Η Βενεζουέλα ζει μία από τις πιο σκληρές φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας της. Δύο ισχυρότατοι σεισμοί, 7,2 και 7,5 Ρίχτερ, χτύπησαν τη βόρεια πλευρά της χώρας με διαφορά μόλις 39 δευτερολέπτων. Δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος σεισμός με έναν ισχυρό μετασεισμό. Ήταν ένα σπάνιο σεισμικό «ζεύγος», ένα doublet, όπως το ονομάζουν οι σεισμολόγοι, που έπεσε πάνω σε μια ήδη εξαιρετικά εύθραυστη χώρα: με γερασμένες υποδομές, αδύναμο κρατικό μηχανισμό, οικονομική αποδιάρθρωση και εκατομμύρια ανθρώπους σε συνθήκες καθημερινής ανασφάλειας.
Ο απολογισμός ανεβαίνει δραματικά. Οι νεκροί έχουν φτάσει τουλάχιστον τους 235, οι τραυματίες υπολογίζονται σε χιλιάδες, ενώ οι αγνοούμενοι και οι εγκλωβισμένοι κρατούν ανοιχτό το πιο σκοτεινό σενάριο: ότι η πραγματική διάσταση της τραγωδίας θα φανεί μόνο όταν περάσουν οι πρώτες κρίσιμες ώρες των επιχειρήσεων διάσωσης.
Λέκκας: «Σπάνιο και ισχυρό σεισμικό ζεύγος»
Ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ και καθηγητής Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών Ευθύμιος Λέκκας μίλησε για ένα ιδιαίτερα σπάνιο και ισχυρό σεισμικό φαινόμενο. Όπως εξήγησε, οι δύο σεισμοί έγιναν σε μια περιοχή όπου συγκρούονται και ολισθαίνουν τεκτονικά η πλάκα της Καραϊβικής και η πλάκα της Νότιας Αμερικής. Η γεωλογική αυτή ζώνη είναι γνωστή για την επικινδυνότητά της, αλλά αυτό που συνέβη στη Βενεζουέλα ξεπερνά τη συνηθισμένη σεισμική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με τον κ. Λέκκα, ο πρώτος σεισμός, των 7,2 Ρίχτερ, είχε μικρό εστιακό βάθος, περίπου 10 χιλιόμετρα, κάτι που κάνει τη δόνηση ιδιαίτερα καταστροφική για χαμηλά και μεσαία κτίρια. Ο δεύτερος, των 7,5 Ρίχτερ, με μεγαλύτερο βάθος, επηρέασε διαφορετικά τον αστικό ιστό, πλήττοντας και ψηλότερες κατασκευές. Με απλά λόγια, οι δύο σεισμοί δεν χτύπησαν με τον ίδιο τρόπο. Συμπλήρωσαν ο ένας την καταστροφική δράση του άλλου.
Ο ίδιος περιέγραψε την ενέργεια του δεύτερου σεισμού με τρόπο συγκλονιστικό: περίπου δύο εκατομμύρια τόνοι δυναμίτιδας ή 180 ατομικές βόμβες Χιροσίμα. Και προειδοποίησε ότι η μετασεισμική ακολουθία μπορεί να παραμείνει επικίνδυνη, με πιθανότητα ισχυρών μετασεισμών ακόμη και άνω των 6 Ρίχτερ.
Το πρόβλημα δεν ήταν μόνο το μέγεθος – ήταν και η χώρα που χτυπήθηκε
Οι σεισμοί σκοτώνουν όταν συναντούν ευάλωτες κατασκευές. Και στη Βενεζουέλα το πρόβλημα δεν είναι μόνο γεωλογικό. Είναι και κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό. Παλαιά κτίρια, ανεπαρκής συντήρηση, έλλειψη αυστηρών αντισεισμικών ελέγχων, υποβαθμισμένες υπηρεσίες πολιτικής προστασίας και ένα σύστημα υγείας που ήδη δοκιμαζόταν πριν από την καταστροφή.
Γι’ αυτό και ένας σεισμός που σε μια χώρα με αυστηρότερους κανόνες θα προκαλούσε μεγάλες ζημιές, στη Βενεζουέλα μπορεί να μετατραπεί σε εκατόμβη. Η Λα Γκουάιρα, κρίσιμη παράκτια περιοχή βόρεια του Καράκας, φαίνεται να έχει δεχθεί από τα πιο βαριά πλήγματα. Το διεθνές αεροδρόμιο «Σιμόν Μπολίβαρ» υπέστη σοβαρές ζημιές, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο την άφιξη βοήθειας και διασωστικών συνεργείων.
Οι διεθνείς γεωλόγοι επισημαίνουν και έναν δεύτερο κίνδυνο: κατολισθήσεις και ρευστοποίηση εδαφών. Σε περιοχές με χαλαρά ιζήματα, το έδαφος μπορεί να χάσει προσωρινά τη συνοχή του και να συμπεριφερθεί σαν υγρό. Αυτό μπορεί να καταστρέψει θεμέλια, δρόμους, γέφυρες, λιμενικές εγκαταστάσεις και δίκτυα ύδρευσης.
Η «πρόβλεψη» που έγινε viral
Μέσα στον πανικό, κυκλοφόρησε στα κοινωνικά δίκτυα ότι ξένος σεισμολόγος ή ερευνητική ομάδα είχε «προβλέψει» τον σεισμό. Το όνομα που επανήλθε είναι του Ολλανδού ερευνητή Frank Hoogerbeets και της ομάδας SSGEOS, που συχνά συνδέει σεισμική δραστηριότητα με πλανητικές και σεληνιακές γεωμετρίες.
Πράγματι, ανάρτηση της ομάδας του έγινε viral επειδή είχε προηγηθεί πολύ κοντά χρονικά από το χτύπημα στη Βενεζουέλα και μιλούσε γενικά για πιθανότητα ισχυρότερης σεισμικής δραστηριότητας. Όμως εδώ χρειάζεται μεγάλη προσοχή: άλλο μια γενική προειδοποίηση, άλλο επιστημονική πρόβλεψη σεισμού.
Η διεθνής σεισμολογική κοινότητα είναι ξεκάθαρη. Για να θεωρηθεί πρόβλεψη, πρέπει να δίνει τρία στοιχεία: ακριβή χρόνο, ακριβή περιοχή και μέγεθος. Κανείς σήμερα δεν μπορεί να προβλέψει με αυτόν τον τρόπο έναν μεγάλο σεισμό. Η επιστήμη μπορεί να χαρτογραφήσει επικίνδυνες ζώνες, να υπολογίσει πιθανότητες, να εκδώσει μετασεισμικές εκτιμήσεις και να λειτουργήσει συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης δευτερολέπτων. Δεν μπορεί όμως να πει: αύριο, εκεί, τόσο Ρίχτερ.
Άρα, η viral «πρόβλεψη» μπορεί να τροφοδότησε το ενδιαφέρον και την αγωνία του κόσμου, αλλά δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως αποδεδειγμένη σεισμολογική πρόγνωση.
Καλιφόρνια, Βενεζουέλα, Ιαπωνία: Τρεις σεισμοί σε λίγες ώρες – ένα ντόμινο;
Η ανησυχία έγινε ακόμη μεγαλύτερη επειδή, μέσα σε λίγες ώρες, καταγράφηκαν σεισμοί και σε άλλες περιοχές του πλανήτη. Στη βόρεια Καλιφόρνια σημειώθηκε σεισμός 5,6 Ρίχτερ, στην περιοχή του Mendocino County, κοντά στο Redwood Valley. Λίγες ώρες αργότερα, η Ιαπωνία ταρακουνήθηκε από ισχυρό σεισμό που οι ιαπωνικές αρχές ανέβασαν στα 7,2 Ρίχτερ, ανοιχτά της Ιουάτε, στη βορειοανατολική πλευρά της χώρας. Δεν επρόκειτο για τη νότια Ιαπωνία, όπως γράφτηκε σε ορισμένες πρώτες αναφορές, αλλά για τη βόρεια/βορειοανατολική ακτή του Χονσού.
Το ερώτημα είναι λογικό: υπάρχει σύνδεση; Η απάντηση των ειδικών είναι καθησυχαστική, χωρίς να είναι εφησυχαστική. Οι σεισμοί αυτοί έγιναν πάνω σε γνωστές σεισμικές ζώνες, αλλά σε τεράστιες αποστάσεις μεταξύ τους. Οι επιστήμονες του USGS και πανεπιστημιακοί σεισμολόγοι εξηγούν ότι, αν και ένας πολύ μεγάλος σεισμός μπορεί θεωρητικά να επηρεάσει μακρινές περιοχές, είναι εξαιρετικά ασυνήθιστο να προκαλεί τέτοια αλυσιδωτή αντίδραση σε τόσο απομακρυσμένα ρήγματα.
Με άλλα λόγια: οι δύο σεισμοί της Βενεζουέλας πιθανότατα συνδέονται μεταξύ τους, επειδή έγιναν σχεδόν στο ίδιο τεκτονικό σύστημα και μέσα σε 39 δευτερόλεπτα. Ο σεισμός της Καλιφόρνιας και ο σεισμός της Ιαπωνίας, όμως, δεν φαίνεται να αποτελούν μέρος του ίδιου φαινομένου. Είναι τρομακτική χρονική σύμπτωση, όχι απόδειξη ότι «σπάει» ο πλανήτης.
Το πραγματικό μάθημα
Η Βενεζουέλα δεν μας θυμίζει μόνο πόσο δυνατή είναι η φύση. Μας θυμίζει και κάτι ακόμη πιο πολιτικό: ότι η φυσική καταστροφή γίνεται ανθρώπινη τραγωδία όταν χτυπά απροετοίμαστες κοινωνίες.
Ο σεισμός δεν διαλέγει κυβερνήσεις, δεν ρωτά σύνορα, δεν υπολογίζει ιδεολογίες. Αλλά βρίσκει μπροστά του κτίρια, δρόμους, νοσοκομεία, διασωστικούς μηχανισμούς, κράτη. Εκεί κρίνεται πόσοι θα σωθούν και πόσοι θα χαθούν.
Η επιστήμη δεν μπορεί ακόμη να προβλέψει τον ακριβή σεισμό. Μπορεί όμως να μας πει πού υπάρχουν κίνδυνοι. Μπορεί να επιβάλει αντισεισμικούς κανόνες. Μπορεί να οργανώσει πολιτική προστασία. Μπορεί να εκπαιδεύσει πολίτες. Μπορεί να σώσει ζωές πριν χτυπήσει το κακό.
Και αυτό είναι το πιο σκληρό συμπέρασμα από τη Βενεζουέλα: ο σεισμός ήταν φυσικό φαινόμενο. Το μέγεθος της καταστροφής, όμως, δεν ήταν μόνο υπόθεση της φύσης.
