Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, μετά τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, δεν είναι απλώς μια διπλωματική ανάσα. Είναι η αποκατάσταση μιας από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, από όπου σε κανονικές συνθήκες περνούσαν καθημερινά πάνω από 80 έως και περισσότερα από 130 πλοία, μεταφέροντας περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου την ημέρα – ποσότητα που αντιστοιχεί, χονδρικά, σε περίπου 2,7 εκατομμύρια μετρικούς τόνους ημερησίως.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ένα ακόμη γεωγραφικό σημείο στον χάρτη της Μέσης Ανατολής. Είναι το πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και από εκεί με την Αραβική Θάλασσα. Είναι, με άλλα λόγια, η θαλάσσια πόρτα από την οποία βγαίνει προς τον κόσμο ένα τεράστιο μέρος της ενέργειας που καταναλώνουν η Ασία, η Ευρώπη και οι διεθνείς αγορές.
Γι’ αυτό και η επαναλειτουργία τους, μετά την αποκλιμάκωση της έντασης και τη συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, αντιμετωπίζεται ήδη από τη ναυτιλιακή αγορά ως γεγονός με βαριά οικονομική σημασία. Σύμφωνα με την ανάλυση της Fearnley Securities, οι μεγάλοι ωφελημένοι της επόμενης μέρας αναμένεται να είναι τα δεξαμενόπλοια, τα πλοία μεταφοράς LPG και τα πλοία ξηρού φορτίου. Αντίθετα, η αγορά LNG carriers μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με πιέσεις, καθώς η αποκατάσταση των κανονικών ροών περιορίζει μέρος των ευκαιριών που δημιούργησε η κρίση.
Το μέτρο σύγκρισης δείχνει το μέγεθος του διακυβεύματος. Πριν από τον πόλεμο και τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα, τα Στενά του Ορμούζ λειτουργούσαν ως ο σημαντικότερος ενεργειακός κόμβος του πλανήτη. Από εκεί περνούσαν κάθε ημέρα περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού, συμπυκνωμάτων και προϊόντων πετρελαίου. Το νούμερο αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαϊκών υγρών και σε περισσότερο από το ένα τέταρτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου.
Σε απλά ελληνικά: κάθε 24ωρο που τα Στενά λειτουργούσαν κανονικά, περνούσε από εκεί ενεργειακό φορτίο αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων. Και μαζί του περνούσε ένα κρίσιμο κομμάτι της παγκόσμιας οικονομικής σταθερότητας.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική αν μεταφραστεί σε πλοία. Σε κανονικές συνθήκες η ημερήσια κίνηση στο Ορμούζ κυμαινόταν συνήθως από πάνω από 80 έως και περισσότερα από 130 πλοία. Σε ετήσια βάση, αυτό σημαίνει δεκάδες χιλιάδες διελεύσεις, με δεξαμενόπλοια, bulk carriers, πλοία LPG, LNG και φορτηγά πλοία που μετέφεραν ενέργεια, πρώτες ύλες, χημικά, λιπάσματα και βιομηχανικά φορτία.
Η διακοπή ή ο περιορισμός αυτής της ροής δεν επηρεάζει μόνο τις τιμές του πετρελαίου. Επηρεάζει τον ρυθμό λειτουργίας των διυλιστηρίων, τις τιμές των καυσίμων, το κόστος των μεταφορών, την ασφάλιση των πλοίων, τα ναύλα, ακόμη και τις τιμές των τροφίμων, όταν οι διαταραχές αγγίζουν προϊόντα όπως η ουρία, η αμμωνία και τα φωσφορικά λιπάσματα.
Η Fearnley Securities βλέπει για τα δεξαμενόπλοια μια περίοδο έντονης κινητικότητας. Οι εβδομάδες αναταραχής δημιούργησαν συσσωρευμένη ζήτηση φορτίων, ενώ πλοιοκτήτες και ναυλωτές αναγκάστηκαν να μετακινήσουν πλοία, να αλλάξουν προγράμματα και να αναπροσαρμόσουν διαδρομές. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μετά την πλήρη επαναλειτουργία των Στενών, η διαθέσιμη χωρητικότητα δεν θα επιστρέψει αμέσως στην κανονικότητα.
Στην πράξη, πολλά πλοία δεν θα βρίσκονται εκεί όπου τα χρειάζεται η αγορά. Άλλα θα πρέπει να περιμένουν για να φορτώσουν. Άλλα θα πρέπει να ολοκληρώσουν καθυστερημένα ταξίδια. Και άλλα θα χρειαστεί να ξαναμπούν σε γραμμές που εγκατέλειψαν κατά τη διάρκεια της κρίσης. Αυτή η απορρύθμιση είναι που μπορεί να κρατήσει υψηλά τα έσοδα των δεξαμενόπλοιων για μήνες.
Ειδικά για τα VLCCs, δηλαδή τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού, η Fearnley εκτιμά ότι τα ημερήσια έσοδα στο τρίτο τρίμηνο μπορούν να φθάσουν τα 85.000 δολάρια. Είναι επίπεδο που δείχνει ότι η αγορά δεν προεξοφλεί απλώς μια γρήγορη επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά μια περίοδο υψηλής ζήτησης και μειωμένης ευελιξίας στόλου.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το LPG. Η περιοχή του Περσικού Κόλπου είναι κρίσιμη για τις εξαγωγές υγραερίου, με τους παραγωγούς της να διακινούν πριν από την κρίση περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως LPG. Η επαναφορά των ροών μέσω Ορμούζ μπορεί να ξαναφέρει φορτία στην αγορά, αλλά όχι χωρίς ενδιάμεσες πιέσεις, καθυστερήσεις και αυξημένη ανάγκη για πλοία.
Το ξηρό φορτίο μπαίνει στην εξίσωση από άλλη διαδρομή. Η αποκλιμάκωση του γεωπολιτικού κινδύνου βελτιώνει τις προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας και κατά συνέπεια τη ζήτηση για πρώτες ύλες. Επιπλέον, κατά τη διάρκεια της κρίσης δημιουργήθηκε πρόσθετη ζήτηση για άνθρακα, καθώς μέρος της αγοράς στράφηκε προσωρινά από το φυσικό αέριο σε άλλα καύσιμα. Αν αυτή η ζήτηση διατηρηθεί, ακόμη και μερικώς, μπορεί να στηρίξει τα bulk carriers για μεγαλύτερο διάστημα.
Τα Στενά του Ορμούζ όμως δεν είναι μόνο πετρέλαιο και αέριο. Από εκεί περνά σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου λιπασμάτων και βιομηχανικών πρώτων υλών. Περισσότερο από το 30% του διεθνούς εμπορίου ουρίας, περίπου το 20% της αμμωνίας και των φωσφορικών, καθώς και μεγάλοι όγκοι θείου και αλουμινίου εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια αρτηρία. Αυτό εξηγεί γιατί μια κρίση στο Ορμούζ μπορεί να φτάσει πολύ μακριά από τα πετρελαϊκά ταμπλό: στα εργοστάσια, στη γεωργία, στο κόστος παραγωγής και τελικά στο ράφι.
Αντίθετα, η αγορά LNG φαίνεται να έχει πιο σύνθετη εικόνα. Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εξάγουν τεράστιες ποσότητες LNG μέσω των Στενών. Το 2024, περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου LNG πέρασε από το Ορμούζ, κυρίως από το Κατάρ. Όμως για τους LNG carriers, η επιστροφή στην ομαλότητα μπορεί να περιορίσει τις έκτακτες ευκαιρίες arbitrage που είχαν δημιουργηθεί από τη διαταραχή.
Με δεδομένη και τη μεγάλη διαθεσιμότητα πλοίων LNG, αλλά και το πρόγραμμα παραδόσεων νεότευκτων τα επόμενα χρόνια, η Fearnley θεωρεί ότι ο συγκεκριμένος κλάδος μπορεί να δεχθεί πιέσεις στους ναύλους. Με άλλα λόγια, η ομαλοποίηση που ευνοεί τα δεξαμενόπλοια και το LPG δεν σημαίνει αυτομάτως ανάλογη ανάσα και για το LNG.
Το κλειδί, πάντως, βρίσκεται στον χρόνο. Η επαναλειτουργία ενός τόσο κρίσιμου περάσματος δεν ισοδυναμεί από τη μία μέρα στην άλλη με επιστροφή στην παλιά τάξη πραγμάτων. Υπάρχουν εκκρεμότητες ασφαλείας, ασφαλιστικά κόστη, καθυστερημένα φορτία, πλοία εκτός θέσης και αγοραστές που θα χρειαστούν χρόνο για να επανέλθουν στους παλαιούς ρυθμούς.
Γι’ αυτό η επόμενη μέρα στο Ορμούζ δεν θα είναι απλώς μια ημέρα περισσότερης κυκλοφορίας. Θα είναι η αρχή μιας μεγάλης αναδιάταξης στη ναυτιλία. Με δεξαμενόπλοια και LPG carriers στην πρώτη γραμμή, με το ξηρό φορτίο να διεκδικεί μερίδιο από την ανάκαμψη των πρώτων υλών και με το LNG να καλείται να διαχειριστεί μια πιο δύσκολη ισορροπία.
Σε κάθε περίπτωση, το μήνυμα είναι καθαρό: όταν ανοίγει το Ορμούζ, δεν ανοίγει μόνο ένα στενό θαλάσσιο πέρασμα. Ανοίγει ξανά μία από τις βασικές βαλβίδες της παγκόσμιας οικονομίας
