Στις 3 Οκτωβρίου 1908 συνδέεται ένα από τα ενδιαφέροντα κεφάλαια της ιστορίας του επαναστατικού Τύπου: ο Λέων Τρότσκι κυκλοφόρησε στη Βιέννη τη ρωσόφωνη «Πράβντα», ένα έντυπο που απευθυνόταν στους Ρώσους εργάτες και επιχειρούσε να μεταφέρει μέσα στην τσαρική αυτοκρατορία τις ιδέες του επαναστατικού κινήματος.
Από τον Μπρονστάιν στον Λέοντα Τρότσκι
Ο Λέων Τρότσκι, μία από τις σημαντικότερες αλλά και πιο αμφιλεγόμενες μορφές της Ρωσικής Επανάστασης, γεννήθηκε το 1879 ως Λεβ Νταβίντοβιτς Μπρονστάιν στη Γιανόβκα, στη σημερινή Ουκρανία, τότε τμήμα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Από πολύ νέος εντάχθηκε στο επαναστατικό κίνημα, συνελήφθη το 1898 και εξορίστηκε στη Σιβηρία. Το 1902 δραπέτευσε και βρέθηκε στο Λονδίνο, όπου γνώρισε τον Βλαντίμιρ Λένιν.
Όταν το Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα διασπάστηκε το 1903 σε μπολσεβίκους και μενσεβίκους, ο Τρότσκι δεν ακολούθησε σταθερά τον Λένιν. Στην Επανάσταση του 1905 αναδείχθηκε σε πρόεδρο του Σοβιέτ της Αγίας Πετρούπολης. Συνελήφθη, εξορίστηκε ξανά στη Σιβηρία και δραπέτευσε το 1907.
Η «Πράβντα» της Βιέννης
Το 1908 ο Τρότσκι εγκαταστάθηκε στη Βιέννη και συνδέθηκε με την έκδοση της ρωσόφωνης «Πράβντα» — στα ρωσικά «Правда», δηλαδή «Αλήθεια». Η εφημερίδα τυπωνόταν εκτός Ρωσίας και προοριζόταν κυρίως για το εργατικό κοινό της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Η λεγόμενη «Πράβντα της Βιέννης» κυκλοφόρησε από το 1908 έως το 1912. Ο Τρότσκι προσπάθησε να της δώσει χαρακτήρα που δεν θα ταυτιζόταν απόλυτα ούτε με τους μπολσεβίκους ούτε με τους μενσεβίκους. Στις σελίδες της δημοσιεύονταν πολιτικές αναλύσεις, ειδήσεις για εργατικούς αγώνες, κομματικές αντιπαραθέσεις και επιστολές εργατών. Αντίτυπά της μεταφέρονταν παράνομα στη Ρωσία.
Η μεγάλη σύγχυση με την «Πράβντα» του Λένιν
Χρειάζεται μια σημαντική ιστορική διευκρίνιση. Η «Πράβντα» του Τρότσκι στη Βιέννη δεν ήταν η ίδια εφημερίδα με τη διάσημη μπολσεβίκικη «Πράβντα» που άρχισε να εκδίδεται το 1912 στην Αγία Πετρούπολη.
Οι μπολσεβίκοι υπό τον Λένιν χρησιμοποίησαν το ίδιο όνομα για τη δική τους καθημερινή εργατική εφημερίδα. Το πρώτο φύλλο της κυκλοφόρησε στις 22 Απριλίου 1912 με το παλαιό ρωσικό ημερολόγιο, δηλαδή στις 5 Μαΐου με το νέο. Η βιεννέζικη έκδοση του Τρότσκι σταμάτησε την ίδια περίοδο.
Η «Πράβντα» γίνεται η φωνή των μπολσεβίκων
Η νέα «Πράβντα» εξελίχθηκε σε ισχυρό πολιτικό εργαλείο των μπολσεβίκων. Δημοσίευε κείμενα για τις απεργίες, τις συνθήκες εργασίας, τα προβλήματα εργατών και αγροτών και την αντιπαράθεση με το τσαρικό καθεστώς. Ο ίδιος ο Λένιν έγραφε συστηματικά στις σελίδες της.
Οι τσαρικές αρχές την καταδίωξαν και το 1914 η έκδοσή της απαγορεύτηκε. Μετά την Επανάσταση του Φεβρουαρίου του 1917 επανεμφανίστηκε. Μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση και τη μεταφορά της πρωτεύουσας στη Μόσχα, η «Πράβντα» εξελίχθηκε στο κεντρικό δημοσιογραφικό όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος και σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εφημερίδες του 20ού αιώνα.
Ο Τρότσκι στην Οκτωβριανή Επανάσταση
Το 1917 ο Τρότσκι επέστρεψε στη Ρωσία. Οι παλαιότερες διαφωνίες του με τον Λένιν παραμερίστηκαν και εντάχθηκε στους μπολσεβίκους. Εξελέγη πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης και διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην Οκτωβριανή Επανάσταση.
Στη νέα κυβέρνηση ανέλαβε αρχικά κομισάριος Εξωτερικών και συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις που οδήγησαν στη Συνθήκη του Μπρεστ-Λιτόφσκ. Στη συνέχεια ανέλαβε τα στρατιωτικά ζητήματα και υπήρξε ο βασικός οργανωτής του Κόκκινου Στρατού κατά τον Ρωσικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Η σύγκρουση με τον Στάλιν
Ο θάνατος του Λένιν το 1924 άνοιξε μια σκληρή μάχη για την εξουσία. Ο Τρότσκι υποστήριζε τη θεωρία της «διαρκούς επανάστασης» και επέκρινε την αυξανόμενη γραφειοκρατικοποίηση του σοβιετικού συστήματος. Ο Ιωσήφ Στάλιν προωθούσε τη γραμμή του «σοσιαλισμού σε μία χώρα».
Η σύγκρουση έληξε με την πολιτική ήττα του Τρότσκι. Απομακρύνθηκε από την ηγεσία, διαγράφηκε από το Κομμουνιστικό Κόμμα το 1927, εξορίστηκε στην Άλμα-Άτα και το 1929 εκδιώχθηκε από τη Σοβιετική Ένωση.
Η εξορία και η δολοφονία στο Μεξικό
Ο Τρότσκι πέρασε από την Τουρκία, τη Γαλλία και τη Νορβηγία και τελικά βρήκε άσυλο στο Μεξικό το 1937. Συνέχισε να γράφει εναντίον του σταλινικού καθεστώτος και το 1938 πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Τέταρτης Διεθνούς.
Στις 20 Αυγούστου 1940 ο Ραμόν Μερκαντέρ, πράκτορας που συνδεόταν με τις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες, του επιτέθηκε στο σπίτι του στο Κογιοακάν της Πόλης του Μεξικού με ορειβατική αξίνα. Ο Τρότσκι πέθανε την επόμενη ημέρα, 21 Αυγούστου 1940.
Η παράδοξη μοίρα της «Αλήθειας»
Η ιστορία έχει μια εντυπωσιακή ειρωνεία. Ο Τρότσκι είχε συνδέσει το όνομά του από το 1908 με την επαναστατική «Πράβντα» της Βιέννης. Λίγα χρόνια αργότερα το όνομα πέρασε στους μπολσεβίκους του Λένιν και, μετά την επικράτηση του Στάλιν, η «Πράβντα» έγινε το κεντρικό κομματικό έντυπο ενός συστήματος από το οποίο ο Τρότσκι είχε διαγραφεί, εξοριστεί και τελικά καταδιωχθεί. Η εφημερίδα που ονομαζόταν «Αλήθεια» συνδέθηκε με ολόκληρη σχεδόν την ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης. Μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ το 1991 έχασε τον θεσμικό της ρόλο ως επίσημο κεντρικό όργανο του ΚΚΣΕ, κλείνοντας έτσι ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της πολιτικής δημοσιογραφίας του 20ού αιώνα
