Η Μέση Ανατολή βρίσκεται μπροστά σε μια νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη καμπή. Ο πόλεμος ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας και τα πλήγματα σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις δημιουργούν ένα εκρηκτικό περιβάλλον, με συνέπειες που φτάνουν μέχρι τα πρατήρια καυσίμων της Αθήνας.
Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη ανακοινώνει ότι έχει διαβιβάσει τις προϋποθέσεις της για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Ουάσινγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ επιστρέφει στον Λευκό Οίκο, ενώ οι αμερικανικές αρχές εκδίδουν προειδοποιήσεις ασφαλείας για τους πολίτες τους σε χώρες της περιοχής. Το διπλωματικό παράθυρο παραμένει ανοιχτό, αλλά οι πύραυλοι, τα drones και οι επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών υποδομών απειλούν με μεγαλύτερη κλιμάκωση.
Ο Τραμπ επιστρέφει στον Λευκό Οίκο – Συναγερμός στις αμερικανικές πρεσβείες
Η επιστροφή του Αμερικανού προέδρου από το Καμπ Ντέιβιντ στον Λευκό Οίκο, αργά το Σάββατο, προκάλεσε νέα κινητικότητα στην Ουάσινγκτον. Οι δημοσιογράφοι που συνόδευαν τον πρόεδρο ενημερώθηκαν για την αλλαγή του προγράμματός του, χωρίς να ανακοινωθεί επισήμως ο λόγος της πρόωρης επιστροφής.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέδωσαν προειδοποιήσεις ασφαλείας για Αμερικανούς πολίτες στη Μέση Ανατολή, επισημαίνοντας τον κίνδυνο ταχείας κλιμάκωσης της σύγκρουσης ανάμεσα στη Σαουδική Αραβία και τους Χούθι. Οι αρχές προειδοποιούν για ενδεχόμενες ακυρώσεις πτήσεων, κλείσιμο εναέριου χώρου και προβλήματα στις μετακινήσεις.
Το Ιράν έστειλε τους όρους στις ΗΠΑ – Τι ζητά η Τεχεράνη
Σύμφωνα με το ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Μοχσέν Ρεζαΐ ανακοίνωσε ότι το Ιράν έχει διαβιβάσει τις προϋποθέσεις του για την επανέναρξη των συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Τρία βασικά αιτήματα που δημοσιοποίησε είναι ο τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, η αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων και η άρση του ναυτικού αποκλεισμού.
Η ιρανική πλευρά υποστηρίζει ότι οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται με τη μεσολάβηση του Κατάρ και του Πακιστάν και ότι αναμένει απάντηση από τον Αμερικανό πρόεδρο. Η δημοσιοποίηση όρων αποτελεί διπλωματική εξέλιξη, όχι συμφωνία κατάπαυσης του πυρός. Ιδιαίτερα κρίσιμο είναι το αίτημα για άρση του ναυτικού αποκλεισμού, καθώς αφορά και τη διακίνηση πετρελαίου και εμπορευμάτων.
Σαουδική Αραβία: Πύραυλοι στο Ριάντ και καπνός κοντά στο αεροδρόμιο
Το Σάββατο 19 Σεπτεμβρίου, η Σαουδική Αραβία βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο των επιθέσεων. Δημοσιεύματα κατέγραψαν φλόγες και πυκνό καπνό κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ. Οι Χούθι της Υεμένης ανέλαβαν την ευθύνη για επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον στόχων στη σαουδαραβική πρωτεύουσα.
Η σαουδαραβική στρατιωτική συμμαχία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε βαλλιστικό πύραυλο που κατευθυνόταν προς το Ριάντ και απέτρεψε πρόσθετες επιθέσεις σε άλλες περιοχές, μεταξύ των οποίων το Γιανμπού, το Ταΐφ, το Μπάις και το Φαρασάν. Οι Χούθι ισχυρίστηκαν ότι έβαλαν στο στόχαστρο εγκαταστάσεις της Saudi Aramco στο Γιανμπού. Η επιτυχία του συγκεκριμένου πλήγματος δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα. Άλλο η ανάληψη ευθύνης για επίθεση και άλλο η επιβεβαιωμένη καταστροφή ενεργειακής εγκατάστασης.
Η Aramco και ο αγωγός που επηρεάζει την Ευρώπη
Ο αγωγός East-West, μήκους περίπου 1.200 χιλιομέτρων, αποτελεί κρίσιμη εναλλακτική διαδρομή για τη μεταφορά πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Μετά το πλήγμα που δέχθηκε, τέθηκε εκτός λειτουργίας. Σύμφωνα με το Associated Press, η αποκατάστασή του εκτιμήθηκε ότι μπορεί να απαιτήσει τρεις έως πέντε εβδομάδες.
Μέσω του αγωγού μεταφέρονταν περίπου 2,6 έως 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Το Bloomberg μετέδωσε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι η Saudi Aramco ενημέρωσε τουλάχιστον δύο ευρωπαϊκούς πελάτες διύλισης πως δεν θα λάβουν τις προγραμματισμένες ποσότητες αργού για τον Οκτώβριο. Η κρίση αφορά πλέον και τη φυσική διαθεσιμότητα πετρελαίου για ευρωπαϊκά διυλιστήρια.
Τι γράφουν τα διεθνή μέσα ενημέρωσης
Το Reuters εστιάζει στις επιθέσεις, στην ασφάλεια των ενεργειακών εγκαταστάσεων και στον κίνδυνο διακοπής των εξαγωγών. Το Associated Press εξετάζει τις επιπτώσεις από την ακινητοποίηση του σαουδαραβικού αγωγού. Οι Financial Times κατέγραψαν άνοδο του Brent έως τα 109,80 δολάρια μετά το κλείσιμο του αγωγού, ενώ η Wall Street Journal έδωσε έμφαση στην επίθεση στο Ριάντ και στις εγκαταστάσεις καυσίμων του αεροδρομίου. Το Bloomberg ανέδειξε τη διακοπή προγραμματισμένων παραδόσεων σαουδαραβικού πετρελαίου προς την Ευρώπη. Η στρατιωτική σύγκρουση έχει αποκτήσει άμεση ενεργειακή διάσταση.
Πετρέλαιο: Το Brent πάνω από τα 100 δολάρια
Η τελευταία ολοκληρωμένη χρηματιστηριακή συνεδρίαση, την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου, έκλεισε με το Brent στα 103,87 δολάρια το βαρέλι και το WTI στα 100,30 δολάρια. Στη διάρκεια της εβδομάδας το Brent είχε προσεγγίσει τα 110 δολάρια, προτού υποχωρήσει λόγω προσδοκιών για μερική αποκατάσταση των σαουδαραβικών εξαγωγών.
Η αποκλιμάκωση της Παρασκευής δεν σημαίνει ότι η ενεργειακή κρίση τελείωσε. Οι νέες επιθέσεις του Σαββάτου δημιουργούν πρόσθετη αβεβαιότητα ενόψει της επόμενης συνεδρίασης των αγορών.
Ελλάδα: Η αμόλυβδη έως 2,340 ευρώ στην Αθήνα
Στην Ελλάδα η ενεργειακή κρίση έχει ήδη περάσει στην καθημερινότητα των νοικοκυριών. Σε πρατήρια της Αθήνας, σύμφωνα με τις τιμές που καταγράφονται στην αγορά, η απλή αμόλυβδη φτάνει έως τα 2,340 ευρώ το λίτρο. Πρόκειται για τιμές συγκεκριμένων πρατηρίων και όχι για τον πανελλαδικό μέσο όρο.
Στα 2,340 ευρώ ανά λίτρο, ένα γέμισμα 40 λίτρων κοστίζει 93,60 ευρώ, 50 λίτρων 117 ευρώ, 60 λίτρων 140,40 ευρώ και 70 λίτρων 163,80 ευρώ.
Το πετρέλαιο κίνησης επηρεάζει το κόστος μεταφοράς προϊόντων, τις επιχειρήσεις logistics, τους αγρότες και τελικά τις τιμές στο σούπερ μάρκετ. Το πετρέλαιο θέρμανσης βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο της ανησυχίας ενόψει του χειμώνα. Η Ελλάδα, ως χώρα που εισάγει πετρέλαιο, είναι εκτεθειμένη στις διεθνείς ανατιμήσεις, ενώ οι φόροι, το κόστος διύλισης, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου και τα περιθώρια εμπορίας διαμορφώνουν την τελική τιμή στην αντλία.
Ορμούζ και Ερυθρά Θάλασσα: Δύο ενεργειακές αρτηρίες υπό απειλή
Δεν απειλείται μόνο μία διαδρομή μεταφοράς πετρελαίου. Από τη μία πλευρά βρίσκονται τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων διακινούνταν πριν από τον πόλεμο περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Από την άλλη βρίσκεται η Ερυθρά Θάλασσα και το στρατηγικό πέρασμα Μπαμπ ελ Μαντέμπ, όπου η δράση των Χούθι δημιουργεί πρόσθετα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα.
Αν οι δύο θαλάσσιες διαδρομές παραμείνουν ταυτόχρονα περιορισμένες, οι εναλλακτικές δυνατότητες μεταφοράς πετρελαίου μειώνονται. Αυτό συνεπάγεται μεγαλύτερες αποστάσεις για τα δεξαμενόπλοια, αυξημένο κόστος ναύλων και ασφάλισης και πρόσθετη πίεση στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Θα προλάβει η διπλωματία την επόμενη επίθεση;
Η Τεχεράνη περιμένει απάντηση στις προτάσεις της. Η Ουάσινγκτον διατηρεί στρατιωτική πίεση και διπλωματικές επαφές. Η Σαουδική Αραβία προσπαθεί να προστατεύσει τις πόλεις και τις ενεργειακές υποδομές της. Στο μεταξύ, οι αγορές περιμένουν να διαπιστώσουν εάν οι εξαγωγές πετρελαίου θα αποκατασταθούν ή εάν νέες επιθέσεις θα προκαλέσουν πρόσθετες διακοπές.
Για την Ελλάδα, το ερώτημα είναι εξίσου συγκεκριμένο: πόσο ακόμη μπορεί να επιβαρυνθεί το κόστος των καυσίμων, των μεταφορών και της ενέργειας; Από τον Λευκό Οίκο μέχρι την Τεχεράνη και από το Ριάντ μέχρι ένα πρατήριο της Αθήνας, η ίδια κρίση συνδέει πλέον τη διπλωματία, τον πόλεμο και την καθημερινή οικονομία.
Πηγές και σύνδεσμοι
