Οι ΗΠΑ και το Ιράν ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε συμφωνία επί των όρων για τον τερματισμό της μεταξύ τους πολεμικής σύρραξης και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ.
Η είδηση έφερε ανάσα ανακούφισης στις διεθνείς αγορές, αν και η βιωσιμότητα του συμφώνου ενδέχεται να εξαρτηθεί από τις εξελίξεις στον Λίβανο, ενώ οι ακανθώδεις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης μετατίθενται για αργότερα.
Η συμφωνία-πλαίσιο αποτελεί τη σημαντικότερη πρόοδο προς την επίλυση ενός πολέμου που ξεκίνησε με κοινά πλήγματα ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν τον περασμένο Φεβρουάριο, προτού κλιμακωθεί σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση. Ο πόλεμος αυτός στοίχισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, ανέτρεψε τα δεδομένα στις αγορές ενέργειας και πυροδότησε φόβους για παγκόσμια οικονομική ύφεση.
«Η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν είναι πλέον γεγονός», έγραψε ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ στην πλατφόρμα του, Truth Social, γύρω στις 17:30 το απόγευμα της Κυριακής (ώρα Ουάσιγκτον / 21:30 GMT).
Το σχετικό μνημόνιο συνεννόησης είναι προγραμματισμένο να υπογραφεί επίσημα την προσεχή Παρασκευή στην Ελβετία, με τους διεθνείς ηγέτες να χαιρετίζουν την ανακοίνωση τη Δευτέρα, καθώς άρχισαν να γίνονται γνωστές οι πρώτες λεπτομέρειες των όρων.
Αν και το επίσημο κείμενο δεν έχει ακόμη δοθεί στη δημοσιότητα, η προφανής έκκλησή του για ευρύτερη παύση των εχθροπραξιών ενδέχεται να προκαλέσει περιπλοκές στο Ισραήλ, το οποίο δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις και συνεχίζει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο εναντίον της φιλοϊρανικής οργάνωσης Χεζμπολάχ.
«Ο Λίβανος αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαήλ Μπαγκαέι, προσθέτοντας ότι το κείμενο προβλέπει τον τερματισμό των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα, καθώς και τον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας του Λιβάνου.
Σημειώνεται ότι οι ηγέτες της G7, συμπεριλαμβανομένου του Τραμπ, αναμένονται τη Δευτέρα σε γαλλικό θέρετρο για τη σύνοδο κορυφής.
Αγκάθι η κατάσταση στον Λίβανο
Παρόλο που οι ΗΠΑ και το Ιράν είχαν ουσιαστικά σταματήσει τις μεταξύ τους εχθροπραξίες από τις αρχές Απριλίου για να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις, οι μάχες δεν σταμάτησαν στον Λίβανο. Εκεί, η Χεζμπολάχ άνοιξε πυρ κατά του Ισραήλ στις 2 Μαρτίου προς υποστήριξη της Τεχεράνης, με το Ισραήλ να απαντά με αεροπορική εκστρατεία και χερσαία εισβολή, εκτοπίζοντας περίπου 1,2 εκατομμύρια ανθρώπους.
Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, τόνισε ότι πρέπει να υπάρξει πλήρης παύση των ισραηλινών επιθέσεων κατά του Λιβάνου, αναφέροντας στο Telegram ότι οι ΗΠΑ φέρουν την ευθύνη για την εφαρμογή της συμφωνίας-πλαισίου. Από την πλευρά της, η Χεζμπολάχ χαιρέτισε τη συμφωνία, επισημαίνοντας ότι η συμπερίληψη του Λιβάνου αντανακλά τη δέσμευση του Ιράν για την εξασφάλιση της κατάπαυσης του πυρός και τη διαφύλαξη των λιβανέζικων δικαιωμάτων.
Μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο ρυθμός των ισραηλινών επιθέσεων στον Λίβανο μειώθηκε δραματικά, σύμφωνα με λιβανέζικες και ξένες πηγές ασφαλείας που επικαλείται το Reuters. Νωρίτερα, αξιωματούχος της Χεζμπολάχ δήλωσε ότι η οργάνωση δεν έχει πραγματοποιήσει καμία επιχείρηση μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας και ότι η στάση της όσον αφορά την εκεχειρία συνδέεται άμεσα με τη συμμόρφωση του Ισραήλ.
Πριν από την ανακοίνωση του μνημονίου, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι δεν πρέπει να υπάρξουν άλλες ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο, ούτε επιθέσεις της Χεζμπολάχ κατά του Ισραήλ.
Ο Ισραηλινός Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί δημόσια. Ωστόσο, ο Υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατς, ξεκαθάρισε ότι το Ισραήλ θα παραμείνει «επ’ αόριστον» στις περιοχές που έχει καταλάβει στον νότιο Λίβανο για την εξάλειψη των τρομοκρατικών απειλών. Σε ανεπίσημο επίπεδο, οι αντιδράσεις των Ισραηλινών αξιωματούχων είναι έντονα αρνητικές, με ανώτατο κυβερνητικό στέλεχος να δηλώνει στο Reuters, υπό τον όρο της ανωνυμίας, ότι η συμφωνία είναι «τρομερή για το Ισραήλ», μια εκτίμηση που συμμερίζεται ολόκληρη η κυβέρνηση, συμπεριλαμβανομένου του Νετανιάχου.
Επαναλειτουργούν τα Στενά του Ορμούζ
Ο Τραμπ δήλωσε ότι τα Στενά του Ορμούζ —μια ζωτικής σημασίας θαλάσσια δίοδος για τον παγκόσμιο εφοδιασμό πετρελαίου και φυσικού αερίου, την οποία το Ιράν είχε ουσιαστικά κλείσει για μήνες— θα ανοίξουν την Παρασκευή, ενώ πρόσθεσε ότι έδωσε εντολή για τον τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
«Πλοία όλου του κόσμου, βάλτε μπρος τις μηχανές σας. Αφήστε το πετρέλαιο να ρεύσει!», έγραψε την Κυριακή, ενώ τη Δευτέρα συμπλήρωσε: «Τα πλοία αρχίζουν να κινούνται, πολλά από αυτά φορτωμένα με πετρέλαιο, έξω από τα Στενά του Ορμούζ».
Οι τιμές του πετρελαίου σημείωσαν πτώση, αν και οι ναυτιλιακές εταιρείες παραμένουν επιφυλακτικές, καθώς η εκκαθάριση της θαλάσσιας διόδου από τυχόν νάρκες ενδέχεται να διαρκέσει εβδομάδες. Τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης για το πετρέλαιο τύπου Brent υποχώρησαν κατά περίπου 5% τη Δευτέρα, ενώ τα χρηματιστήρια κατέγραψαν άνοδο.
Η Γαλλία και η Βρετανία είναι έτοιμες να ηγηθούν μιας αποστολής στα Στενά, με την υποστήριξη της Ολλανδίας και της Ιταλίας, προκειμένου να βοηθήσουν στην ασφαλή επαναλειτουργία της θαλάσσιας οδού μόλις η συμφωνία τεθεί σε ισχύ, όπως δήλωσε τη Δευτέρα ο Γάλλος Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν.
Ο Αμερικανός Αντιπρόεδρος, Τζέι Ντι Βανς, εξέφρασε την ελπίδα ότι το κείμενο της συμφωνίας θα δοθεί στη δημοσιότητα εντός της εβδομάδας, καθώς οι τεχνικές διαπραγματεύσεις για τις λεπτομέρειες συνεχίζονται. «Η προσδοκία μας είναι ότι τα Στενά θα ανοίξουν χωρίς διόδια μακροπρόθεσμα. Αυτό είναι κάτι που θα ξεκαθαρίσουμε σε αυτές τις τεχνικές συνομιλίες», δήλωσε στο CNBC.
Ωστόσο, το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars, επικαλούμενο ενημερωμένη πηγή, μετέδωσε ότι το προσχέδιο της συμφωνίας αναγνωρίζει την κυριαρχία Ιράν και Ομάν επί των υπηρεσιών ναυσιπλοΐας στα Στενά. Κατά την ίδια πηγή, η Τεχεράνη έχει συμφωνήσει να επιτρέψει την ελεύθερη διέλευση μόνο για 60 ημέρες, μετά το πέρας των οποίων σχεδιάζει την είσπραξη εσόδων.
Ο πόλεμος είχε εξελιχθεί σε σοβαρό πολιτικό βαρίδι για τον Τραμπ στο εσωτερικό των ΗΠΑ, με τους Αμερικανούς πολίτες έντονα δυσαρεστημένους από την άνοδο των τιμών των καυσίμων ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Παράλληλα, ο Τραμπ δέχεται πιέσεις και από μέλη του ίδιου του του κόμματος, τα οποία επιμένουν ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν πρέπει να τερματιστεί οριστικά.
