Την 1η Οκτωβρίου 1873 η Αθήνα ξυπνά με κάτι πρωτόγνωρο για τα δεδομένα του νεαρού ελληνικού κράτους: μια πολιτική εφημερίδα που δεν θα εμφανίζεται κάθε λίγες ημέρες, αλλά κάθε μέρα.
Ο τίτλος της λιτός: «Εφημερίς». Ιδρυτής και εκδότης ο Δημήτριος Κορομηλάς και στα πρώτα χρόνια αρχισυντάκτης ο Ιωάννης Καμπούρογλου. Η έκδοσή της θεωρείται ορόσημο για την καθιέρωση της καθημερινής δημοσιογραφίας στην Αθήνα.
Τέσσερις σελίδες για να χωρέσει η Ελλάδα και ο κόσμος
Η πρώτη «Εφημερίς» ήταν μικρού σχήματος, τετρασέλιδη και δίστηλη. Η μεγάλη καινοτομία της ήταν ότι έδινε έμφαση στην είδηση και όχι αποκλειστικά στα μακροσκελή πολιτικά άρθρα που χαρακτήριζαν μεγάλο μέρος του Τύπου της εποχής.
Στις σελίδες της υπήρχαν πολιτικές ειδήσεις από την Ελλάδα και το εξωτερικό, οικονομικές πληροφορίες, πρακτικά της Βουλής, δικαστικό και αστυνομικό ρεπορτάζ, πολιτισμός, αλλά ακόμη και πληροφορίες για τα δρομολόγια πλοίων και τρένων.
Τα γραφεία της βρίσκονταν στην οδό Ερμού 291 στην Αθήνα.
Για την αρχική τιμή του φύλλου οι ιστορικές πηγές δεν συμφωνούν απολύτως. Υπάρχουν αναφορές για 3 λεπτά της δραχμής, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν 5 λεπτά. Ασφαλέστερο, επομένως, είναι να σημειωθεί ότι η εφημερίδα πωλούνταν για λίγα λεπτά της δραχμής και ότι η τιμή μεταβλήθηκε στη διάρκεια της ζωής της.
Δεν ήταν ένα πείραμα – Έζησε για δεκαετίες
Η «Εφημερίς» δεν αποδείχθηκε μια σύντομη εκδοτική προσπάθεια. Η πρώτη περίοδος της έκδοσής της διήρκεσε από το 1873 έως το 1901.
Επανεκδόθηκε το 1912 και συνέχισε μέχρι το 1922. Η Βιβλιοθήκη της Βουλής διαθέτει φύλλα της τελευταίας χρονιάς έως και τις 11 Νοεμβρίου 1922.
Από τις σελίδες της πέρασαν μεγάλα ονόματα των ελληνικών γραμμάτων, μεταξύ των οποίων ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο Κωστής Παλαμάς και ο Ανδρέας Καρκαβίτσας.
Μετά τον Κορομηλά άνοιξαν οι πύλες του ημερήσιου Τύπου
Η επιτυχία του εγχειρήματος έδειξε ότι υπήρχε πλέον κοινό που ήθελε καθημερινή ενημέρωση.
Στα χρόνια που ακολούθησαν εμφανίστηκαν ιστορικοί τίτλοι. Η «Ακρόπολις» του Βλάση Γαβριηλίδη το 1883, η «Εστία», το «Εμπρός», το «Σκριπ», το «Άστυ» και δεκάδες άλλες εφημερίδες.
Μέσα στον 20ό αιώνα ακολούθησαν τίτλοι που σφράγισαν διαφορετικές εποχές: «Αθηναϊκή», «Βραδυνή», «Έθνος», «Καθημερινή», «Απογευματινή», «Τα Νέα», «Ελευθεροτυπία», «Ελεύθερος Τύπος» και πολλοί ακόμη.
Πόσες εφημερίδες κυκλοφόρησαν και πόσες έκλεισαν;
Δεν υπάρχει ένα ενιαίο, πλήρες δημόσιο μητρώο που να μας επιτρέπει να πούμε με επιστημονική ακρίβεια ότι από το 1873 έως σήμερα κυκλοφόρησαν ακριβώς Χ ημερήσιες εφημερίδες και έκλεισαν Ψ.
Η εικόνα όμως είναι σαφής: εκατοντάδες τίτλοι εμφανίστηκαν στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και στην περιφέρεια, άλλαξαν ιδιοκτησία ή ονομασία, ανέστειλαν την έκδοσή τους, επανεκδόθηκαν ή έκλεισαν οριστικά.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το Αρχείο Εφημερίδων της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας και Ενημέρωσης περιλαμβάνει περισσότερους από 15.000 τόμους περίπου 280 διαφορετικών τίτλων, ενώ η συγκεκριμένη συλλογή αρχίζει κυρίως από το 1902.
Σήμερα εξακολουθούν να κυκλοφορούν ημερήσιες πολιτικές, οικονομικές και αθλητικές εφημερίδες, αλλά ο αριθμός τους είναι ένα μικρό κλάσμα των τίτλων που εμφανίστηκαν συνολικά στα 153 χρόνια της ιστορίας του καθημερινού ελληνικού Τύπου.
Όταν μια εφημερίδα πουλούσε εκατοντάδες χιλιάδες φύλλα
Οι κυκλοφορίες που γνώρισε κάποτε ο ελληνικός Τύπος σήμερα μοιάζουν σχεδόν εξωπραγματικές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο «Ελεύθερος Τύπος», ο οποίος στα τέλη της δεκαετίας του 1980 έφτανε περίπου τα 250.000 φύλλα.
Ιστορική αναφορά του «Βήματος» καταγράφει ότι το φύλλο με τη συνέντευξη του Γιώργου Κοσκωτά από τις φυλακές του Σάλεμ πλησίασε τα 350.000 αντίτυπα. Πρόκειται για μία από τις εντυπωσιακότερες καταγεγραμμένες επιδόσεις μεμονωμένου φύλλου ελληνικής καθημερινής εφημερίδας.
Τεράστιες κυκλοφορίες είχαν και «Τα Νέα», που σε περιόδους της μεταπολεμικής ακμής τους έφταναν περίπου τα 250.000 φύλλα μόνο σε Αθήνα και Πειραιά.
Από τις 350.000 μιας ημέρας στη μεγάλη πτώση
Η τηλεόραση αρχικά και κυρίως το Διαδίκτυο στη συνέχεια άλλαξαν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ενημερώνεται ο κόσμος.
Τα τελευταία πλήρη στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 είναι αποκαλυπτικά. Όλες οι κατηγορίες εφημερίδων μαζί πούλησαν 21.820.154 φύλλα ολόκληρο το έτος, μειωμένα κατά 11,7% έναντι του 2024.
Οι ημερήσιες πολιτικές εφημερίδες πούλησαν συνολικά 10.459.647 φύλλα το 2025, έναντι 11.934.462 το 2024, σημειώνοντας νέα πτώση 12,4%. Οι ημερήσιες αθλητικές εφημερίδες περιορίστηκαν στα 2.463.491 φύλλα.
Η σύγκριση είναι εντυπωσιακή: υπήρξε εποχή κατά την οποία ένα εξαιρετικά επιτυχημένο φύλλο μπορούσε να πλησιάσει τις 350.000 πωλήσεις μέσα σε μία ημέρα.
153 χρόνια μετά, άλλαξαν όλα εκτός από την ανάγκη για είδηση
Από τις τέσσερις μικρές σελίδες της «Εφημερίδος» του Δημητρίου Κορομηλά μέχρι τις σημερινές εφημερίδες, τα ενημερωτικά sites, τα κινητά τηλέφωνα και την είδηση που ταξιδεύει σε δευτερόλεπτα, άλλαξαν σχεδόν τα πάντα.
Δεν άλλαξε όμως η βασική ανάγκη που οδήγησε τον Κορομηλά εκείνο το πρωινό της 1ης Οκτωβρίου 1873 να βγάλει την εφημερίδα του στους δρόμους της Αθήνας.
Η ανάγκη του ανθρώπου να γνωρίζει σήμερα τι συνέβη σήμερα.
Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη κληρονομιά της «Εφημερίδος»: ότι πριν από 153 χρόνια βοήθησε να καθιερωθεί στην Ελλάδα ο καθημερινός ρυθμός της είδησης, ένας ρυθμός που σήμερα δεν μετριέται πλέον σε ημέρες αλλά σε λεπτά και δευτερόλεπτα.
