Υπάρχουν σήμερα δύο εντελώς διαφορετικοί τρόποι για να φύγει ένας άνθρωπος από τη Γη.
Ο πρώτος είναι να γίνει επαγγελματίας αστροναύτης. Να περάσει από εξαιρετικά αυστηρή επιλογή, χρόνια εκπαίδευσης και ιατρικών εξετάσεων και τελικά να πληρώνεται για να ταξιδεύει στο Διάστημα.
Ο δεύτερος είναι σχεδόν ο αντίθετος: να διαθέτει πολλά χρήματα και να πληρώσει ο ίδιος για την εμπειρία.
Και όταν λέμε πολλά, μπορεί να εννοούμε από 750.000 δολάρια για μια υποτροχιακή πτήση μέχρι ποσά της τάξης των 60 και πλέον εκατομμυρίων δολαρίων για μια πολυήμερη τροχιακή αποστολή.
Με αφορμή την Παγκόσμια Εβδομάδα Διαστήματος, έχει ενδιαφέρον να δούμε πόσο πληρώνεται εκείνος που έχει το Διάστημα ως επάγγελμα και πόσο πληρώνει εκείνος που θέλει να το ζήσει ως ιδιώτης.
Περίπου 152.000 δολάρια τον χρόνο στη NASA
Οι αστροναύτες της NASA δεν πληρώνονται ανά εκτόξευση ούτε παίρνουν κάποιο μυθικό «μπόνους Διαστήματος».
Είναι εργαζόμενοι της αμερικανικής ομοσπονδιακής κυβέρνησης και αμείβονται σύμφωνα με το αντίστοιχο μισθολογικό καθεστώς.
Στα στοιχεία που εξακολουθεί να δημοσιεύει η NASA για τους υποψηφίους αστροναύτες αναφέρεται ετήσια αμοιβή περίπου 152.258 δολαρίων, με διευκρίνιση ότι το συγκεκριμένο ποσό βασιζόταν στη μισθολογική κλίμακα του 2024 και αναπροσαρμόζεται. Οι στρατιωτικοί που επιλέγονται παραμένουν εν ενεργεία και αμείβονται σύμφωνα με τον βαθμό και την υπηρεσιακή τους κατάσταση.
Δεν μιλάμε, λοιπόν, για εκατομμύρια.
Και όμως πρόκειται για ανθρώπους που εκπαιδεύονται επί χρόνια, εκτοξεύονται πάνω σε πυραύλους, κινούνται σε τροχιά με ταχύτητα περίπου 28.000 χιλιομέτρων την ώρα και μπορεί να περάσουν μήνες μακριά από τη Γη και τις οικογένειές τους.
Τι παίρνει ένας Ευρωπαίος αστροναύτης
Παρόμοια είναι η φιλοσοφία στην Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία, την ESA.
Οι αστροναύτες της είναι εργαζόμενοι του οργανισμού. Η θέση κατατάσσεται στις βαθμίδες A2 έως A4. Ο νεοπροσλαμβανόμενος ξεκινά γενικά από την A2, μετά την επιτυχή βασική εκπαίδευση περνά στην A3 και η προαγωγή στην A4 συνήθως ακολουθεί μετά την πρώτη διαστημική πτήση.
Στο επίσημο εγχειρίδιο επιλογής της ESA αναφέρεται βασικός καθαρός μηνιαίος μισθός περίπου 5.400 έως 8.600 ευρώ, ανάλογα με βαθμό και προϋπηρεσία, μαζί με τις προβλεπόμενες παροχές και επιδόματα.
Τα συγκεκριμένα ποσά προέρχονται από το δημοσιευμένο πλαίσιο της επιλογής του 2021 και επομένως δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως σημερινός ακριβής τιμοκατάλογος μισθών. Δείχνουν όμως καθαρά την τάξη μεγέθους.
Ο ιδιώτης κάνει ακριβώς το αντίθετο: πληρώνει
Και κάπου εδώ ο κόσμος του Διαστήματος αναποδογυρίζει.
Αντί να πληρώνεσαι για να ταξιδέψεις, πληρώνεις εσύ.
Αλλά πρέπει να ξεχωρίσουμε δύο τελείως διαφορετικά πράγματα.
Άλλο είναι μια υποτροχιακή πτήση, όπου ο επιβάτης ανεβαίνει για λίγα λεπτά στο όριο του Διαστήματος, βιώνει μικροβαρύτητα, βλέπει την καμπυλότητα της Γης και επιστρέφει.
Και άλλο μια πραγματική τροχιακή αποστολή, όπου το διαστημόπλοιο μπαίνει σε τροχιά γύρω από τη Γη και μπορεί να φτάσει μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Η τεράστια αυτή διαφορά εξηγεί και γιατί τα ποσά απέχουν δεκάδες εκατομμύρια δολάρια.
Ναι, ιδιώτες πηγαίνουν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό
Ακούγεται σχεδόν απίστευτο, αλλά συμβαίνει ήδη.
Από το 2019 η NASA άνοιξε τον δρόμο για τις λεγόμενες Private Astronaut Missions, τις ιδιωτικές αποστολές αστροναυτών προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
Δεν σημαίνει βέβαια ότι ένας εκατομμυριούχος τηλεφωνεί, αγοράζει ένα εισιτήριο και την επόμενη εβδομάδα ανεβαίνει στον ISS.
Τα μέλη των αποστολών πρέπει να εγκριθούν και να εκπαιδευτούν για την αποστολή, το διαστημόπλοιο και τη ζωή στον σταθμό.
Και έχει ήδη συμβεί αρκετές φορές. Η Axiom Mission 1 (Ax-1) το 2022 ήταν η πρώτη πλήρως ιδιωτική αποστολή στον ISS. Οι Larry Connor, Mark Pathy και Eytan Stibbe ταξίδεψαν μαζί με τον πρώην αστροναύτη της NASA Michael López-Alegría με Crew Dragon της SpaceX του Έλον Μασκ και έζησαν και εργάστηκαν στον σταθμό.
Η αποστολή αστροναυτών της Axiom στον ISS και διήρκεσε 17 ημέρες.
Ακολούθησε η Ax-2 το 2023, η Ax-3 το 2024 και η Ax-4 το 2025.
Στην τελευταία, τέσσερα μέλη πληρώματος ταξίδεψαν με διαστημόπλοιο Dragon της SpaceX στον ISS και πέρασαν περίπου δυόμισι εβδομάδες στο Διάστημα, πραγματοποιώντας μεταξύ άλλων περίπου 60 επιστημονικά πειράματα.
Άρα ο ιδιώτης μπορεί πράγματι να βρεθεί στον ίδιο Διεθνή Διαστημικό Σταθμό όπου ζουν και εργάζονται οι επαγγελματίες αστροναύτες.
Η NASA έχει ήδη εγκρίνει και πέμπτη ιδιωτική αποστολή της Axiom, την Ax-5, με στόχο εκτόξευση όχι νωρίτερα από τον Ιανουάριο του 2027 και παραμονή έως 14 ημέρες στον ISS.
Από πού προκύπτουν τα 60 εκατομμύρια δολάρια
Το ποσό μοιάζει εξωπραγματικό. Είναι όμως πραγματικό ως τάξη μεγέθους.
Η ίδια η Axiom Space έχει δηλώσει ότι ένα ταξίδι στο Διάστημα βρίσκεται σήμερα στη μεσαία περιοχή των 60 εκατομμυρίων δολαρίων ανά θέση για δεκαήμερη αποστολή.
Προσοχή όμως: αυτό δεν πρέπει να παρουσιάζεται σαν να υπάρχει ένα ταμείο στο οποίο ο πελάτης πληρώνει ακριβώς 60 εκατ. δολάρια για ένα «εισιτήριο ISS».
Οι αποστολές διαφέρουν, οι συμφωνίες είναι σύνθετες και μπορεί να εμπλέκουν ιδιώτες, εταιρείες ή εθνικούς διαστημικούς οργανισμούς.
Το ποσό καλύπτει μια εντελώς διαφορετική επιχείρηση από ένα απλό τουριστικό ταξίδι: εκτόξευση με πύραυλο Falcon 9, ταξίδι με Crew Dragon, εκπαίδευση, επιχειρησιακή υποστήριξη, παραμονή σε τροχιά και, όταν η αποστολή έχει αυτόν τον προορισμό, πρόσδεση και διαμονή στον ISS.
Η NASA αναφέρει μάλιστα ότι η Axiom αγοράζει από την αμερικανική διαστημική υπηρεσία υπηρεσίες όπως αναλώσιμα πληρώματος, μεταφορά φορτίων, αποθηκευτικό χώρο και άλλους πόρους που χρησιμοποιούνται μέσα στον σταθμό.
Γι’ αυτό είναι ασφαλέστερο να μιλάμε για κόστος της τάξης των 60 και πλέον εκατομμυρίων δολαρίων ανά θέση και όχι για ένα σταθερό «εισιτήριο».
Virgin Galactic: 750.000 δολάρια η θέση
Στην άλλη άκρη της αγοράς βρίσκεται η υποτροχιακή πτήση.
Η Virgin Galactic ανακοίνωσε το 2026 νέα σειρά κρατήσεων με τιμή 750.000 δολάρια ανά θέση, η οποία μάλιστα καλύφθηκε νωρίτερα από το προβλεπόμενο.
Εδώ όμως δεν υπάρχει ταξίδι στον ISS.
Ο επιβάτης πραγματοποιεί μια πολύ μικρότερης διάρκειας πτήση, φτάνει σε μεγάλο ύψος, βλέπει τη Γη από το Διάστημα, βιώνει για λίγο συνθήκες μικροβαρύτητας και επιστρέφει.
Η εταιρεία σχεδιάζει την επανέναρξη των εμπορικών πτήσεων με τη νέα γενιά διαστημοπλοίων της για το 2027.
Blue Origin: προκαταβολή 150.000 δολαρίων
Υπάρχει και η Blue Origin του Τζεφ Μπέζος με το New Shepard.
Το σύστημα πραγματοποιεί υποτροχιακές πτήσεις και η κάψουλα περνά πάνω από τη γραμμή Κάρμαν στα 100 χιλιόμετρα, που χρησιμοποιείται διεθνώς ως συμβατικό όριο του Διαστήματος.
Ολόκληρη η εμπειρία της πτήσης διαρκεί περίπου 11 λεπτά. Η κάψουλα περνά τη γραμμή Κάρμαν περίπου τρεισήμισι λεπτά μετά την εκτόξευση, οι επιβάτες βιώνουν μικροβαρύτητα και στη συνέχεια επιστρέφουν με αλεξίπτωτα στη Γη.
Η Blue Origin δεν δημοσιεύει σήμερα συγκεκριμένη τελική τιμή εισιτηρίου. Στη διαδικασία ενδιαφέροντος, όμως, ζητά πλήρως επιστρεπτέα προκαταβολή 150.000 δολαρίων για να ξεκινήσει η διαδικασία παραγγελίας. Η ίδια ξεκαθαρίζει ότι ακόμη και αυτή η προκαταβολή δεν εγγυάται θέση σε μελλοντική πτήση.
Από 11 λεπτά μέχρι εβδομάδες στο Διάστημα
Έτσι εξηγείται και η τεράστια διαφορά στις τιμές.
Στη μία περίπτωση έχουμε μια υποτροχιακή εμπειρία λίγων λεπτών.
Στην άλλη έχουμε εκτόξευση σε τροχιά, ημέρες εκπαίδευσης και επιχειρησιακής προετοιμασίας, διαστημόπλοιο ικανό να φτάσει στον ISS, πολυήμερη παραμονή στο Διάστημα και ολόκληρο μηχανισμό υποστήριξης στη Γη.
Τα 750.000 δολάρια της Virgin Galactic και τα 60 και πλέον εκατομμύρια μιας ιδιωτικής τροχιακής αποστολής δεν είναι λοιπόν δύο διαφορετικές τιμές για το ίδιο ταξίδι.
Είναι δύο εντελώς διαφορετικά ταξίδια.
Θα μπορέσει κάποτε να πάει στο Διάστημα ο μέσος άνθρωπος;
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα.
Στις πρώτες δεκαετίες της αεροπορίας, το ταξίδι με αεροπλάνο ήταν προνόμιο ελάχιστων. Η τεχνολογία, η μαζική παραγωγή και ο ανταγωνισμός μείωσαν δραματικά το κόστος και σήμερα η αεροπορική μετακίνηση είναι μέρος της καθημερινότητας εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι εταιρείες του νέου διαστημικού τουρισμού υποστηρίζουν ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί μακροπρόθεσμα να συμβεί και στο Διάστημα.
Προς το παρόν, πάντως, υπάρχει ένα εντυπωσιακό παράδοξο:
Για να πας στο Διάστημα ως επαγγελματίας πρέπει να είσαι ανάμεσα στους ελάχιστους που θα περάσουν μια εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία επιλογής και εκπαίδευσης.
Για να πας ως ιδιώτης, η επιλογή είναι διαφορετική, αλλά ο τραπεζικός λογαριασμός πρέπει να είναι… διαστημικών διαστάσεων.
