Είναι η στιγμή να αναφωνήσουμε «Ζωή σε λόγου μας»;
Η Ρωσία εισβάλει στην Ουκρανία και τέσσερα χρόνια μετά προδιαγράφεται – νομοτελειακά – μία ακόμα αλλαγή συνόρων επί ευρωπαϊκού εδάφους.
Στις 3 Ιανουαρίου 2026, Οι ΗΠΑ «καθαρίζουν» μέσα σε λίγες ώρες το καθεστώς Μαδούρο στην Βενεζουέλα και στις 4 Ιανουαρίου 2025, ο μέχρι χθες πρόεδρος/δικτάτορας εμφανίζεται ως συλληφθείς από τις αμερικανικές αρχές στη Νέα Υόρκη.
Γιατί υπάρχει ο ΟΗΕ, αν όχι για να ακουστεί μία έστω διαφορετική άποψη – αν υπάρχει – σε μία τέτοια περίπτωση; Είναι πλέον ένας «νεκρός» οργανισμός ή μπορεί να «αναστηθεί και πως; Και, αλήθεια τώρα, γίνονται θαύματα τέτοιες ώρες;
Power politics και ο ΟΗΕ σε παράλυση
Η παράκαμψη του Συμβουλίου Ασφαλείας σε δύο τόσο κομβικές κρίσεις αποκαλύπτει μεγαλοπρεπώς μια βαθιά μετάλλαξη του διεθνούς συστήματος. Οι μεγάλοι και ισχυροί ενεργούν μονομερώς και μία νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων – για όποιον δεν το κατάλαβε – λειτουργεί ήδη και μας περιλαμβάνει:
- Το τέλος της «Συλλογικής Ασφάλειας»: Όταν μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας (Ρωσία στην Ουκρανία, ΗΠΑ στη Βενεζουέλα) παραβιάζουν ή παρακάμπτουν τον Χάρτη του ΟΗΕ, ο μηχανισμός που σχεδιάστηκε για να αποτρέπει τον πόλεμο προφανώς είναι σα να μην υπάρχει.
- Το Veto ως εμπόδιο: Το δικαίωμα αρνησικυρίας (veto) έχει μετατρέψει το Συμβούλιο Ασφαλείας σε πεδίο διπλωματικού πολέμου αντί για όργανο επίλυσης κρίσεων. Πηγαίνουν εκεί οι ισχυροί (και η Ελλάδα που, αν και όχι ισχυρή με αυτή την έννοια, συμβαίνει να είναι προσωρινό μέλος αυτή την περίοδο) και διαφωνούν. Μετά ασκεί βέτο ο ένας στον άλλον και δεν αποφασίζουν τίποτα στην ουσία.
Το επόμενο ερώτημα είναι, αν ο ΟΗΕ ξεπεράστηκε για πάντα. Είναι αυταπόδεικτο, όπως το βλέπω εγώ και πολλοί αναλυτές σε όλο τον κόσμο, αν μιλήσουμε για ασφάλεια. Είναι, όμως χρήσιμος, σε άλλα επί μέρους προβλήματα που αντιμετωπίζουμε:
- Για την ανθρωπιστική βοήθεια σε όλο τον κόσμο: Είναι ο μοναδικός οργανισμός με υποδομή για να ταΐζει εκατομμύρια ανθρώπους και να περιθάλπει πρόσφυγες.
- Κάπου πρέπει να συνομιλούμε: Από την κλιματική αλλαγή μέχρι την υγεία (ΠΟΥ), παρέχει το μοναδικό πλαίσιο παγκόσμιας συνεργασίας.
- Είναι ένα «τραπέζι» για τους μικρούς και αδύναμους του κόσμου: Για τα μικρότερα κράτη, ο ΟΗΕ είναι το μόνο βήμα όπου η φωνή τους έχει κάποια θεσμική υπόσταση.
Μπορεί άραγε να αλλάξει ή να αντικατασταθεί από κάτι άλλο ο ΟΗΕ;
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιοι οργανισμοί σπάνια «αντικαθίστανται» εν ειρήνη. Η Κοινωνία των Εθνών αντικαταστάθηκε από τον ΟΗΕ μόνο μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Υπάρχουν, ωστόσο, ορισμένες κινήσεις που θα έκαναν διαφορά:
- Μια ριζική μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας (κατάργηση ή περιορισμός του veto, είσοδος νέων δυνάμεων όπως η Ινδία ή η Βραζιλία). Χωρίς αυτό, ο ΟΗΕ θα μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα «διπλωματικό μουσείο».
- Το σενάριο των «Συνασπισμών Προθύμων»: Από την πελώρια αίθουσα της Ολομέλειας του ΟΗΕ, ο σοβαρός – ουσιαστικός διάλογος έχει μεταφερθεί σε σχήματα όπως το G7, το G20 και αλλού. Εκεί που μετράνε τα όπλα και το χρήμα. Μόνο που εκεί δεν έχει ελπίδα να ακουστεί κάποιος από τους μικρούς ή αδύναμους του κόσμου μας.
Ο Οργασισμός δεν είναι «ξεπερασμένος» ως ιδέα, αλλά ο μηχανισμός του είναι εκτός τόπου και χρόνου. Η ημερομηνία λήξης του ΟΗΕ θυμίζει κάτι φακές που ξεχάσαμε πίσω-πίσω στο ντουλάπι της κουζίνας: Δεν φαίνεται καν η χρονιά. Έχει σβηστεί σχεδόν από την ετικέτα…
Κάποιος πρέπει να ανοίξει το σακουλάκι και να τσεκάρει με μεγάλη προσοχή για να διαπιστώσει εάν οι φακές τρώγονται. Αλλιώς, ας τις πετάξουμε να μην πάθουμε τίποτα χειρότερο!
