Στο Ερεβάν μεταφέρεται το γεωπολιτικό βάρος της Ευρώπης, με την όγδοη Σύνοδο της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας και, αμέσως μετά, την πρώτη Σύνοδο Κορυφής Ευρωπαϊκής Ένωσης–Αρμενίας (4–5 Μαΐου), σε μια συγκυρία όπου ο πόλεμος στην Ουκρανία, η κρίση στη Μέση Ανατολή και η αβεβαιότητα γύρω από τη στάση των ΗΠΑ υπό τον Ντόναλντ Τραμπ επανακαθορίζουν τις ευρωπαϊκές προτεραιότητες.
Στη σύνοδο συμμετέχουν περίπου 48 ηγέτες, μεταξύ των οποίων ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Εμανουέλ Μακρόν και ο Κιρ Στάρμερ, ενώ την Ελλάδα εκπροσωπεί ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας και την Κύπρο ο Νίκος Χριστοδουλίδης. Στο Ερεβάν βρίσκεται και ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, στοιχείο που αποτυπώνει τη διευρυμένη σημασία της συνόδου για την ευρωπαϊκή και ευρωατλαντική ασφάλεια.
Ο κ. Τασούλας ανέδειξε τον ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου, επισημαίνοντας ότι υποδομές όπως ο Κάθετος Διάδρομος μπορούν να καταστήσουν τη χώρα πύλη μεταφοράς ενέργειας προς τα Βαλκάνια και την Κεντρική Ευρώπη μια τοποθέτηση που εντάσσεται στη συνολική ευρωπαϊκή προσπάθεια ενεργειακής διαφοροποίησης.
Δυνατοί συμβολισμοί και η ρωσική σφαίρα επιρροής
Η επιλογή της αρμενικής πρωτεύουσας έχει έντονο συμβολισμό: για πρώτη φορά το φόρουμ πραγματοποιείται στον Νότιο Καύκασο, σε μια χώρα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σταθερά ενταγμένη στη ρωσική σφαίρα επιρροής.
Ωστόσο, η σημασία της συνάντησης υπερβαίνει τον συμβολισμό. Για την Αρμενία, αποτελεί μια προσπάθεια εδραίωσης μιας νέας εξωτερικής πορείας. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι μια σαφής ένδειξη ότι ο Νότιος Καύκασος αποκτά άλλη βαρύτητα. Για τη Ρωσία, συνιστά μήνυμα ότι ένας παραδοσιακός της σύμμαχος στρέφεται όλο και περισσότερο προς τη Δύση. Και για την ίδια την περιοχή, σηματοδοτεί την είσοδο σε μια νέα φάση ανταγωνισμού επιρροής.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα τελευταία χρόνια το Ερεβάν απομακρύνεται σταδιακά από τη Μόσχα και επιδιώκει στενότερους δεσμούς με τις Βρυξέλλες. Το γεγονός και μόνο ότι ένα τόσο υψηλού επιπέδου ευρωπαϊκό φόρουμ πραγματοποιείται στην αρμενική πρωτεύουσα λειτουργεί ως ισχυρό πολιτικό σήμα: η Ευρώπη εμφανίζεται έτοιμη να εντάξει την Αρμενία σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή πολιτική αρχιτεκτονική, αναφέρουν διάφοροι αναλυτές.
Παράλληλα, η σημασία της περιοχής είναι και πρακτική: πρόκειται για έναν κρίσιμο διάδρομο μέσω του οποίου διέρχονται ενεργειακά, εμπορικά και logistics συμφέροντα της Ευρώπης. Κατά συνέπεια, η ασφάλεια της Αρμενίας συνδέεται άμεσα με τη σταθερότητα ολόκληρου του Νοτίου Καυκάσου.
Το φλέρτ με την Τουρκία
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η παρουσία της Τουρκίας, έστω και σε επίπεδο αντιπροέδρου.
Όπως ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος, «από ιστορική σκοπιά, είναι αξιοσημείωτη η συμμετοχή του αντιπροέδρου της Τουρκίας. Αν και στην ΕΠΚ δεν επιτρέπονται κανονικά αντικαταστάσεις ηγετών, έγινε εξαίρεση λόγω της ιδιαίτερης συγκυρίας και της ιστορικής στιγμής στις σχέσεις Αρμενίας–Τουρκίας».
Ο ίδιος αξιωματούχος υπογράμμισε ότι «η συμμετοχή του Αζερμπαϊτζάν, ακόμη και εξ αποστάσεως, είναι εξίσου σημαντική», καθώς αντανακλά την πρόοδο που έχει επιτευχθεί μετά τις ειρηνευτικές συμφωνίες του περασμένου καλοκαιριού και τη σταδιακή μετάβαση της περιοχής σε μια νέα φάση.
Ευρώπη υπό πίεση: ΗΠΑ, ενέργεια και γεωπολιτική
Η σύνοδος διεξάγεται υπό τη βαριά σκιά της Ουάσιγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ επηρεάζει το κλίμα, καθώς η ευρωπαϊκή ασφάλεια δοκιμάζεται από την αβεβαιότητα της αμερικανικής πολιτικής.
Η απόφαση για απομάκρυνση 5.000 Αμερικανών στρατιωτών από τη Γερμανία ενίσχυσε τις ανησυχίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ στην ευρωπαϊκή άμυνα, ενώ η κρίση στη Μέση Ανατολή έχει επιβαρύνει τις τιμές ενέργειας.
Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ενεργειακή κρίση, η ΕΕ αναζητά νέες διαδρομές, νέες συνεργασίες και νέα στρατηγικά σημεία στήριξης. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Νότιος Καύκασος εξελίσσεται σε έναν από τους βασικούς κόμβους που συνδέουν την Ευρώπη με τη Μαύρη Θάλασσα, την Κασπία, την Κεντρική Ασία και τη Μέση Ανατολή.
Δεμένοι από τα ίδια συμφέροντα, αντιμετωπίζοντας τις ίδιες προκλήσεις.
Σήμερα θα εργαστούμε πάνω στους πυλώνες της ανεξαρτησίας της Ευρώπης.
Ενέργεια.
Άμυνα.
& Συνδεσιμότητα ↓
Διάδρομοι και γεωοικονομία
Στο επίκεντρο της στρατηγικής βρίσκεται η ανάπτυξη εναλλακτικών διαδρομών που συνδέουν την Ευρώπη με την Ασία.
Ο «Μέσος Διάδρομος» αναδεικνύεται σε βασική εναλλακτική οδό που παρακάμπτει τη Ρωσία, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο μεταφοράς εμπορευμάτων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η πρωτοβουλία «Trump Route for International Peace and Prosperity», η οποία ενισχύει τη γεωοικονομική σημασία της περιοχής.
Για τις Βρυξέλλες, οι διάδρομοι αυτοί αποτελούν εργαλείο στρατηγικής αυτονομίας, συνδέοντας οικονομία, ενέργεια και ασφάλεια.
Καναδάς και “μεσαίες δυνάμεις”
Επίσης, η παρουσία του Μαρκ Κάρνεϊ του πρώτου μη ευρωπαϊκού ηγέτη σε σύνοδο της ΕΠΚ σηματοδοτεί τη διεύρυνση του φόρουμ πέρα από τα στενά γεωγραφικά του όρια.
Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, ο Καναδάς ενισχύει τη συνεργασία του με την Ευρώπη σε άμυνα, εμπόριο και ενέργεια, προωθώντας έναν συντονισμό των λεγόμενων «μεσαίων δυνάμεων» απέναντι στην αποδυνάμωση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες.
Μάλιστα όπως δήλωσε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίόυ Αντόνιο Κόστα αναφερόμενος στον Μαρκ Κάρνεϊ η παρουσία του Καναδά αντανακλά τη σημασία των συνεργασιών σε έναν κόσμο που γίνεται ολοένα και πιο πολυπολικός, χαρακτηρίζοντας την Οτάβα «στενό εταίρο» που συμμερίζεται το ευρωπαϊκό όραμα για ασφάλεια, πολυμέρεια και διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες.
Ο ίδιος τόνισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια «οπτική 360 μοιρών» για την ασφάλειά της, από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τη Μέση Ανατολή, υπογραμμίζοντας ότι η ενίσχυση της δημοκρατίας και η αντιμετώπιση εξωτερικών παρεμβάσεων αποτελούν προϋπόθεση για τη σταθερότητα και την ειρήνη στην περιοχή.
@MarkJCarney, έναν φίλο και βασικό σύμμαχο της Ευρώπης.
Η παρουσία του Καναδά στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας – ο πρώτος μη ευρωπαϊκός καλεσμένος μας — αποδεικνύει τη στενή μας σχέση και την κοινή μας στάση. Ο Καναδάς και η ΕΕ στέκονται αταλάντευτα μαζί στην υπεράσπιση της διεθνούς τάξης που βασίζεται σε κανόνες και του πολυμερισμού.
Είμαστε αποφασισμένοι να συνεχίσουμε να εμβαθύνουμε τη στρατηγική μας εταιρική σχέση.
Είναι υπέροχο να μπορούμε να βασιζόμαστε σε φίλους όπως ο Καναδάς!
Βρετανία: επανατοποθέτηση στην ευρωπαϊκή άμυνα
Και η παρουσία του Κιρ Στάρμερ υπογραμμίζει την προσπάθεια του Λονδίνου να επανασυνδεθεί με την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο Βρετανός πρωθυπουργός αναμένεται να ανακοινώσει την πρόθεση της χώρας του να ξεκινήσει συνομιλίες για συμμετοχή στο ευρωπαϊκό πακέτο δανείων προς την Ουκρανία, ύψους περίπου 90 δισ. ευρώ. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι το Ερεβάν λειτουργεί όχι μόνο ως φόρουμ για τον Καύκασο, αλλά και ως πλατφόρμα για τη συζήτηση της μελλοντικής ευρωπαϊκής αμυντικής αρχιτεκτονικής.
Εκλογές και υβριδικές απειλές
Αξίζει να σημειωθεί ότι η σύνοδος πραγματοποιείται ενόψει των εκλογών της 7ης Ιουνίου, με αυξημένες ανησυχίες για ρωσική παραπληροφόρηση και άλλες παρεμβάσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αποστείλει ομάδα εμπειρογνωμόνων στην Αρμενία, με στόχο την αντιμετώπιση της ρωσικής προπαγάνδας, των κυβερνοεπιθέσεων και της ξένης παρέμβασης, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των θεσμών. Ωστόσο η κριτική παραμένει έντονη και για την ΕΕ ότι με τη διεξαγωγή των δύο συνόδων παρεμβαίνει εμμέσως στη πολιτική σκηνή της Αρμενίας.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η σύνοδος στο Ερεβάν στέλνει πολλαπλά μηνύματα όπως για παράδειγμα ότι η Ευρώπη ενισχύει την παρουσία της στον Νότιο Καύκασο, η Αρμενία επιδιώκει βαθύτερη προσέγγιση με τη Δύση, ενώ η ρωσική επιρροή δοκιμάζεται.
Ο Νότιος Καύκασος φαίνεται να επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός νέου κύκλου γεωπολιτικών ισορροπιών, όπου πολλοί παίκτες ανταγωνίζονται για έναν ρόλο.
