Μια ιδιαίτερα σημαντική διπλωματική συνάντηση, με πιθανές επιπτώσεις στη διεθνή γεωπολιτική σκηνή, σχεδιάζεται στην Κίνα την επόμενη εβδομάδα. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ αναμένεται να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι, με βασικά θέματα συζήτησης τον πόλεμο στην Ουκρανία, τις εξελίξεις στο Ιράν, τα πυρηνικά όπλα και την τεχνητή νοημοσύνη.
Παρά τη μεγάλη διπλωματική σημασία μιας τέτοιας συνάντησης, οι πιθανότητες επίτευξης μιας ευρείας συμφωνίας εμφανίζονται περιορισμένες. Όπως επισημαίνει ανάλυση του Reuters, οι τρεις ηγέτες έχουν διαφορετικές προτεραιότητες και επιδιώξεις, ενώ η προοπτική συνεννοήσεων μεταξύ των ισχυρότερων κρατών του πλανήτη προκαλεί ανησυχία σε μικρότερες χώρες, όπως η Ουκρανία και η Ταϊβάν.
Η συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι και οι διαφορετικές επιδιώξεις
Οι προετοιμασίες για την τριμερή συνάντηση βρίσκονται σε εξέλιξη, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί ακόμη η ατζέντα ή η μορφή των συνομιλιών. Σύμφωνα με πληροφορίες από πρόσωπα που γνωρίζουν τον σχεδιασμό, οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, ενώ ως πιθανός τόπος διεξαγωγής αναφέρεται η Σεντζέν, στο πλαίσιο των εργασιών του φόρουμ Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας – Ειρηνικού (APEC).
Κάθε ηγέτης, ωστόσο, προσέρχεται στη συνάντηση με διαφορετικούς στόχους.
Για τον Βλαντίμιρ Πούτιν, η συνάντηση αποτελεί ευκαιρία να προωθήσει μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, με όρους που θα εξυπηρετούν τις ρωσικές επιδιώξεις.
Από την πλευρά του, ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να αναζητά μια σημαντική διπλωματική επιτυχία που θα ενισχύσει την πολιτική του παρουσία και τη διεθνή του εικόνα. Μια ενδεχόμενη συμφωνία για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό στοιχείο της πολιτικής του παρακαταθήκης.
Για τον Σι Τζινπίνγκ, αντίθετα, η τριμερής συνάντηση περιλαμβάνει σημαντικές προκλήσεις. Η απρόβλεπτη διαπραγματευτική προσέγγιση του Αμερικανού προέδρου διαφέρει από τη μεθοδική διπλωματική στρατηγική που ακολουθεί το Πεκίνο στις επαφές υψηλού επιπέδου.
Γιατί η Κίνα αντιδρά στις συνομιλίες για τα πυρηνικά όπλα
Ένα από τα βασικά ζητήματα που ενδέχεται να προκαλέσουν διαφωνίες είναι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει εκφράσει την επιθυμία να συμμετάσχει και η Κίνα σε συζητήσεις για τον περιορισμό των πυρηνικών οπλοστασίων. Ωστόσο, το Πεκίνο δεν εμφανίζεται διατεθειμένο να αποδεχθεί εύκολα μια τέτοια προοπτική.
Η βασική διαφορά αφορά την ισορροπία των πυρηνικών δυνάμεων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ρωσία διαθέτουν η καθεμία περισσότερες από 5.000 πυρηνικές κεφαλές, ενώ το κινεζικό οπλοστάσιο υπολογίζεται σε περίπου 500, παρά τη συνεχή επέκτασή του.
Το Πεκίνο θεωρεί ότι η συμμετοχή του σε μια συμφωνία με τους ίδιους περιορισμούς που θα ισχύουν για την Ουάσινγκτον και τη Μόσχα θα δημιουργούσε μια άνιση κατάσταση.
Ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του Λευκού Οίκου για θέματα Ανατολικής Ασίας και σήμερα συνεργάτης του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), εκτιμά ότι η Κίνα δεν επιθυμεί να συμμετάσχει σε τριμερείς διαπραγματεύσεις για τον πυρηνικό αφοπλισμό, καθώς κάτι τέτοιο θα σήμαινε ότι αποδέχεται να αντιμετωπίζεται ως πυρηνική δύναμη υπό καθεστώς αντίστοιχων περιορισμών.
Οι φόβοι για μια νέα συμφωνία τύπου Γιάλτας
Η προοπτική μιας συνάντησης μεταξύ Τραμπ, Πούτιν και Σι έχει αναζωπυρώσει τις συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945.
Τότε, οι ηγέτες των Ηνωμένων Πολιτειών, της Βρετανίας και της Σοβιετικής Ένωσης συζήτησαν τη μεταπολεμική αναδιοργάνωση της Ευρώπης και τις νέες σφαίρες επιρροής, διαμορφώνοντας σε μεγάλο βαθμό τη διεθνή τάξη που ακολούθησε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Σήμερα, η πιθανότητα μιας αντίστοιχης συνεννόησης μεταξύ των τριών μεγαλύτερων γεωπολιτικών δυνάμεων προκαλεί προβληματισμό σε αρκετές πρωτεύουσες.
Στη Ρωσία, εθνικιστικοί κύκλοι αντιμετωπίζουν θετικά την προοπτική μιας σύγχρονης εκδοχής της Γιάλτας, θεωρώντας ότι θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια συμφωνία για την Ουκρανία που θα εξυπηρετεί τη Μόσχα.
Ο Ρώσος ιδεολόγος Αλεξάντρ Ντούγκιν υποστήριξε ότι η ίδια η πραγματοποίηση της συνάντησης επιβεβαιώνει την ανάδειξη ενός πολυπολικού διεθνούς συστήματος, στο οποίο οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία διαδραματίζουν πρωταγωνιστικό ρόλο.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη προοπτική προκαλεί ανησυχία σε χώρες που φοβούνται ότι οι μεγάλες δυνάμεις ενδέχεται να αποφασίσουν για το μέλλον τους χωρίς τη δική τους συμμετοχή.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει εκφράσει δημόσια την αντίθεσή του σε μια νέα «Γιάλτα», προειδοποιώντας για τον κίνδυνο αναδιανομής των σφαιρών επιρροής εις βάρος μικρότερων κρατών.
Ανησυχία υπάρχει επίσης στην Ταϊβάν και την Ιαπωνία, καθώς μια ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ Ουάσινγκτον, Μόσχας και Πεκίνου θα μπορούσε να επηρεάσει τις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας.
Η Κίνα, η Ρωσία και οι διαφορετικές προσεγγίσεις για την Ουκρανία
Παρά τις στενές σχέσεις που έχουν αναπτύξει τα τελευταία χρόνια η Μόσχα και το Πεκίνο, οι δύο πλευρές δεν φαίνεται να έχουν την ίδια προσέγγιση απέναντι στην επικείμενη συνάντηση.
Η Ρωσία επιθυμεί να τεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων ο πόλεμος στην Ουκρανία, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει τη διπλωματική παρουσία των τριών ηγετών για την προώθηση των θέσεών της.
Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι στην ένταξη του ουκρανικού ζητήματος στην ημερήσια διάταξη.
Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι ο Τραμπ δεν είναι πιθανό να θέσει το συγκεκριμένο θέμα στο πλαίσιο των τριμερών συνομιλιών, καθώς θεωρεί ότι μια τέτοια συνάντηση δεν αποτελεί το κατάλληλο περιβάλλον για τη διαπραγμάτευση του πολέμου.
Την ίδια στιγμή, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, επιβεβαίωσε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη ανταλλαγές προτάσεων για την πιθανή ατζέντα, επισημαίνοντας ότι η συνάντηση αναμένεται να συγκεντρώσει το διεθνές ενδιαφέρον.
Τι επιδιώκει ο Τραμπ από την ιστορική διπλωματική πρωτοβουλία
Για τον Αμερικανό πρόεδρο, η συνάντηση στην Κίνα μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία ενίσχυσης της διεθνούς του εικόνας.
Με τις πολιτικές ισορροπίες στο εσωτερικό των ΗΠΑ να αποτελούν σημαντική πρόκληση, ο Τραμπ ενδέχεται να αναζητήσει σημαντικές επιτυχίες στην εξωτερική πολιτική.
Μια συμφωνία για τον περιορισμό των πυρηνικών εξοπλισμών ή μια ουσιαστική διπλωματική πρωτοβουλία για τον τερματισμό της σύγκρουσης με το Ιράν θα μπορούσε να ενισχύσει τη διεθνή παρουσία του.
Ο Κερτ Τονγκ, πρώην υψηλόβαθμος αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών για την Ανατολική Ασία και σημερινός διευθύνων εταίρος της συμβουλευτικής εταιρείας Asia Group, εκτιμά ότι ο Τραμπ θα επιδιώξει να αξιοποιήσει το ταξίδι για να προβάλει την ηγετική του παρουσία και τις διπλωματικές του δυνατότητες.
Παρά τις υψηλές προσδοκίες, πάντως, αξιωματούχος της αμερικανικής κυβέρνησης έχει ήδη ξεκαθαρίσει ότι η Ουάσινγκτον δεν αναμένει την επίτευξη κάποιας συμφωνίας για τα πυρηνικά ζητήματα.
Μια συνάντηση με παγκόσμιες προεκτάσεις
Η ενδεχόμενη συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα αποτελεί μια σημαντική διπλωματική εξέλιξη, ακόμη και αν δεν οδηγήσει σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Το ουσιαστικό ερώτημα είναι κατά πόσο οι τρεις ηγέτες μπορούν να βρουν κοινό έδαφος σε ζητήματα όπως η Ουκρανία, το Ιράν, τα πυρηνικά όπλα και η διεθνής ασφάλεια.
Την ίδια στιγμή, η ανησυχία μικρότερων χωρών για πιθανές συμφωνίες που θα διαμορφώσουν νέες σφαίρες επιρροής αναδεικνύει ένα κρίσιμο ζήτημα της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής: τον ρόλο των μεγάλων δυνάμεων στη διαμόρφωση της παγκόσμιας τάξης.
Είτε υπάρξει συμφωνία είτε όχι, η συνάντηση των τριών ηγετών αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό τεστ για τις σχέσεις ΗΠΑ, Ρωσίας και Κίνας, αλλά και για τις ισορροπίες που θα καθορίσουν τη διεθνή πολιτική τα επόμενα χρόνια.
