Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ δεν μίλησε απλώς για μια νέα ταινία. Με την εμφάνισή του στο τρέιλερ του «Disclosure Day» άνοιξε ξανά μια από τις πιο παλιές, γοητευτικές και αμφιλεγόμενες συζητήσεις της ποπ κουλτούρας: είμαστε μόνοι στο σύμπαν; Και αυτή τη φορά, η δήλωσή του δεν έπεσε στο κενό. Ήρθε σε μια περίοδο όπου η αμερικανική κυβέρνηση έχει δώσει στη δημοσιότητα νέα αρχεία για άγνωστα εναέρια φαινόμενα, με ορισμένες αναφορές να αγγίζουν ακόμη και την περιοχή του Αιγαίου.
Ο Στίβεν Σπίλμπεργκ ξέρει όσο λίγοι πώς να μετατρέπει τον φόβο του αγνώστου σε κινηματογραφικό θαύμα. Το έκανε με έναν καρχαρία που δεν φαινόταν σχεδόν ποτέ. Το έκανε με ένα παιδί και έναν εξωγήινο που ήθελε απλώς να γυρίσει σπίτι. Το έκανε με ουρανούς γεμάτους φώτα, ήχους και σιωπές που έμοιαζαν να έρχονται από κάτι μεγαλύτερο από την ανθρώπινη εμπειρία.
Τώρα, στα 79 του, ο σκηνοθέτης που σημάδεψε όσο ελάχιστοι τη σύγχρονη φαντασία εμφανίζεται μπροστά στην κάμερα για το «Disclosure Day» και λέει ουσιαστικά αυτό που οι φίλοι των UFO περίμεναν δεκαετίες να ακούσουν από εκείνον: ότι σήμερα είναι πολύ πιο πιθανό απ’ ό,τι την εποχή των «Στενών Επαφών» να πιστέψει πως δεν είμαστε ο μοναδικός νοήμων πολιτισμός στο σύμπαν.
Η φράση που άναψε τη συζήτηση ήταν ακόμη πιο χαρακτηριστική: «Δεν θα ήταν υπέροχο για τον κόσμο να ξέρει ότι όλα αυτά είναι αλήθεια;». Για τους θαυμαστές του, ήταν απλώς μια ιδιοφυής προώθηση μιας ταινίας. Για τους λάτρεις των θεωριών περί εξωγήινων, ήταν κάτι περισσότερο: ένα νεύμα, μια νύξη, ίσως και μια κινηματογραφική πρόβα για μια μεγαλύτερη «αποκάλυψη».
Η αλήθεια, βεβαίως, βρίσκεται κάπου ανάμεσα στη μαγεία του σινεμά και στην ψυχρή γλώσσα των κρατικών αρχείων.
Ο άνθρωπος που έκανε τους εξωγήινους ανθρώπινους
Ο Σπίλμπεργκ δεν ανακάλυψε τους εξωγήινους στο σινεμά. Τους άλλαξε, όμως, για πάντα.
Το 1977, με τις «Στενές Επαφές Τρίτου Τύπου», δεν γύρισε μια ταινία εισβολής. Δεν παρουσίασε τους εξωγήινους ως τέρατα, ούτε ως απειλή που πρέπει να εξοντωθεί. Τους προσέγγισε σαν μυστήριο, σαν κάλεσμα, σαν μια εμπειρία που ξεπερνά τη λογική και ταυτόχρονα τη διεκδικεί.
Πέντε χρόνια αργότερα, το 1982, ήρθε ο «E.T. ο Εξωγήινος» και η ιδέα της εξωγήινης ζωής έγινε, για πρώτη φορά σε τόσο μαζική κλίμακα, τρυφερή. Ο E.T. δεν ήρθε για να κατακτήσει τη Γη. Ήρθε για να φοβηθεί, να αγαπηθεί, να χαθεί και να επιστρέψει. Ήταν το άγνωστο με μεγάλα μάτια, παιδική ψυχή και μια φράση που έμεινε στην ιστορία: «E.T. phone home».
Αργότερα, ο Σπίλμπεργκ πέρασε και από τη σκοτεινή πλευρά του ίδιου μύθου. Στον «Πόλεμο των Κόσμων» του 2005, με τον Τομ Κρουζ, οι εξωγήινοι δεν ήταν φίλοι ούτε συνομιλητές. Ήταν τρόμος, καταστροφή, πανικός, μια εισβολή που κουβαλούσε και το άγχος μιας Αμερικής μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Ανάμεσα σε αυτά τα δύο άκρα, την επαφή ως θαύμα και την επαφή ως εφιάλτη, ο Σπίλμπεργκ έχτισε μια ολόκληρη κινηματογραφική γλώσσα. Στις δικές του ταινίες, οι εξωγήινοι δεν είναι απλώς πλάσματα από άλλους κόσμους. Είναι καθρέφτες. Μας αναγκάζουν να δούμε τον φόβο μας, την περιέργειά μας, τη μοναξιά μας και την ανάγκη μας να πιστέψουμε ότι το σύμπαν δεν είναι άδειο.
Το «Disclosure Day» και η συγκυρία των αμερικανικών αρχείων
Το ενδιαφέρον είναι ότι το νέο «Disclosure Day» δεν έρχεται σε ουδέτερο χρόνο. Έρχεται ενώ στις Ηνωμένες Πολιτείες η συζήτηση για τα UAP (τον επίσημο πλέον όρο για τα «αγνώστου ταυτότητας εναέρια φαινόμενα»), έχει φύγει από το περιθώριο και έχει μπει σε ακροάσεις, εκθέσεις, υπηρεσίες και δημόσια αρχεία.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει τα τελευταία χρόνια δώσει στη δημοσιότητα υλικό, αναφορές και βίντεο που σχετίζονται με περιστατικά UAP. Αυτό δεν σημαίνει ότι επιβεβαιώθηκε η ύπαρξη εξωγήινων. Σημαίνει, όμως, ότι υπάρχουν καταγραφές φαινομένων που δεν εξηγήθηκαν άμεσα ή πλήρως με τα διαθέσιμα δεδομένα.
Η διαφορά είναι κρίσιμη. Άγνωστο δεν σημαίνει εξωγήινο. Ανεξήγητο δεν σημαίνει υπερφυσικό. Αλλά το γεγονός ότι το Πεντάγωνο, η NASA, υπηρεσίες πληροφοριών και ειδικά γραφεία όπως το AARO ασχολούνται πλέον θεσμικά με τέτοιες αναφορές, έχει μετακινήσει τη συζήτηση από τη σφαίρα της καθαρής συνωμοσιολογίας σε ένα πιο σοβαρό, έστω ανοιχτό, πεδίο έρευνας.
Και εδώ ο Σπίλμπεργκ μοιάζει να επιστρέφει ακριβώς εκεί όπου ξεκίνησε: στο σημείο όπου η φαντασία ακουμπά την αμφιβολία.
Και το Αιγαίο στον χάρτη των UAP
Στη νέα αυτή συζήτηση υπάρχει και ελληνική διάσταση. Σε δημοσιευμένες αναφορές και αρχεία που συνδέονται με τα UAP έχουν καταγραφεί περιστατικά που αφορούν την ευρύτερη περιοχή της Ελλάδας και του Αιγαίου, με αναφορές σε θεάσεις ή καταγραφές από αμερικανικά μέσα και στρατιωτικές πλατφόρμες.
Και εδώ χρειάζεται ψυχραιμία. Δεν μιλάμε για «εξωγήινους στο Αιγαίο». Μιλάμε για καταγραφές άγνωστων εναέριων φαινομένων, σε ορισμένες περιπτώσεις με ανεπαρκή δεδομένα για οριστική ταυτοποίηση. Κάποιες τέτοιες υποθέσεις διεθνώς έχουν αποδοθεί εκ των υστέρων σε μπαλόνια, πτηνά, συμβατικά αεροσκάφη, οπτικές παραμορφώσεις ή αισθητήρες. Άλλες παραμένουν ανοιχτές επειδή τα στοιχεία δεν φτάνουν για βέβαιο συμπέρασμα.
Το Αιγαίο, άλλωστε, είναι μια από τις πιο ευαίσθητες και πυκνά παρακολουθούμενες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου. Ο ουρανός του δεν είναι απλώς τουριστική εικόνα. Είναι πεδίο στρατιωτικής δραστηριότητας, ασκήσεων, αναχαιτίσεων, ραντάρ, διεθνών πτήσεων και γεωπολιτικής έντασης. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, κάθε ανεξήγητη καταγραφή αποκτά μεγαλύτερο βάρος – όχι επειδή οδηγεί αναγκαστικά σε εξωγήινη εξήγηση, αλλά επειδή αφορά εθνική ασφάλεια, τεχνολογία, επιτήρηση και πιθανές άγνωστες δυνατότητες άλλων δρώντων.
Λίγα λόγια για τη ζωή του Σπίλμπεργκ
Ο Στίβεν Άλαν Σπίλμπεργκ γεννήθηκε στις 18 Δεκεμβρίου 1946 στο Σινσινάτι του Οχάιο. Από παιδί έδειξε εμμονή με την εικόνα, την κάμερα και τις ιστορίες που μπορούσαν να κάνουν το συνηθισμένο να μοιάζει θαυμαστό. Γύριζε μικρές ταινίες από νεαρή ηλικία, πριν βρει τον δρόμο του προς την τηλεόραση και τελικά προς το Χόλιγουντ.
Το 1971 έκανε αίσθηση με το τηλεοπτικό θρίλερ «Duel», μια ταινία σχεδόν στοιχειωμένη από την ιδέα μιας αόρατης απειλής. Το 1975, με τα «Σαγόνια του Καρχαρία», άλλαξε την ιστορία του εμπορικού σινεμά και ουσιαστικά άνοιξε τον δρόμο για το σύγχρονο blockbuster. Από εκεί και μετά, η καριέρα του έγινε μια αλληλουχία από εικόνες που μπήκαν στη συλλογική μνήμη: ο Ιντιάνα Τζόουνς, ο E.T., τα δεινόσαυρα του «Jurassic Park», η κόκκινη πινελιά στο ασπρόμαυρο «Schindler’s List», η απόβαση στη Νορμανδία στο «Saving Private Ryan».
Ο Σπίλμπεργκ κέρδισε Όσκαρ, άλλαξε την κινηματογραφική βιομηχανία, έφτιαξε σχολή αφήγησης και έγινε ένας από τους πιο επιδραστικούς σκηνοθέτες όλων των εποχών. Όμως πίσω από την τεχνική και τη βιομηχανική επιτυχία του υπάρχει κάτι πιο απλό: η παιδική απορία. Το βλέμμα προς τον ουρανό. Η ανάγκη να ρωτά «κι αν;».
Γιατί τώρα όλα μοιάζουν πιο φορτισμένα
Η νέα δήλωση του Σπίλμπεργκ δεν θα είχε την ίδια ένταση αν γινόταν πριν από 20 ή 30 χρόνια. Σήμερα, όμως, η λέξη UFO δεν ακούγεται μόνο σε νυχτερινές ραδιοφωνικές εκπομπές ή σε φόρουμ συνωμοσιολογίας. Ακούγεται σε κυβερνητικά έγγραφα, σε επιτροπές, σε εκθέσεις, σε επίσημες ανακοινώσεις.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κόσμος βρίσκεται μπροστά σε κάποια βέβαιη αποκάλυψη. Σημαίνει, όμως, ότι η δημόσια συζήτηση έχει αλλάξει επίπεδο. Ο Σπίλμπεργκ, με το ένστικτο του μεγάλου αφηγητή, το κατάλαβε. Και ίσως γι’ αυτό η επιστροφή του στο θέμα μοιάζει τόσο επίκαιρη.
Για δεκαετίες μάς έμαθε να φανταζόμαστε την πρώτη επαφή. Τώρα, σε μια εποχή που οι κυβερνήσεις παραδέχονται ότι υπάρχουν φαινόμενα τα οποία δεν μπορούν πάντα να εξηγήσουν άμεσα, ο ίδιος επιστρέφει με μια ερώτηση που μοιάζει λιγότερο κινηματογραφική απ’ όσο παλιά:
Τι θα συνέβαινε αν ο κόσμος μάθαινε ότι δεν ήταν ποτέ μόνος;
Η απάντηση, προς το παρόν, παραμένει στο σκοτάδι. Αλλά ο Σπίλμπεργκ ξέρει καλύτερα από όλους ότι οι μεγάλες ιστορίες αρχίζουν πάντα έτσι: με ένα φως στον ουρανό και με κάποιον που τολμά να κοιτάξει ψηλά.
