Το Ισραήλ αντιμετωπίζει εβδομάδες λειψυδρίας, καθώς μια ασυνήθιστη έξαρση φυτοπλαγκτού (άνθιση φυκών) παρέλυσε μεγάλο μέρος της δυναμικότητάς του στην αφαλάτωση. Πρόκειται για μια κρίση που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, πυροδοτήθηκε όταν ισραηλινές επιθέσεις κατέστρεψαν μεγάλο μέρος των υποδομών διαχείρισης λυμάτων της Γάζας, προκαλώντας μαζική απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων στη θάλασσα.
«Η ρύπανση δεν αναγνωρίζει πολιτικά σύνορα», δήλωσε η περιβαλλοντική οργάνωση Zalul, μια ισραηλινή ΜΚΟ που δραστηριοποιείται για την προστασία των θαλασσών και των ακτών της χώρας. «Η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων από τη Λωρίδα της Γάζας στη θάλασσα συμβάλλει στην επιδείνωση της κρίσης που πλήττει τις ισραηλινές εγκαταστάσεις αφαλάτωσης. Τα λύματα περιέχουν θρεπτικά συστατικά, όπως άζωτο και φώσφορο, τα οποία τροφοδοτούν τα μικροφύκη και τα κυανοβακτήρια, ενισχύοντας ενδεχομένως την υπερβολική ανάπτυξή τους».
Παρά την κατάπαυση του πυρός που επιτεύχθηκε πέρυσι με τη διαμεσολάβηση των ΗΠΑ, η Γάζα – όπως αναφέρει ο Guardian– παραμένει δέσμια μιας σοβαρής κρίσης ύδρευσης και αποχέτευσης. Η παλαιστινιακή περιοχή μαστίζεται από τρωκτικά, ενώ τα λύματα πλημμυρίζουν την ακτογραμμή της μετά την καταστροφή των μονάδων επεξεργασίας λυμάτων από το Ισραήλ.
Ακριβώς απέναντι από τα σύνορα, μια τεράστια έξαρση μικροφυκών, που εκτείνεται σε μήκος έως και 100 χιλιομέτρων, έχει φράξει τα φίλτρα σε πέντε από τις έξι κύριες μονάδες αφαλάτωσης του Ισραήλ· οι μονάδες αυτές τέθηκαν εκτός λειτουργίας για αρκετές ημέρες και έκτοτε λειτουργούν με μειωμένη δυναμικότητα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι, μετά από σχεδόν τρία χρόνια πολέμου, οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της καταστροφής στη Γάζα επεκτείνονται πλέον και στο Ισραήλ.
«Η απόρριψη ανεπεξέργαστων λυμάτων από τη Γάζα στη θάλασσα αυξάνει τους κινδύνους για τις υποδομές παραγωγής νερού του Ισραήλ κατά μήκος της νότιας ακτής της Μεσογείου», δήλωσε ο Jack Gilron, ομότιμος καθηγητής και ειδικός στην αφαλάτωση στο Ινστιτούτο Έρευνας Υδάτων Zuckerberg του Πανεπιστημίου Ben-Gurion. «Το τρέχον περιστατικό ενισχύει την ανάγκη προετοιμασίας απέναντι σε απειλές για μία από τις κύριες πηγές πόσιμου νερού του Ισραήλ».
Από τις 7 Οκτωβρίου 2023, οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί έχουν καταστρέψει το 90% των υποδομών ύδρευσης και αποχέτευσης της Γάζας, σύμφωνα με έκθεση των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Έχουν πραγματοποιηθεί άμεσα πλήγματα σε πηγάδια, αγωγούς μεταφοράς, δεξαμενές και μονάδες αφαλάτωσης.
Η κρίση νερού στη Γάζα παραμένει οξεία. Πριν από τον πόλεμο, το 80% της παροχής νερού της περιοχής προερχόταν από υδροφορέα κάτω από την παράκτια ζώνη, ωστόσο αυτή η πηγή είναι πλέον μολυσμένη από θαλασσινό νερό και λύματα, καθιστώντας το νερό ακατάλληλο για ανθρώπινη κατανάλωση.
Το μεγαλύτερο μέρος του πόσιμου νερού της Γάζας προερχόταν από μονάδες αφαλάτωσης και τρεις αγωγούς που ελέγχονται από την ισραηλινή αρχή υδάτων, αλλά οι αγωγοί αυτοί διακόπηκαν στην αρχή του πολέμου και έχουν επαναλειτουργήσει μόνο εν μέρει.
Στο μεταξύ, τα κατεστραμμένα δίκτυα διανομής έχουν καταστήσει μεγάλο μέρος του πληθυσμού εξαρτημένο από υδροφόρα φορτηγά.
Για πολλούς, αυτό συνεπάγεται ένα σκληρό δίλημμα: να καταναλώσουν το νερό για να ξεδιψάσουν ή να το φυλάξουν για να πλύνουν τα χέρια τους και να προλάβουν ασθένειες, δεδομένου ότι η οξεία διάρροια συγκαταλέγεται στις κύριες αιτίες νοσηρότητας.
«Μεταφέρουμε νερό σε μπιτόνια», δήλωσε η 34χρονη Nas al-Barawi, μητέρα πέντε παιδιών από το Beit Lahia. «Περπατάμε κουβαλώντας βαριά δοχεία ή περιμένουμε επί ώρες σε ουρές. Μεγάλο μέρος του νερού είναι ακατάλληλο και τα παιδιά υποφέρουν από επαναλαμβανόμενες γαστρεντερικές λοιμώξεις, διάρροια και δερματικά εξανθήματα. Τα κατεστραμμένα δίκτυα αποχέτευσης και οι αντλίες που έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας έχουν επίσης ως αποτέλεσμα τη ροή λυμάτων ανάμεσα στις σκηνές και μέσα στις κατοικημένες περιοχές».
Ο Omar Shatat, αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής της Υπηρεσίας Ύδρευσης και Αποχέτευσης των Παράκτιων Δήμων στη Γάζα, δήλωσε ότι και οι πέντε μονάδες επεξεργασίας λυμάτων της περιοχής έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας, με αποτέλεσμα περίπου 45.000 κυβικά μέτρα ανεπεξέργαστων λυμάτων να καταλήγουν καθημερινά στη Μεσόγειο.
Επιπλέον, περίπου 15.000 κυβικά μέτρα ανεπεξέργαστων λυμάτων διαρρέουν καθημερινά στον υδροφόρο ορίζοντα από λάκκους αποστράγγισης, κυρίως στους άτυπους καταυλισμούς στο al-Mawasi.
«Πρόκειται για μια καταστροφική κατάσταση, τόσο για το περιβάλλον όσο και για τη δημόσια υγεία», δήλωσε ο Shatat. «Η θάλασσα είναι έντονα μολυσμένη και οι πρώτοι που πλήττονται είναι οι κάτοικοι της Γάζας και οι εκτοπισμένοι, καθώς έρχονται σε άμεση επαφή με τις υψηλότερες συγκεντρώσεις λυμάτων».
Η 37χρονη Shaimaa al-Katari, η οποία έχει εκτοπιστεί στην περιοχή al-Mawasi, δήλωσε: «Δεν έχουμε πού να απορρίψουμε τα νερά από το πλύσιμο των πιάτων και των ρούχων. Αναγκαζόμαστε να τα αφήνουμε να τρέχουν στον δρόμο, με αποτέλεσμα να σχηματίζονται λιμνάζοντα νερά. Γύρω τους αναπτύσσονται άλγη και κουνούπια, ενώ οι δρόμοι γεμίζουν ακαθαρσίες. Υποφέρουμε από δυσοσμίες, κουνούπια τη νύχτα, μύγες την ημέρα, καθώς και από τρωκτικά».
Αρουραίοι έχουν κατακλύσει διάφορα σημεία της Γάζας εδώ και μήνες, πολλαπλασιάζοντας τον πληθυσμό τους μέσα στα ανεπεξέργαστα λύματα και στους σωρούς σκουπιδιών που συσσωρεύονται γύρω από τους υπερπλήρεις καταυλισμούς εκτοπισμένων.
Οι ισραηλινοί οικισμοί κοντά στα σύνορα με τη Γάζα αντιμετωπίζουν επίσης μια πρωτοφανή έξαρση του πληθυσμού των αρουραίων, με τα τρωκτικά να κατακλύζουν σπίτια και κήπους.
«Οι συνέπειες [του πολέμου] δεν σταματούν στα σύνορα», δήλωσε η Nada Majdalani, διευθύντρια για την Παλαιστίνη της EcoPeace Middle East, μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης που προωθεί την ειρήνη. «Ήδη παρατηρούμε αύξηση των κρουσμάτων ηπατίτιδας Α στη Γάζα. Πιστεύω ότι βρισκόμαστε στα πρόθυρα μιας καταστροφής. Και μια σοβαρή έξαρση της νόσου στη Γάζα δεν θα περιοριζόταν απαραίτητα εντός των συνόρων της».
Στο Ισραήλ, οι αρχές καλούν τους πολίτες να χρησιμοποιούν το νερό με «σύνεση» μέχρι την πλήρη αποκατάσταση του δικτύου. Η παροχή νερού έχει μειωθεί στο νότιο τμήμα της χώρας και οι αγρότες έχουν λάβει οδηγίες να σταματήσουν την άρδευση, γεγονός που, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, θα οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των τροφίμων.
Οι οργανώσεις Zalul και EcoPeace απηύθυναν έκκληση στη Cogat —την ισραηλινή υπηρεσία που είναι υπεύθυνη για τη διαχείριση της Γάζας— να συνδράμει στην αποκατάσταση του αποχετευτικού συστήματος της περιοχής και να επιτρέψει την επεξεργασία των λυμάτων σε περιοχές που ελέγχονται από το Ισραήλ.
Η Cogat δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα για σχολιασμό.
Η Zalul δήλωσε: «Αν η ρύπανση συνεχιστεί, οι επιπτώσεις της ενδέχεται τελικά να γίνουν αισθητές σε ολόκληρη τη χώρα. Όταν το θαλάσσιο περιβάλλον μολύνεται, πλήττονται τόσο οι άνθρωποι όσο και η φύση. Ανεξάρτητα από το ποια πλευρά των συνόρων βρίσκονται».
