Ο αμερικανός πρόεδρος, Ντόναλντ Τραμπ και ο ισραηλινός πρωθυπουργός, Μπενιαμίν Νετανιάχου πίστευαν ότι μία νίκη στον πόλεμο που κήρυξαν στο Ιράν θα αναδιαμόρφωνε τη Μέση Ανατολή. Η περιοχή αναδιαμορφώνεται. Αλλά όχι με τον τρόπο που περίμεναν. Η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν έχει ηττηθεί. Ο κίνδυνος τώρα είναι μια μακρά, φθίνουσα μόνιμη κρίση που κλιμακώνεται και θα αποκλιμακώνεται σε επίπεδο εχθροπραξιών.
Όπως τονίζεται σε άρθο του Τζέρεμι Μπόουεν στο BBC, το ιρανικό καθεστώς έχει αποδειχθεί πολύ πιο ανθετκικό από ό,τι είχαν υποθέσει ο Τραμπ και ο Νετανιάχου. Η κρίση τους ήταν λανθασμένη και έχουν χάσει τον έλεγχο και σε επίπεδο συνεπειών.
Η τελευταία από αυτές είναι η κατάρριψη του αμερικανικού ελικοπτέρου Apache από το Ιράν. Είναι μια ακόμη υπενθύμιση ότι οι ηγέτες του Ιράν μπορούν ακόμα να βλάψουν τους Αμερικανούς και δεν θα υποχωρήσουν στην προσπάθειά τους ν α βγουν από αυτόν τον πόλεμο νικητές. Για αυτούς, η νίκη ισοδυναμεί με επιβίωση και ενισχυμένη αποτροπή, με τη μορφή της αναγνώρισης του ελέγχου τους στα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πιο στρατηγικές πλωτές οδούς στον κόσμο.
Ο πρόεδρος και οι στρατηγοί του θα προσπαθήσουν να σταθμίσουν την αντίδρασή τους στην απώλεια του ελικοπτέρου, για να δείξουν με την ίδια έμφαση ότι δεν δέχονται να τους πιέζουνβ, αλλά ταυτόχρονα ότι διατηρούν διατηρούν ζωντανή την ργή και μέχρι στιγμής μη παραγωγική διπλωματική διαδικασία. Το πλήρωμα του Apache επέζησε. Αν είχαν σκοτωθεί, μια πολύ πιο σκληρή απάντηση θα ήταν πιθανή.
Ο Τραμπ βασιζόταν σε μια συμφωνία με το Ιράν για το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ και μία συμφωνία επί των όρων για τις μαρκοπρόθεσμες συνομιλίες ια τα μεγάλα ζητήματα, ξεκινώντας από το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και τα ευρύτερα πυρηνικά του σχέδια. Ο πόλεμος δεν είναι δημοφιλής στην Αμερική και θέλει μια διέξοδο που μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη. Αυτό όμως αποδεικνύεται ότι είναι μια δύσκολη πρόκληση.
Ο Τραμπ και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, μαθαίνουν ένα παλιό μάθημα, όπως επισημαίνει ο Μπόουεν. Από τότε που οι άνθρωποι ανακάλυψαν την τέχνη και την κατάρα του πολέμου, οι ηγέτες ανακάλυψαν ότι είναι ευκολότερο να ξεκινήσεις έναν πόλεμο παρά να τον τελειώσεις με μια καθαρή νίκη. Όταν οδήγησαν τις χώρες τους σε πόλεμο με το Ιράν την τελευταία ημέρα του Φεβρουαρίου, και οι δύο εξέδωσαν βιντεοσκοπημένες δηλώσεις, επιλέγοντας λέξεις που αντανακλούσαν την υπόθεση ότι ερχόταν μια στιγμή ιστορικής αλλαγής. Το καθεστώς που κυβερνούσε το Ιράν από την ανατροπή του Σάχη το 1979 ήταν καθ’ οδόν προς την έξοδο. Τις πρώτες πρωινές ώρες στο Μαρ-α-Λάγκο, το θέρετρό του στη Φλόριντα, ο Τραμπ, επανέλαβε την υπόσχεση που είχε δώσει στους Ιρανούς αντιπάλους του καθεστώτος τον Ιανουάριο ότι «η βοήθεια έρχεται».
«Προς τον μεγάλο, περήφανο λαό του Ιράν, λέω απόψε ότι η ώρα της ελευθερίας σας είναι κοντά. Μείνετε προστατευμένοι. Μην φύγετε από το σπίτι σας. Είναι πολύ επικίνδυνα έξω. Βόμβες θα πέφτουν παντού. Όταν τελειώσουμε, πάρτε την διακυβέρνηση στα χέρια σας. Θα είναι δική σας. Αυτή θα είναι πιθανώς η μόνη σας ευκαιρία για γενιές».
Το επόμενο πρωί, ο Νετανιάχου στάθηκε στο φως του ήλιου στην οροφή του ψηλού υπουργείου Άμυνας του Ισραήλ στο κέντρο του Τελ Αβίβ, για να ηχογραφήσει την ομιλία του. Όπως και ο Τραμπ έκανε λόγο για μια βέβαια νίκη.
«Αυτός ο συνασπισμός δυνάμεων μας επιτρέπει να κάνουμε αυτό που λαχταρώ εδώ και 40 χρόνια: να σπάσουμε τα γόνατα αυτού του τρομοκρατικού καθεστώτος. Αυτό υποσχέθηκα – και αυτό θα κάνουμε».
Καθ’ όλη τη διάρκεια της πολιτικής του ζωής, ο Νετανιάχου υποστήριζε ότι η πραγματική απειλή για το Ισραήλ προέρχεται από το Ιράν, όχι από τους Παλαιστίνιους ή τους Άραβες γείτονες της χώρας του. Είχε προσπαθήσει και είχε αποτύχει στο να πείσει άλλους Αμερικανούς προέδρους να τον ακολουθήσουν σε μία επίθεση στο Ιράν. Ο Τραμπ όμως ήταν διαφορετικός.
Για περισσότερα από δύο χρόνια, από τότε που η Χαμάς επιτέθηκε στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023, ο Νετανιάχου έλεγε στους Ισραηλινούς ότι η δύναμη του στρατού τους, με την υποστήριξη της Αμερικής, θα κατατρόπωνε τους εχθρούς τους και θα οδηγούσε σε ένα πλουσιότερο και ασφαλέστερο μέλλον.
Η απάντηση ήταν η βία, όχι η διπλωματία.
Ο Νετανιάχου παρουσιαζόταν ως ένας ηγέτης που έιχε έρθει η μεγάλη του στιγμή. Αντίθετα, όταν αντιμετώπισε τις κάμερες αφού ο Τραμπ του είπε να ακυρώσει τα σχέδιά του να επιτεθεί στη Βηρυτό τη Δευτέρα, ο κορυφαίος ισραηλινός αρθρογράφος εφημερίδας Μπεν Κάσπιτ είπε ότι έμοιαζε με ξεφούσκωτο μπαλόνι.
Ο Κάσπιτ είναι ένας από τους πιο σφοδρούς επικριτές του πρωθυπουργού. Αλλά είναι σαφές ότι η στρατηγική του Νετανιάχου να χρησιμοποιήσει βία για να υποτάξει την περιοχή στη θέλησή του έχει αποτύχει.
