Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε την Παρασκευή την παράταση έως τις 4 Μαρτίου 2028 της προσωρινής προστασίας για τους Ουκρανούς που έχουν καταφύγει στην Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω του πολέμου, βάζοντας όμως για πρώτη φορά σαφή περιορισμό στις νέες αφίξεις ανδρών που δεν έχουν άδεια από τις ουκρανικές αρχές να εγκαταλείψουν τη χώρα λόγω στρατιωτικών υποχρεώσεων.
Η πρόταση, που πρέπει πλέον να εγκριθεί από το Συμβούλιο, επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη συνέχιση της προστασίας για σχεδόν 4,4 εκατομμύρια εκτοπισμένους από την Ουκρανία και στις αμυντικές ανάγκες του Κιέβου, καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας συνεχίζεται και η κατάσταση στη χώρα παραμένει ασταθής.
Σύμφωνα με την Κομισιόν, η παράταση της προσωρινής προστασίας για ακόμη έναν χρόνο αντανακλά τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να στηρίξει την Ουκρανία «για όσο χρειαστεί», λαμβάνοντας ταυτόχρονα υπόψη τη συνολική ικανότητα της χώρας να υπερασπιστεί τον εαυτό της απέναντι στη ρωσική επίθεση.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Ρωσία συνεχίζει τον απρόκλητο επιθετικό πόλεμο που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022, με αποτέλεσμα η κατάσταση στην Ουκρανία να παραμένει ευμετάβλητη. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση της Κομισιόν έχει διπλό στόχο.
Πρώτον, να διασφαλίσει τη συνέχιση της νομικής βεβαιότητας, της σταθερότητας και της προβλεψιμότητας για τους ανθρώπους που έχουν εγκαταλείψει την Ουκρανία, παρατείνοντας την προσωρινή προστασία για έναν ακόμη χρόνο, έως τις 4 Μαρτίου 2028, καθώς η ανάγκη προστασίας παραμένει σαφής.
Δεύτερον, να συμφιλιώσει τις ανάγκες προστασίας των εκτοπισμένων με τη συνολική ικανότητα της Ουκρανίας να αμυνθεί απέναντι στον παράνομο επιθετικό πόλεμο της Ρωσίας. Για τον λόγο αυτό, η προσωρινή προστασία δεν θα χορηγείται, κατά κανόνα, σε νεοαφιχθέντες που δεν έχουν άδεια από τις ουκρανικές αρχές να φύγουν από τη χώρα λόγω στρατιωτικών υποχρεώσεων.
Προετοιμασία για τη μετάβαση μετά την προσωρινή προστασία
Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή τονίζει ότι τα κράτη-μέλη πρέπει να εντείνουν την προετοιμασία για μια συντονισμένη μετάβαση από το καθεστώς προσωρινής προστασίας, σύμφωνα με τη σύσταση του Συμβουλίου του 2025.
Η μετάβαση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τόσο τη δυνατότητα μετακίνησης σε πιο μακροπρόθεσμο καθεστώς νόμιμης διαμονής για όσους παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όσο και ευκαιρίες για βιώσιμη επιστροφή και επανένταξη στην Ουκρανία, όταν οι συνθήκες το επιτρέψουν.
Η διαδικασία αυτή, σύμφωνα με την Κομισιόν, έχει ήδη ξεκινήσει σε πολλά κράτη-μέλη και θα πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα.
Παράλληλα, η Επιτροπή θα αναπτύξει, σε στενή συνεργασία με τα ενδιαφερόμενα κράτη-μέλη και τις ουκρανικές αρχές, ένα πιλοτικό πρόγραμμα εθελοντικής επιστροφής και ανάκαμψης.
Το πρόγραμμα θα στηρίζει όσους επιθυμούν να επιστρέψουν στην Ουκρανία, παρέχοντας πρακτική βοήθεια σε βασικούς τομείς όπως η εργασία, η στέγαση και η εκπαίδευση.
Η ειδική απεσταλμένη για τους Ουκρανούς στην ΕΕ, Ίλβα Γιόχανσον, θα συνεχίσει επίσης τις επαφές με τα κράτη-μέλη και με την Ουκρανία για το θέμα.
Το επόμενο βήμα είναι η έγκριση της πρότασης της Επιτροπής από το Συμβούλιο.
Η Οδηγία για την Προσωρινή Προστασία ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, προσφέροντας στους εκτοπισμένους άμεση προστασία και πρόσβαση σε βασικά δικαιώματα στην ΕΕ, όπως στέγαση, υγειονομική περίθαλψη, εκπαίδευση και εργασία.
