Ο πλανήτης βρίσκεται σε έναν διαρκή «πόλεμο» με τους χάκερ, αλλά όχι με τη συμβατική, νομική ή διπλωματική σημασία της λέξης. Αυτό είναι το κεντρικό συμπέρασμα της συζήτησής μου στη HuffPost με τον καθηγητή Πληροφορικής Σωκράτη Κάτσικα, ο οποίος μίλησε από τη Νορβηγία για τις κυβερνοεπιθέσεις, τις απειλές που αναστατώνουν τις αερομεταφορές και τον διπλό ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης.
Αφορμή στάθηκαν τα απειλητικά μηνύματα που προκάλεσαν αναστάτωση σε πτήσεις, αλλά και οι συναγερμοί για βόμβες σε δημόσιους χώρους. Ο καθηγητής στάθηκε λιγότερο στην οικονομική ζημιά και περισσότερο στην ψυχολογική επίπτωση: στον επιβάτη που αναρωτιέται αν πρέπει να ταξιδέψει και στον πολίτη που φοβάται να βρεθεί σε ένα εμπορικό κέντρο.
«Ίσως αυτός να είναι και ο στόχος των επιτιθέμενων», υπογράμμισε.
Πρόκειται για έναν φόβο που εξαπλώνεται πέρα από τα αεροδρόμια: επηρεάζει μετακινήσεις, αγορές και την εμπιστοσύνη του κόσμου στην καθημερινότητα. Γι’ αυτό, όπως επισημάνθηκε στη συνέντευξη, η ανθρώπινη διάσταση ενός περιστατικού δεν μετριέται μόνο σε ευρώ.
Γιατί η άμυνα δεν αρκεί πάντα
Μπορούμε να προστατευτούμε; «Ναι, και κάνουμε πάρα πολλά», απάντησε ο Σωκράτης Κάτσικας. Πρόσθεσε όμως μια κρίσιμη ανισορροπία: ο αμυνόμενος οφείλει να κλείσει όλες τις τρύπες, ενώ ο επιτιθέμενος χρειάζεται να ανακαλύψει μόνο μία.
«Δεν υπάρχει απολύτως ασφαλές σύστημα», τόνισε, εξηγώντας γιατί ακόμη και οι ισχυρότερες άμυνες δεν προσφέρουν απόλυτες εγγυήσεις.
Εξίσου δύσκολο είναι να εντοπιστούν οι δράστες. Οι επιθέσεις μπορούν να περνούν από διακομιστές σε διαφορετικές χώρες, αφήνοντας περίπλοκα ψηφιακά ίχνη. Ακόμη και όταν οι ειδικοί καταφέρουν να αναγνωρίσουν τους υπευθύνους, η σύλληψη και η προσαγωγή τους στη Δικαιοσύνη σκοντάφτουν συχνά σε διαφορετικές νομοθεσίες και στην απροθυμία ορισμένων κρατών να συνεργαστούν.
Ο εντοπισμός, συνεπώς, δεν ταυτίζεται με την απόδοση ποινικής ευθύνης. Μπορεί οι ερευνητές να ακολουθούν μια διαδρομή δεδομένων και να φτάνουν σε κάποιο σημείο, χωρίς να έχουν τις αναγκαίες πληροφορίες ή τη δικαστική συνδρομή για να προχωρήσουν.
Κρατικές επιθέσεις και μιμητές
Στη συζήτηση αναφέρθηκαν η Ρωσία, το Ιράν και η Βόρεια Κορέα, χώρες που, σύμφωνα με τον καθηγητή, συνδέονται με σημαντική δραστηριότητα στον κυβερνοχώρο.
Έκανε, πάντως, μια απαραίτητη διάκριση: άλλο οι επιχειρήσεις με κρατική υποστήριξη και άλλο οι ομάδες ή οι μεμονωμένοι δράστες που δρουν χωρίς αυτήν.
Η γεωγραφική προέλευση ενός ψηφιακού ίχνους δεν αποδεικνύει αυτομάτως κρατική εμπλοκή. Και επειδή μια επίθεση μπορεί να εμφανίζεται ότι προέρχεται από χώρα διαφορετική από εκείνη όπου βρίσκεται ο δράστης, απαιτείται προσοχή πριν αποδοθούν ευθύνες. Η τεχνική διερεύνηση και η πολιτική εκτίμηση δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Ειδικά για τις απειλές σε δημόσιους χώρους, επισήμανε ότι η έντονη δημοσιότητα ενός περιστατικού μπορεί να παρακινήσει μιμητές. Δεν θεωρεί, επομένως, δεδομένο ότι οι απειλές προς αεροπλάνα και ένα εμπορικό κέντρο προέρχονται από τους ίδιους ανθρώπους.
Παράλληλα, οι πολίτες αντιμετωπίζουν καθημερινά παραπλανητικά μηνύματα για δέματα, δήθεν οφειλές ή κλήσεις της Τροχαίας.
Τεχνητή νοημοσύνη εναντίον τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνητή νοημοσύνη, εξήγησε, είναι εργαλείο και για τις δύο πλευρές. Βοηθά στον εντοπισμό ύποπτης δραστηριότητας, αλλά μπορεί επίσης να κάνει τις επιθέσεις γρηγορότερες, πιο στοχευμένες και τεχνολογικά πιο σύνθετες.
Περιέγραψε μάλιστα μια νέα πραγματικότητα: επιθετικά συστήματα AI να αναμετρώνται με αμυντικά συστήματα AI.
Του εξήγησα ότι χρησιμοποιώ το ChatGPT ως ερευνητικό βοήθημα στη δημοσιογραφία, πάντοτε ελέγχοντας τα αποτελέσματά του.
«Το AI το θέλω για υπηρέτη μου και όχι για να γίνω υπηρέτης του», του είπα.
Συμφώνησε, προειδοποιώντας πως η ανεξέλεγκτη ή άκριτη χρήση από παιδιά και νέους μπορεί να υπονομεύσει την κριτική σκέψη.
Το μήνυμα της συνέντευξης είναι σαφές: χρειάζονται ισχυρά αντίμετρα, διεθνής συνεργασία και ψηφιακή παιδεία. Όχι πανικός, αλλά ούτε και η ψευδαίσθηση ότι κάποια τεχνολογία μπορεί να μας καταστήσει απολύτως άτρωτους.
