Πολλά προβληματισμοί και ερωτήματα έχουν προκύψει για τον τρόπο που ο σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του Πρωθυπουργού, Θάνος Ντόκος έπεσε θύμα δύο Ρώσων φαρσέρ, των Vovan και Lexus που κατάφεραν να εξαπατήσουν ένα τέτοιο άτομο σε νευραλγική πολιτική θέση για θέματα που έχουν σχέση με πιθανές επιχειρήσεις ουκρανικών drones σε ελληνικό χώρο και συγκεκριμένα για την πρόθεση Ουκρανού αξιωματούχου να συνεχιστούν οι επιθέσεις σε σημεία κοντά σε ελληνικά νησιά.
Οι φαρσέρ έχουν εξαπατήσει σελέμπριτις και πολιτικούς
Με σκοπό να περιορίσουν τις έντονες αντιδράσεις που έχει προκληθεί στον χωρό της αντιπολίτευσης, κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι η συνομιλία του Θάνου Ντόκου με τους Ρώσους φαρσέρ είναι «υβριδικού χαρακτήρα επίθεση με διείσδυση στα πρωτόκολλα ασφαλείας, μέσω χρήσης εξαιρετικά προηγμένης τεχνολογίας Τεχνητής Νοημοσύνης.»
Παράλληλα αναφέρουν οι ίδιες πηγές ότι «βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη πρόγραμμα για την αναβάθμιση της ασφάλειας των επικοινωνιών, σε ένα διαρκώς εξελισσόμενο περιβάλλον υβριδικών επιθέσεων» και ξεκαθαρίζουν ότι «καμία διαρροή εμπιστευτικής ή απόρρητης πληροφορίας δεν προέκυψε κατά τη διάρκεια της συνομιλίας.
Ανάλογες επιθέσεις έχουν γίνει στο παρελθόν σε υψηλόβαθμους Ευρωπαίους αξιωματούχους.»
Το προφίλ των δύο φαρσέρ
Οι Vovan και Lexus, δηλαδή οι Βλαντίμιρ Κουζνέτσοφ και Αλεξέι Στολιάροφ δεν είναι κάποιοι τυχαίοι. Τα θύματά τους δεν είναι τυχαίοι celebrities, αλλά πρωθυπουργοί, υπουργοί Άμυνας, πρόεδροι οργανισμών, διπλωμάτες και πολιτικοί που εμπλέκονται σε κρίσιμα μέτωπα της αντιπαράθεσης Δύσης – Ρωσίας.
Στη λίστα τους έχουν βρεθεί ο πρώην Βρετανός υπουργός Άμυνας Μπεν Γουάλας, ο Ντέιβιντ Κάμερον, ο πρώην πρόεδρος της Πολωνίας Αντρέι Ντούντα, η Τζόρτζια Μελόνι, ο πρόεδρος της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Τόμας Μπαχ, αλλά και προσωπικότητες εκτός κυβερνητικού πυρήνα, από τον Έλτον Τζον έως τη J.K. Rowling.
Η μέθοδος είναι συνήθως η ίδια: εμφανίζονται ως πρόσωπα που ο στόχος θεωρεί θεσμικά αξιόπιστα – Ουκρανοί αξιωματούχοι, πρώην πρόεδροι, εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών – και επιχειρούν να τον οδηγήσουν σε δηλώσεις που στη συνέχεια μπορούν να κοπούν, να μονταριστούν και να αναπαραχθούν ως πολιτικό υλικό.
Τα θύματα των φαρσέρ
Η πρώτη μεγάλη διεθνής επιτυχία των δύο φαρσέρ ήρθε όταν τηλεφώνησαν στον Έλτον Τζον, προσποιούμενοι τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο γνωστός καλλιτέχνης, επικριτής των ρωσικών νόμων για την «γκέι προπαγάνδα», πίστεψε ότι μιλούσε με τον Ρώσο πρόεδρο και εξέφρασε δημόσια τη συγκίνησή του. Στην πραγματικότητα, ο Στολιαρόφ υποδυόταν τον Πούτιν και ο Κουζνετσόφ τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ.
Μετά την ανάρτηση του Τζον στο Instagram, το Κρεμλίνο διέψευσε την επικοινωνία. Η αποκάλυψη προκάλεσε διεθνή θόρυβο, ενώ λίγο αργότερα πραγματοποιήθηκε πραγματική τηλεφωνική συνομιλία του Πούτιν με τον καλλιτέχνη. Όπως σχολίασε ο Στολιαρόφ, «αν δεν είχαμε καλέσει εμείς, ο πραγματικός Πούτιν δεν θα τον είχε πάρει ποτέ».
Η υπόθεση Μελόνι είναι χαρακτηριστική. Οι δύο Ρώσοι εμφανίστηκαν ως αξιωματούχοι της Αφρικανικής Ένωσης και απέσπασαν από την Ιταλίδα πρωθυπουργό σχόλια για την κόπωση που υπάρχει στην Ευρώπη από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Το υλικό κυκλοφόρησε στη συνέχεια διεθνώς, δημιουργώντας πολιτική πίεση στη Ρώμη. Αντίστοιχα, η ΔΟΕ κατήγγειλε ότι ο πρόεδρός της Τόμας Μπαχ στοχοποιήθηκε από ρωσικές ψεύτικες κλήσεις, κάνοντας λόγο για εκστρατεία παραπληροφόρησης και δυσφήμησης σε μια περίοδο οξύτατης αντιπαράθεσης για τον αποκλεισμό ή τους περιορισμούς συμμετοχής Ρώσων αθλητών.
Οι φαρσέρ υποστηρίζουν ότι κατάφεραν να επικοινωνήσουν και με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, προσποιούμενοι τον Ποροσένκο και τον τότε Ουκρανό πρωθυπουργό Αρσένι Γιατσενιούκ. Κατά τη διάρκεια της συνομιλίας, ο Τούρκος ηγέτης φέρεται να δήλωσε ότι δεν θα απολογηθεί στη Ρωσία για την κατάρριψη ρωσικού μαχητικού. Αν και πηγή από το περιβάλλον του Ερντογάν αρνήθηκε την αυθεντικότητα της κλήσης, οι φαρσέρ επιμένουν ότι μίλησαν μαζί του.
Το 2014, είχαν επίσης τηλεφωνήσει στον πρόεδρο της Λευκορωσίας Αλεξάντρ Λουκασένκο, παριστάνοντας τον γιο του έκπτωτου Ουκρανού προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ζητώντας του να προσφέρει καταφύγιο στην οικογένεια Γιανουκόβιτς – κάτι στο οποίο εκείνος είχε συμφωνήσει.
Οι ίδιοι αρνούνται ότι λειτουργούν για λογαριασμό του Κρεμλίνου. Το πρόβλημα για τη Δύση, όμως, είναι ότι το αποτέλεσμα των παρεμβάσεών τους συχνά υπηρετεί τη ρωσική γραμμή: εκθέτει δυτικούς αξιωματούχους, τροφοδοτεί ρωσικά αφηγήματα, σπέρνει αμφιβολία για την ενότητα των συμμάχων και παράγει υλικό που μπορεί να αξιοποιηθεί σε τηλεοπτικές εκπομπές, πλατφόρμες και δίκτυα επιρροής. Δεν είναι τυχαίο ότι οι δύο έχουν τιμηθεί στη Ρωσία με κρατικό παράσημο, γεγονός που ενισχύει τη συζήτηση για το αν πρόκειται απλώς για «φαρσέρ» ή για οργανικό κομμάτι ενός ευρύτερου μηχανισμού επιρροής.
Το 2020 εξαπάτησαν τον πρίγκιπα Χάρι, προσποιούμενοι ότι είναι η ακτιβίστρια Γκρέτα Τούνμπεργκ και ο πατέρας της. Κατά τη συνομιλία, ο πρώην δούκας του Σάσεξ μίλησε για το Brexit, τον Ντόναλντ Τραμπ, την κλιματική αλλαγή και την αποχώρησή του από τα βασιλικά καθήκοντα, με τα αποσπάσματα να κάνουν τον γύρο του κόσμου.
Την ίδια περίοδο, παγίδευσαν και τη συγγραφέα Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, εμφανιζόμενοι ως ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Η συνομιλία αφορούσε τον πόλεμο στην Ουκρανία και την απομάκρυνση έργων Ρώσων δημιουργών από δυτικά ιδρύματα, με το σχετικό βίντεο να αξιοποιείται εκτενώς από ρωσικά μέσα ενημέρωσης.
Στον κατάλογο των θυμάτων τους περιλαμβάνονται ακόμη ο τότε πρωθυπουργός του Καναδά Τζάστιν Τριντό, η τότε αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Κάμαλα Χάρις και ο γερουσιαστής Μπέρνι Σάντερς. Οι δύο Ρώσοι χρησιμοποιούν διαφορετικές ψεύτικες ταυτότητες ανάλογα με τον στόχο, ενώ οι συνομιλίες τους δημοσιοποιούνται επιλεκτικά, ενισχύοντας συγκεκριμένα πολιτικά αφηγήματα.
Επιπλέον, θύμα τους έπεσε και ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του έκπτωτου σάχη του Ιράν, καθώς οι δύο άνδρες του παρουσιάστηκαν ως σύμβουλοι του Γερμανού καγκελαρίου Φρίντριχ Μερτς.
Ένας από τους φαρσέρ μάλιστα ντύθηκε σαν τον Αδόλφο Χίτλερ και του συστήθηκε ως «Αδόλφ», ενώ ο δεύτερος εμφανίστηκε με κλασικό μαύρο κουστούμι.
Ο φαρσέρ που υποδύθηκε τον ηγέτη των ναζί ισχυρίστηκε ότι μίλησε με τον Μερτς και πως ο γερμανικός στρατός είναι έτοιμος να επιτεθεί στο Ιράν. «Οι μυστικές μας υπηρεσίες είναι έτοιμες να βομβαρδίσουν την Τεχεράνη», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στην Αθήνα πάντως το περιστατικό προκάλεσε και πολιτικές αντιδράσεις. Το ΠΑΣΟΚ ζήτησε την παραίτηση του κ. Ντόκου, θέτοντας ερωτήματα για τη γνησιότητα του υλικού, για το πώς έγινε η συνομιλία και για το εάν μοιράστηκαν ευαίσθητες πληροφορίες. Παρέμβαση έκανε και ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, με αιχμηρό ερώτημα για το αν ο Γενικός Γραμματέας Εθνικής Ασφάλειας παραμένει στη θέση του. Από την κυβέρνηση, πάντως, η απάντηση είναι ότι δεν υπήρξε διαρροή απορρήτων και ότι ανάλογες επιχειρήσεις έχουν στοχεύσει και άλλους υψηλόβαθμους Ευρωπαίους και δυτικούς αξιωματούχους.
