Με ένα κρίσιμο ερώτημα για το ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη στις διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία ξεκινά σήμερα, Παρασκευή 13 Νοεμβρίου, η άτυπη Σύνοδος των 27 στο Δουβλίνο, η οποία ωστόσο έχει ως βασικό θέμα την τεχνητή νοημοσύνη. Οι Αμερικανοί απεσταλμένοι Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ ανακοίνωσαν ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν συμφώνησε να συμμετάσχουν οι Ευρωπαίοι στον επόμενο γύρο συνομιλιών για την Ουκρανία. Ωστόσο, η προοπτική αυτή, αν και φαίνεται να αποτελεί θετική εξέλιξη για την ευρωπαϊκή πλευρά, κρύβει και κινδύνους, καθώς η Μόσχα εμφανίζεται πολύ λιγότερο πρόθυμη από την Ουάσιγκτον να υποδεχθεί τους Ευρωπαίους, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος επιμένει στις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του, επαναφέροντας ακόμη και το ζήτημα της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στα δεδομένα του 1997.
Οι Ευρωπαίοι έχουν ήδη θέσει τις κόκκινες γραμμές τους και αυτές είναι, πρώτα κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και δημιουργία των προϋποθέσεων για ειρηνευτική συμφωνία, με σεβασμό στην κυριαρχία των κρατών, στην εδαφική ακεραιότητα και στο απαραβίαστο των συνόρων, χωρίς επιστροφή στις σφαίρες επιρροής.
Κούσνερ: Παράλληλες διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία και την ευρωπαϊκή ασφάλεια
«Δεν μπορούμε να καταλήξουμε σε συμφωνία μεταξύ Μόσχας και Κιέβου χωρίς οι Ευρωπαίοι να βρίσκονται στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων», δήλωσε χθες ο Τζάρεντ Κούσνερ από το Δουβλίνο, όπου ταξίδεψε μαζί με τον Στιβ Γουίτκοφ αμέσως μετά τη συνάντησή τους με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στη Μόσχα, προκειμένου να ενημερώσουν τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι για τις συνομιλίες στο Κρεμλίνο.
Σε μεταγενέστερη ανάρτησή του στο X, μετά τις επαφές στο Άμπου Ντάμπι, στη Μόσχα και στο Δουβλίνο, ανακοίνωσε:
«Και οι δύο πλευρές συμφώνησαν πλέον να διευρυνθεί ο επόμενος γύρος των διαπραγματεύσεων ώστε να συμπεριληφθούν οι Ευρωπαίοι εταίροι μας. Αυτό θα μας επιτρέψει να εξετάσουμε τις ευρύτερες ρυθμίσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια μετά τον πόλεμο, παράλληλα με τα εδαφικά ζητήματα μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας».
Σύμφωνα με τον Κούσνερ, μια διαρκής ειρήνη απαιτεί αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας, μηχανισμούς αποφυγής στρατιωτικών επεισοδίων και αμοιβαίες δεσμεύσεις αποκλιμάκωσης.
«Πέρα από τα ανθρωπιστικά μέτρα, τίποτα δεν θα οριστικοποιηθεί έως ότου επιτευχθεί μια συνολική συμφωνία», υπογράμμισε, διαβεβαιώνοντας ότι δεν θα παρακαμφθούν οι ανησυχίες της Ουκρανίας για την ασφάλειά της.
Προανήγγειλε επίσης ανακοινώσεις για τη διάρθρωση και το χρονοδιάγραμμα των επόμενων συνομιλιών, καθώς και προσπάθειες για τη μεγαλύτερη ανταλλαγή αιχμαλώτων του πολέμου, που θα μπορούσε να αφορά χιλιάδες ανθρώπους.
Ο Ζελένσκι χαιρέτισε την ευρωπαϊκή συμμετοχή λέγοντας ότι οι Ευρωπαίοι θα είναι παρόντες στην επόμενη συνεδρίαση των διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ της Ρωσίας και της Ουκρανίας. «Είναι σημαντικό να ξεμπλοκάρουν όλα», δήλωσε, εκφράζοντας την ελπίδα ότι η επόμενη διαπραγματευτική ατζέντα θα περιλαμβάνει μέτρα αποκλιμάκωσης και εκεχειρίες.
Οι απαιτήσεις Πούτιν και οι κόκκινες γραμμές
Η διπλωματική κινητικότητα δεν συνοδεύεται, πάντως, από υποχώρηση της Μόσχας. Όπως ανέφερε χθες η HuffPost, ο Πούτιν επανέφερε τις απαιτήσεις του Δεκεμβρίου 2021 για μη περαιτέρω διεύρυνση του ΝΑΤΟ και περιορισμό της συμμαχικής στρατιωτικής παρουσίας στα δεδομένα του 1997.
Η Μόσχα επιδιώκει ευρύτερη αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, με τον Ρώσο διαπραγματευτή Βλαντίμιρ Μεντίνσκι να έχει ήδη μιλήσει για μια «νέα Γιάλτα και Πότσνταμ».
Ο Πούτιν προειδοποίησε επίσης ότι η ανάπτυξη δυτικών στρατευμάτων στην Ουκρανία μετά από ειρηνευτική συμφωνία θα προκαλούσε επανέναρξη του πολέμου. Ο σύμβουλός του, Γιούρι Ουσακόφ, απέφυγε να επιβεβαιώσει την ευρωπαϊκή συμμετοχή, χαρακτηρίζοντας τη σημερινή ευρωπαϊκή στάση «συνταγή για έναν ατελείωτο πόλεμο».
Απέναντι σε αυτές τις απαιτήσεις, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα έθεσε χθες από το Δουβλίνο ως προτεραιότητες την κατάπαυση του πυρός, την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα και τη δημιουργία συνθηκών για ειρήνη.
Υπενθύμισε τις αρχές της Τελικής Πράξης του Ελσίνκι του 1975 και ξεκαθάρισε: «Η Ευρώπη έχει στείλει τις αυτοκρατορίες και τις σφαίρες επιρροής στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας. Δεν θα επιτρέψουμε ποτέ να επιστρέψουν».
Ποιος θα εκπροσωπήσει την Ευρώπη;
Το ζήτημα είχε τεθεί ήδη χθες στον Κόστα, όταν δημοσιογράφος τον ρώτησε ποιος θα σηκώσει το «κόκκινο τηλέφωνο» εάν καλέσει η Μόσχα.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου απέρριψε την εικόνα μιας διαιρεμένης Ευρώπης, εξηγώντας ότι η εκπροσώπηση εξαρτάται από το αντικείμενο: μόνο η Ουκρανία διαπραγματεύεται τα εδάφη της, η ΕΕ την οικονομία και την ευρωπαϊκή ένταξη, ενώ για τις εγγυήσεις ασφαλείας υπάρχει η Συμμαχία των Προθύμων.
Στην πράξη, όμως, η επιλογή εκπροσώπων αποδεικνύεται πιο σύνθετη.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκά δημοσιεύματα, το Παρίσι και το Βερολίνο προκρίνουν έναν βασικό ρόλο για το σχήμα Γαλλίας, Γερμανίας και Βρετανίας. Οι δύο πρώτες μαζί με το Λονδίνο διαθέτουν σημαντικό πολιτικό βάρος, ενώ Γαλλία και Βρετανία είναι πυρηνικές δυνάμεις και μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Άλλες κυβερνήσεις, μεταξύ των οποίων η Ιταλία, προτιμούν να αναλάβει κεντρικό ρόλο ο Κόστα, ενώ συζητείται και η δυνατότητα μικρότερης διαπραγματευτικής ομάδας.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας φέρεται να αντιμετωπίζει επιφυλάξεις λόγω της σκληρής στάσης της απέναντι στη Ρωσία. Παράλληλα, δεν μπορεί να αγνοηθεί ο ρόλος της Κομισιόν: ο προσωπάρχης της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, Μπγιορν Ζάιμπερτ, συμμετέχει ήδη στις επαφές, ενώ η Επιτροπή έχει σημαντικές αρμοδιότητες στις κυρώσεις, στη διεύρυνση και στην ανοικοδόμηση της Ουκρανίας.
Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει το σημερινό γεύμα εργασίας των ηγετών, χωρίς να θεωρείται βέβαιη κάποια απόφαση. Υπάρχει άλλωστε και η ανησυχία ότι οι δημόσιες διαφωνίες μπορεί να δώσουν στη Μόσχα περιθώρια να εκμεταλλευτεί τις ευρωπαϊκές διαφορές.
Η τεχνητή νοημοσύνη στη σκιά της Ουκρανίας
Μέσα σε αυτό το κλίμα, οι 27 θα συζητήσουν το βασικό θέμα της συνόδου, την τεχνητή νοημοσύνη, με προσκεκλημένους τον επικεφαλής της Mistral AI, Αρθούρ Μενς, και τον νομπελίστα Τζέφρι Χίντον.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, η τεχνολογική αυτονομία και οι κίνδυνοι της νέας τεχνολογίας.
Ωστόσο, η σημερινή άτυπη σύνοδος αναδεικνύει και πάλι τη δυσκολία της ΕΕ να επικεντρωθεί στις μακροπρόθεσμες προκλήσεις της, ενώ βρίσκεται αντιμέτωπη με άμεσες αποφάσεις για την ασφάλεια της ηπείρου.
Μπορεί το ζήτημα της εκπροσώπησης να συζητηθεί στο σημερινό γεύμα εργασίας των ηγετών, αλλά απόφαση δεν αναμένεται. Οι 27 θα έχουν νέα ευκαιρία στην έκτακτη Σύνοδο Κορυφής που έχει προγραμματιστεί για τις 26 και 27 Νοεμβρίου στις Βρυξέλλες, με θέμα τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό και τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, εκτός και εάν οι εξελίξεις τους πιέσουν για τη λήψη αποφάσεων νωρίτερα.
