελούν επειδή απέδειξαν ότι η ειρήνη στη Μέση Ανατολή είναι δυνατή.
Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, η Γάζα υπενθυμίζει πόσο τρομακτικά δύσκολο είναι να γίνει οριστική.
