Με την ανακοίνωση της πρώτης εκταμίευσης 3,2 δισ. ευρώ προς την Ουκρανία από το νέο δάνειο στήριξης των 90 δισ. ευρώ άνοιξε σήμερα (25/6) στο Γκντανσκ η Διάσκεψη για την Ανάκαμψη της χώρας, υπό τη βαριά σκιά της κρίσης στις σχέσεις Κιέβου–Βαρσοβίας. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, επιχείρησε να στρέψει το βλέμμα στο ευρωπαϊκό μέλλον της Ουκρανίας, παρουσιάζοντας την ανοικοδόμησή της ως οικονομικό και αμυντικό στοίχημα για όλη την Ευρώπη, την ώρα που από τη Διάσκεψη απουσίαζαν τόσο ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι όσο και ο Πολωνός πρόεδρος Κάρολ Ναβρότσκι.
Η πρώτη δόση εκταμιεύεται ως μακροοικονομική χρηματοδοτική βοήθεια, ενώ τις επόμενες ημέρες θα αρχίσουν και οι πρώτες πληρωμές από το πακέτο των 6 δισ. ευρώ που προορίζεται για drones. «Αυτή είναι η αλληλεγγύη στην πράξη», είπε η φον ντερ Λάιεν, υπογραμμίζοντας ότι η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία «ήρθε για να μείνει».
Η Διάσκεψη για την Ανάκαμψη της Ουκρανίας, που πραγματοποιείται στις 25 και 26 Ιουνίου στο Γκντανσκ και συνδιοργανώνεται από την Πολωνία και την Ουκρανία, στοχεύει να ενισχύσει τη διεθνή στήριξη για την ανοικοδόμηση και να κινητοποιήσει επενδύσεις για ουκρανικές επιχειρήσεις. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι τομείς που έχουν πληγεί περισσότερο από τη ρωσική επίθεση, όπως η ενέργεια, οι κρίσιμες υποδομές και η εφοδιαστική, ενώ φέτος προστίθεται για πρώτη φορά με ιδιαίτερη έμφαση και η διάσταση της ασφάλειας και της άμυνας.
Το Κίεβο αναμένει την υπογραφή περισσότερων από 30 συμφωνιών, συνολικής αξίας άνω του 1,5 δισ. ευρώ, ενώ το ουκρανικό υπουργείο Ανάπτυξης παρουσιάζει στο Γκντανσκ πάνω από 530 επενδυτικά έργα από κοινότητες και περιφέρειες της χώρας. Η προσπάθεια προσέλκυσης ιδιωτικών και κρατικών κεφαλαίων γίνεται, ωστόσο, ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται, οι ρωσικοί βομβαρδισμοί πλήττουν ουκρανικές πόλεις και η ανοικοδόμηση εκτιμάται ότι θα απαιτήσει εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ.
«Η ευημερούσα Ουκρανία του αύριο απαιτεί μαζικές επενδύσεις σήμερα», τόνισε η φον ντερ Λάιεν, υπενθυμίζοντας ότι από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της έχουν παράσχει συνολικά 200 δισ. ευρώ σε οικονομική, χρηματοδοτική και στρατιωτική στήριξη. Με το νέο δάνειο, πρόσθεσε, η ΕΕ θα διαθέσει ακόμη 90 δισ. ευρώ μέσα στα επόμενα δύο χρόνια.
Ανακοίνωσε επίσης ότι το European Flagship Fund, το μεγαλύτερο επενδυτικό ταμείο για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας, με στήριξη από την ΕΕ, την Πολωνία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ιταλία, είναι πλέον έτοιμο να λειτουργήσει, με στόχο να κινητοποιήσει σταδιακά έως 1 δισ. ευρώ σε στρατηγικούς τομείς, από την καθαρή ενέργεια και τις υποδομές έως τις ουκρανικές επιχειρήσεις υψηλής ανάπτυξης. «Όταν επενδύετε στην Ουκρανία, δεν επενδύετε μόνο στο δικό της μέλλον, αλλά στο μέλλον της Ευρώπης», είπε.
Η φον ντερ Λάιεν συνέδεσε την ανοικοδόμηση με την ενταξιακή πορεία της χώρας, σημειώνοντας ότι η Ουκρανία ενσωματώνεται ήδη σταδιακά στον ευρωπαϊκό χώρο, από το Roam Like at Home έως τα βήματα προς το SEPA και την Ενιαία Αγορά. Δεν είναι μόνο μια οικονομία περίπου 200 δισ. ευρώ, είπε, αλλά μια μελλοντική χώρα-μέλος μιας Ενιαίας Αγοράς αξίας 20 τρισ. ευρώ. Υπενθύμισε ακόμη ότι νωρίτερα αυτόν τον μήνα άνοιξε η πρώτη διαπραγματευτική ενότητα με την Ουκρανία, κάνοντας λόγο για «ιστορική στιγμή», με την ένταξη να παραμένει αξιοκρατική εφόσον συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στην αμυντική διάσταση, παρουσιάζοντας την Ουκρανία όχι μόνο ως αποδέκτη βοήθειας, αλλά και ως πάροχο ασφάλειας για την Ευρώπη. Η εμπειρία της στο πεδίο της μάχης είναι «απαράμιλλη», είπε, ενώ οι αμυντικές της εταιρείες αναπτύσσουν τεχνολογίες αιχμής, από αναχαιτιστικά drones έως συστήματα παρεμβολών. Ανέφερε ότι ουκρανικού σχεδιασμού drones παράγονται ήδη στη Γερμανία, ενώ καύσιμα για τους ουκρανικούς πυραύλους Flamingo θα παράγονται σύντομα στη Δανία. «Χρειαζόμαστε την ουκρανική εφευρετικότητα και την ευρωπαϊκή κλίμακα και βιομηχανική τεχνογνωσία», τόνισε.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε την Ουκρανία όχι πια ως κράτος που απλώς πρέπει να αντέξει στον πόλεμο, αλλά ως χώρα που εντάσσεται σταδιακά στον ευρωπαϊκό οικονομικό και θεσμικό χώρο. «Πριν από έναν χρόνο, όταν συγκεντρωθήκαμε στην προηγούμενη Διάσκεψη, η κατάσταση ήταν σκοτεινή. Σήμερα, η εικόνα είναι διαφορετική», είπε, επιστρέφοντας κλείνοντας στον συμβολισμό του Γκντανσκ, της πόλης της «Αλληλεγγύης»: «Η αλληλεγγύη είναι ο δρόμος προς την ελευθερία».
Βαρύ το κλίμα
Πίσω από το μήνυμα στήριξης, όμως, η Διάσκεψη άνοιξε μέσα σε βαρύ πολιτικό κλίμα. Η απουσία Ζελένσκι, ο οποίος αρχικά αναμενόταν να συμμετάσχει, και του Ναβρότσκι ανέδειξε τη σοβαρή κρίση στις σχέσεις Κιέβου–Βαρσοβίας. Η ένταση ξέσπασε μετά την απόφαση του Ζελένσκι να δώσει σε ουκρανική στρατιωτική μονάδα το όνομα της Ουκρανικής Εξεγερσιακής Στρατιάς, UPA.
Στην Ουκρανία η UPA τιμάται από πολλούς ως σύμβολο αντίστασης στη σοβιετική κυριαρχία. Στην Πολωνία, όμως, συνδέεται πρωτίστως με τη σφαγή της Βολυνίας, την περίοδο 1943-1945, όταν σκοτώθηκαν δεκάδες χιλιάδες Πολωνοί σε περιοχές της σημερινής δυτικής Ουκρανίας. Το θέμα παραμένει μία από τις πιο επώδυνες και ανεπίλυτες ιστορικές πληγές στις σχέσεις των δύο χωρών.
Η απόφαση Ζελένσκι προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στη Βαρσοβία. Ο Ναβρότσκι αφαίρεσε από τον Ουκρανό πρόεδρο την ανώτατη πολωνική διάκριση, το Τάγμα του Λευκού Αετού, ο Ζελένσκι την επέστρεψε και αποφάσισε να μην μεταβεί στο Γκντανσκ. Την ουκρανική αντιπροσωπεία εκπροσώπησε η πρωθυπουργός Γιούλια Σβιριντένκο, ενώ ο Ντόναλντ Τουσκ προσπάθησε να συγκρατήσει την ένταση, διαμηνύοντας ότι η Πολωνία δεν θα τροφοδοτήσει την κρίση και ότι το συμφέρον της είναι οι σχέσεις με την Ουκρανία να χτιστούν με το βλέμμα στο μέλλον.
Σήμερα ο πρωθυπουργός της Πολωνίας Ντόναλντ Τουσκ ζήτησε σήμερα από τους Πολωνούς και τους Ουκρανούς να χτίσουν το κοινό τους μέλλον βασισμένο «στην αλήθεια» και «τον αμοιβαίο σεβασμό» προκειμένου να αποκλιμακωθεί η διμερής ένταση..
«Δεν μπορούμε να χτίσουμε το μέλλον παρά βασιζόμενοι στην αλήθεια, τον αμοιβαίο σεβασμό και την κατανόηση της Ιστορίας», τόνισε ο Τουσκ εγκαινιάζοντας τη διάσκεψη για την ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Πολιτικά παιχνίδια
Όμως σύμφωνα με αναλυτές, ο Ναβρότσκι δεν πιέζει μόνο το Κίεβο, αλλά και τον Τουσκ. Ο Πολωνός πρόεδρος προέρχεται από τον εθνικιστικό και συντηρητικό χώρο που συνδέεται με το PiS, πολιτικό αντίπαλο της φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης Τουσκ, και η απόφασή του να αφαιρέσει από τον Ζελένσκι το Τάγμα του Λευκού Αετού ανέβασε απότομα τους τόνους.
Σε μια περίοδο που η Πολωνία παραμένει στρατηγικός υποστηρικτής της Ουκρανίας, αλλά η κόπωση από τον πόλεμο, το μεταναστευτικό, οι εμπορικές εντάσεις και η μνήμη της Βολυνίας ενισχύουν την επιφυλακτικότητα μέρους της κοινής γνώμης, ο Τουσκ καλείται να κρατήσει τη γέφυρα με το Κίεβο χωρίς να εμφανιστεί ότι αγνοεί τις ευαισθησίες των Πολωνών.
Η Πολωνία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους υποστηρικτές του Κιέβου, κρίσιμος διάδρομος για την ανθρωπιστική και στρατιωτική βοήθεια και χώρα πρώτης γραμμής στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Ακριβώς γι’ αυτό, κάθε ρήγμα στο μέτωπο στήριξης θεωρείται ότι λειτουργεί προς όφελος της Μόσχας. Όπως έχει προειδοποιήσει ο Τουσκ, η σύγκρουση Πολωνίας–Ουκρανίας ωφελεί μόνο έναν άνθρωπο: τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
