Δεν πρόκειται πλέον μόνο για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία. Η Ρωσία φέρεται να επιδιώκει κάτι πολύ μεγαλύτερο: μια συνολική αναθεώρηση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, με περιορισμό της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ και ανατροπή αποφάσεων που έχουν ληφθεί από ανεξάρτητα ευρωπαϊκά κράτη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της γερμανικής εφημερίδας Bild, κατά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Άμπου Ντάμπι, Ρώσοι διαπραγματευτές παρουσίασαν ανεπίσημες προτάσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ το ουκρανικό ζήτημα.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η αποχώρηση της Φινλανδίας από το ΝΑΤΟ, οι περιορισμοί στις νατοϊκές στρατιωτικές βάσεις στις χώρες της Βαλτικής και η οριστική παραχώρηση στη Ρωσία ουκρανικών εδαφών.
Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη διευκρίνιση: η Bild αναφέρεται σε ένα από περισσότερα ανεπίσημα σχέδια που κυκλοφορούν στους διαπραγματευτικούς κύκλους. Δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει εγκρίνει προσωπικά το συγκεκριμένο κείμενο.
Οι απαιτήσεις για Φινλανδία και Βαλτική
Η πιο εντυπωσιακή πτυχή των πληροφοριών αφορά τη Φινλανδία.
Η Μόσχα φέρεται να επιδιώκει την επιστροφή της χώρας στο καθεστώς στρατιωτικής μη ευθυγράμμισης που ίσχυε πριν από την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, στις 4 Απριλίου 2023.
Πρόκειται για μια απαίτηση με τεράστια πολιτική και στρατηγική σημασία. Η Φινλανδία εγκατέλειψε την προηγούμενη πολιτική της μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, θεωρώντας ότι η συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ αποτελούσε πλέον αναγκαία εγγύηση ασφαλείας.
Παράλληλα, σύμφωνα με τη Bild, η Ρωσία ζητά να απαγορευτεί η εγκατάσταση νατοϊκών στρατιωτικών βάσεων στην Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία.
Οι τρεις χώρες, που εντάχθηκαν στο ΝΑΤΟ το 2004, θεωρούν τη συμμετοχή τους στη Συμμαχία θεμελιώδη εγγύηση απέναντι στη ρωσική στρατιωτική ισχύ.
Μια τέτοια συμφωνία θα περιόριζε ουσιαστικά την ελευθερία της Συμμαχίας να οργανώνει την άμυνα των κρατών-μελών της.
Η Ουκρανία καλείται να παραχωρήσει ολόκληρο το Ντονμπάς
Στο ουκρανικό μέτωπο, οι φερόμενες ρωσικές απαιτήσεις είναι εξίσου σκληρές.
Η Μόσχα επιδιώκει να διατηρήσει όλα τα ουκρανικά εδάφη που έχει καταλάβει και να αποκτήσει τον έλεγχο ολόκληρου του Ντονμπάς, συμπεριλαμβανομένων περιοχών των περιφερειών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ που εξακολουθούν να ελέγχονται από το Κίεβο.
Επιπλέον, η Ουκρανία θα πρέπει να παραμείνει μόνιμα εκτός ΝΑΤΟ, διατηρώντας πάντως τη δυνατότητα ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η απαίτηση αποστρατιωτικοποίησης των λιμανιών της Οδησσού και του Μικολάιβ, ώστε να μη χρησιμοποιούνται ως ναυτικές βάσεις.
Το σχέδιο περιλαμβάνει ακόμη ρυθμίσεις για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και στη Βαλτική.
Με άλλα λόγια, οι προτάσεις δεν περιορίζονται στην κατάπαυση του πυρός, αλλά επεκτείνονται στον μελλοντικό στρατιωτικό και γεωπολιτικό προσανατολισμό της Ουκρανίας.
Στο τραπέζι και η Μολδαβία
Μια λιγότερο προβεβλημένη αλλά ιδιαίτερα σημαντική διάσταση αφορά τη Μολδαβία.
Το ανεπίσημο ρωσικό σχέδιο προβλέπει τη μετατροπή της σε ομοσπονδιακό κράτος, με συμμετοχή της Υπερδνειστερίας και της Γκαγκαουζίας.
Μάλιστα, εάν η Μολδαβία ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι δύο αυτές περιοχές θα αποκτούσαν, σύμφωνα με την πρόταση, δικαίωμα διεξαγωγής δημοψηφισμάτων ανεξαρτησίας.
Ως ανταλλάγματα, η Ρωσία φέρεται να προσφέρει την απομάκρυνση των πυρηνικών όπλων της από τη Λευκορωσία, τη μη εγκατάσταση εκεί πυραύλων μέσου βεληνεκούς και την αποχώρηση των ρωσικών στρατευμάτων από την Υπερδνειστερία.
Πρόκειται για προτάσεις που, εφόσον επιβεβαιωθούν ως επίσημες θέσεις, θα συνδέουν το ουκρανικό με μια πολύ ευρύτερη διαπραγμάτευση για το μέλλον της ανατολικής Ευρώπης.
Η Φινλανδία απορρίπτει τις απαιτήσεις – Το Κρεμλίνο διαψεύδει
Η δημοσιοποίηση των πληροφοριών προκάλεσε άμεσες αντιδράσεις στο Ελσίνκι.
Ο υπουργός Άμυνας της Φινλανδίας, Άντι Χάκανεν, χαρακτήρισε εξωφρενική ακόμη και την ιδέα να τεθεί υπό διαπραγμάτευση η συμμετοχή της χώρας στο ΝΑΤΟ.
Η υπουργός Εξωτερικών, Ελίνα Βάλτονεν, ξεκαθάρισε ότι οι αποφάσεις για τη συμμετοχή της Φινλανδίας στη Συμμαχία ανήκουν αποκλειστικά στη χώρα και στο ΝΑΤΟ.
Ο πρωθυπουργός Πέτερι Όρπο δήλωσε ότι δεν είχε γνώση της συγκεκριμένης ρωσικής πρότασης.
Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, διέψευσε ότι η Ρωσία ζήτησε την αποχώρηση οποιασδήποτε χώρας από το ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με το ρωσικό RBC, ο Πεσκόφ υποστήριξε ότι τέτοιο ζήτημα δεν τέθηκε στις διαπραγματεύσεις.
Η διάψευση, ωστόσο, δεν αναιρεί τη διαχρονική επιδίωξη της Μόσχας να περιοριστεί η διεύρυνση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς.
Οι νέες κινήσεις των Αμερικανών και η συμμετοχή της Ευρώπης
Σημαντικές είναι και οι διπλωματικές εξελίξεις που ακολούθησαν τις συνομιλίες στο Άμπου Ντάμπι.
Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ συνέχισαν τις επαφές τους με τη Μόσχα και το Κίεβο.
Σύμφωνα με τις νεότερες πληροφορίες, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να διευρύνουν τον επόμενο γύρο των συνομιλιών, ώστε να συμμετάσχουν και Ευρωπαίοι εκπρόσωποι.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι διαπραγματεύσεις δεν αφορούν μόνο το μέλλον της Ουκρανίας, αλλά και τις εγγυήσεις ασφαλείας ολόκληρης της ευρωπαϊκής ηπείρου.
Παράλληλα, οι συνομιλίες φαίνεται ότι έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για μία από τις μεγαλύτερες ανταλλαγές αιχμαλώτων του πολέμου.
Σύμφωνα με το ουκρανικό πρακτορείο Interfax-Ukraine, συζητείται ανταλλαγή που θα μπορούσε να αφορά 1.000 αιχμαλώτους από κάθε πλευρά ή και περισσότερους. Η υλοποίησή της, πάντως, δεν έχει ακόμη επιβεβαιωθεί.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι αναφέρθηκε στην προετοιμασία της ανταλλαγής, στην ισότιμη συμμετοχή της Ευρώπης και στη συνέχιση των πολυμερών επαφών.
Ως πιθανοί τόποι του επόμενου γύρου εξετάζονται τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ελβετία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα και την Τουρκία
Η συζήτηση για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορη την Αθήνα.
Η Ελλάδα αποτελεί μέλος του ΝΑΤΟ από το 1952 και βρίσκεται σε μια γεωγραφική περιοχή όπου συναντώνται κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, από τη Μαύρη Θάλασσα μέχρι την Ανατολική Μεσόγειο.
Η αναφορά στη στρατιωτική παρουσία της Συμμαχίας και στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας αποκτά ιδιαίτερη σημασία για μια χώρα με ισχυρή ναυτιλία και στρατηγική θέση στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Για την Ελλάδα υπάρχει και μια πρόσθετη παράμετρος: η Τουρκία.
Η Άγκυρα διατηρεί ιδιαίτερες σχέσεις τόσο με τη Ρωσία όσο και με την Ουκρανία, ενώ έχει επιδιώξει επανειλημμένα ρόλο διαμεσολαβητή.
Εάν ανοίξει μια ευρύτερη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, η Αθήνα θα έχει κάθε λόγο να παρακολουθεί προσεκτικά τις θέσεις που θα διατυπωθούν για τη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι φερόμενες ρωσικές προτάσεις περιλαμβάνουν απαιτήσεις για το Αιγαίο ή την Ανατολική Μεσόγειο. Μέχρι στιγμής δεν προκύπτει κάτι τέτοιο από τα δημοσιευμένα στοιχεία.
Σημαίνει, όμως, ότι οποιαδήποτε διαπραγμάτευση για τους κανόνες ασφαλείας της Ευρώπης αφορά αναπόφευκτα και την Ελλάδα.
Το μεγάλο ερώτημα: Ειρήνη στην Ουκρανία ή νέα μοιρασιά επιρροής;
Οι αποκαλύψεις της Bild επαναφέρουν ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Μπορεί ο τερματισμός ενός πολέμου να συνδεθεί με την αναθεώρηση των στρατηγικών επιλογών άλλων ανεξάρτητων κρατών;
Η Ρωσία υποστηρίζει επί χρόνια ότι η επέκταση του ΝΑΤΟ απειλεί την ασφάλειά της. Οι ευρωπαϊκές χώρες που εντάχθηκαν στη Συμμαχία αντιτείνουν ότι ακριβώς η ρωσική πολιτική τις οδήγησε στην αναζήτηση ισχυρότερων εγγυήσεων.
Το γεγονός ότι η Φινλανδία και η Σουηδία εγκατέλειψαν τη μακρόχρονη στρατιωτική τους μη ευθυγράμμιση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία αποτυπώνει αυτή την αντίφαση.
Η Μόσχα φαίνεται να επιδιώκει μια διαπραγμάτευση που θα καθορίζει όχι μόνο τα σύνορα και τις εγγυήσεις της Ουκρανίας, αλλά και τους όρους λειτουργίας της ευρωπαϊκής ασφάλειας για τις επόμενες δεκαετίες.
Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διατηρήσουν ανοικτή τη διπλωματική διαδικασία, αναγνωρίζοντας ότι οι διαφορές παραμένουν μεγάλες.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν σε μια βιώσιμη ειρήνη ή αν θα εξελιχθούν σε μια διαπραγμάτευση σφαιρών επιρροής, στην οποία μικρότερα ευρωπαϊκά κράτη θα κληθούν να αποδεχθούν αποφάσεις που αφορούν τη δική τους ασφάλεια.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο διακύβευμα των συνομιλιών του Άμπου Ντάμπι.
