Ο Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν γεννήθηκε σαν σήμερα, στις 7 Οκτωβρίου 1952, στο Λένινγκραντ, τη σημερινή Αγία Πετρούπολη. Η διαδρομή του από τις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες έως την κορυφή του Κρεμλίνου τον κατέστησε μία από τις πιο καθοριστικές και αμφιλεγόμενες πολιτικές προσωπικότητες της σύγχρονης εποχής.
Τα παιδικά χρόνια στο μεταπολεμικό Λένινγκραντ
Ο Βλαντίμιρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν γεννήθηκε στις 7 Οκτωβρίου 1952 στο Λένινγκραντ, τη σημερινή Αγία Πετρούπολη. Μεγάλωσε σε μια οικογένεια που είχε σημαδευτεί βαθιά από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και σε μια πόλη που κουβαλούσε ακόμη τις πληγές της τρομακτικής πολιορκίας από τις γερμανικές δυνάμεις.
Σπούδασε Νομικά στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ και αποφοίτησε το 1975. Την ίδια χρονιά εντάχθηκε στην KGB, την πανίσχυρη υπηρεσία πληροφοριών και κρατικής ασφάλειας της Σοβιετικής Ένωσης. Από νεαρή ηλικία ασχολήθηκε επίσης με το τζούντο και το σάμπο, στοιχεία που αργότερα ενσωματώθηκαν έντονα στη δημόσια εικόνα του.
Ο πράκτορας της KGB στη Δρέσδη
Το σημαντικότερο κεφάλαιο της καριέρας του στις μυστικές υπηρεσίες γράφτηκε στην Ανατολική Γερμανία. Από το 1985 έως το 1990 υπηρέτησε στη Δρέσδη ως αξιωματικός της KGB.
Χρόνια αργότερα εντοπίστηκε στα γερμανικά αρχεία υπηρεσιακή ταυτότητα της ανατολικογερμανικής Stasi με το όνομα και τη φωτογραφία του. Η πτώση του Τείχους του Βερολίνου και η κατάρρευση του ανατολικού μπλοκ υπήρξαν καθοριστικές εμπειρίες στη διαμόρφωση της πολιτικής του πορείας.
Από την Αγία Πετρούπολη στη Μόσχα
Μετά την επιστροφή του στη Σοβιετική Ένωση εργάστηκε αρχικά στο Πανεπιστήμιο του Λένινγκραντ και στη συνέχεια συνδέθηκε πολιτικά με τον μεταρρυθμιστή δήμαρχο της Αγίας Πετρούπολης Ανατόλι Σόμπτσακ.
Το 1996 ο Πούτιν μετακινήθηκε στη Μόσχα και η άνοδός του υπήρξε εντυπωσιακά γρήγορη. Το 1998 ανέλαβε επικεφαλής της FSB, διαδόχου υπηρεσίας της KGB στο εσωτερικό της Ρωσίας, και το 1999 έγινε γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας. Τον Αύγουστο του 1999 ο πρόεδρος Μπόρις Γέλτσιν τον επέλεξε για πρωθυπουργό και ουσιαστικά τον παρουσίασε ως τον άνθρωπο που επιθυμούσε να τον διαδεχθεί.
Η παραίτηση Γέλτσιν και η ξαφνική κορυφή
Στις 31 Δεκεμβρίου 1999 ο Γέλτσιν αιφνιδίασε τη Ρωσία και ολόκληρο τον κόσμο ανακοινώνοντας την παραίτησή του. Ο Πούτιν έγινε υπηρεσιακός πρόεδρος.
Τρεις μήνες αργότερα, στις 26 Μαρτίου 2000, κέρδισε τις προεδρικές εκλογές και στις 7 Μαΐου εγκαταστάθηκε επίσημα στο Κρεμλίνο. Είχε αρχίσει η εποχή Πούτιν.
Η Τσετσενία και η εικόνα του ισχυρού κράτους
Καθοριστικό στοιχείο της πρώτης περιόδου της εξουσίας του ήταν ο πόλεμος στην Τσετσενία. Ως πρωθυπουργός είχε ήδη συνδεθεί με τη σκληρή στρατιωτική εκστρατεία εναντίον των Τσετσένων αυτονομιστών.
Η πολιτική του βασίστηκε στην αποκατάσταση μιας ισχυρής κεντρικής εξουσίας μετά τη χαοτική οικονομικά και πολιτικά δεκαετία του 1990. Παράλληλα, οι υψηλές τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου βοήθησαν τη ρωσική οικονομία να ανακάμψει και επέτρεψαν στο Κρεμλίνο να επαναφέρει τη Ρωσία δυναμικά στη διεθνή σκηνή.
Η σύγκρουση με τους ολιγάρχες
Ένα από τα χαρακτηριστικά της εποχής Πούτιν υπήρξε η αλλαγή των σχέσεων του Κρεμλίνου με τους πανίσχυρους ολιγάρχες της εποχής Γέλτσιν.
Ορισμένοι έχασαν την οικονομική ή πολιτική επιρροή τους, άλλοι εγκατέλειψαν τη Ρωσία και νέοι επιχειρηματικοί κύκλοι, πολλοί με στενές σχέσεις με το κράτος, απέκτησαν τεράστια ισχύ. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πολύ πιο συγκεντρωτικό σύστημα εξουσίας, στο οποίο το Κρεμλίνο απέκτησε αποφασιστικό ρόλο στην πολιτική, στην οικονομία και στα μεγάλα μέσα ενημέρωσης.
Το διάλειμμα Μεντβέντεφ που δεν ήταν πραγματική αποχώρηση
Το 2008 το Σύνταγμα δεν επέτρεπε στον Πούτιν τρίτη συνεχόμενη προεδρική θητεία. Πρόεδρος εξελέγη ο στενός συνεργάτης του Ντμίτρι Μεντβέντεφ και ο Πούτιν έγινε πρωθυπουργός.
Η περίοδος χαρακτηρίστηκε συχνά ως ιδιόμορφη «δυαρχία», καθώς ο Πούτιν παρέμεινε ο κυρίαρχος πολιτικός παράγοντας. Το 2012 επέστρεψε στην προεδρία.
Η Γεωργία και η επιστροφή της ρωσικής στρατιωτικής ισχύος
Τον Αύγουστο του 2008 η Ρωσία πολέμησε για λίγες ημέρες με τη Γεωργία. Μετά τη σύγκρουση η Μόσχα αναγνώρισε την Αμπχαζία και τη Νότια Οσετία ως ανεξάρτητα κράτη, ενώ ρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις παρέμειναν εκεί.
Ήταν ένα από τα πρώτα ισχυρά μηνύματα ότι η μετασοβιετική Ρωσία ήταν πλέον διατεθειμένη να χρησιμοποιήσει στρατιωτική δύναμη για την υπεράσπιση όσων θεωρούσε στρατηγικά της συμφέροντα.
Η Κριμαία που άλλαξε τις σχέσεις με τη Δύση
Το 2014 ήρθε η μεγάλη ρήξη. Μετά την ανατροπή του φιλορώσου Ουκρανού προέδρου Βίκτορ Γιανουκόβιτς, ρωσικές δυνάμεις κατέλαβαν τον έλεγχο της Κριμαίας. Ακολούθησε δημοψήφισμα, το οποίο η Ουκρανία και μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινότητας δεν αναγνώρισαν, και η Ρωσία προχώρησε στην προσάρτηση της χερσονήσου.
Ο Πούτιν υπέγραψε στις 18 Μαρτίου 2014 τη συνθήκη ενσωμάτωσης της Κριμαίας στη Ρωσική Ομοσπονδία. Η Ουκρανία, οι ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ένωση χαρακτήρισαν την προσάρτηση παράνομη και ακολούθησαν κυρώσεις.
Η επέμβαση στη Συρία
Το 2015 η Ρωσία επενέβη στρατιωτικά στον πόλεμο της Συρίας υπέρ της κυβέρνησης του Μπασάρ αλ Άσαντ. Η ρωσική αεροπορική επέμβαση άλλαξε την πορεία του πολέμου και ενίσχυσε σημαντικά τότε τη θέση του Άσαντ.
Η επιχείρηση έδειξε ότι η Μόσχα είχε επιστρέψει ως στρατιωτικός παίκτης μεγάλης εμβέλειας και εκτός της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
24 Φεβρουαρίου 2022: Η εισβολή στην Ουκρανία
Η σημαντικότερη και πιο δραματική απόφαση της πολιτικής ζωής του Πούτιν ήρθε στις 24 Φεβρουαρίου 2022, όταν η Ρωσία εξαπέλυσε μεγάλης κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.
Ο πόλεμος άλλαξε ριζικά τις σχέσεις Ρωσίας και Δύσης, προκάλεσε τεράστιες ανθρώπινες και υλικές απώλειες, εκατομμύρια εκτοπισμένους και πρόσφυγες, πρωτοφανείς δυτικές κυρώσεις και νέα στρατιωτική αντιπαράθεση στην Ευρώπη.
Το ένταλμα σύλληψης του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου
Στις 17 Μαρτίου 2023 το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης εναντίον του Πούτιν.
Το ΔΠΔ αναφέρει ότι υπάρχουν εύλογες βάσεις για να θεωρείται ότι φέρει ατομική ποινική ευθύνη για το φερόμενο έγκλημα πολέμου της παράνομης απέλασης και μεταφοράς παιδιών από κατεχόμενες περιοχές της Ουκρανίας στη Ρωσία. Η Ρωσία, η οποία δεν αναγνωρίζει τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου, έχει απορρίψει τις κατηγορίες.
Αντιπολίτευση, Ναβάλνι και περιορισμός της διαφωνίας
Στα χρόνια του Πούτιν περιορίστηκε σημαντικά ο χώρος δράσης της οργανωμένης πολιτικής αντιπολίτευσης και των ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης, με την κατάσταση να γίνεται ακόμη αυστηρότερη μετά την εισβολή στην Ουκρανία.
Ο πιο γνωστός αντίπαλός του, Αλεξέι Ναβάλνι, φυλακίστηκε και πέθανε τον Φεβρουάριο του 2024 σε σωφρονιστική αποικία της Αρκτικής. Η ρωσική σωφρονιστική υπηρεσία ανακοίνωσε ότι αισθάνθηκε αδιαθεσία και έχασε τις αισθήσεις του. Οι συνεργάτες του Ναβάλνι και δυτικές κυβερνήσεις απέδωσαν πολιτική ευθύνη στις ρωσικές αρχές, ενώ το Κρεμλίνο απέρριψε σχετικές κατηγορίες.
Οι εκλογές του 2024 και η δυνατότητα να μείνει έως το 2036
Στις προεδρικές εκλογές του Μαρτίου 2024 ο Πούτιν ανακηρύχθηκε νικητής με περίπου 87% των ψήφων σύμφωνα με τα επίσημα αποτελέσματα. Οι ΗΠΑ και ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αμφισβήτησαν το κατά πόσο η διαδικασία ήταν ελεύθερη και δίκαιη, επικαλούμενες την απουσία ουσιαστικού πολιτικού ανταγωνισμού, τη λογοκρισία και την καταστολή της αντιπολίτευσης.
Στις 7 Μαΐου 2024 ορκίστηκε για νέα προεδρική θητεία, η οποία ολοκληρώνεται το 2030. Οι συνταγματικές αλλαγές του 2020 του επιτρέπουν θεωρητικά να είναι ξανά υποψήφιος και να παραμείνει πρόεδρος μέχρι το 2036.
Η προσωπική ζωή που κρατά μακριά από τη δημοσιότητα
Ο Πούτιν παντρεύτηκε τη Λιουντμίλα Σκρέμπνεβα το 1983. Απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Κατερίνα. Το ζευγάρι ανακοίνωσε το 2013 ότι χωρίζει.
Η προσωπική και οικογενειακή ζωή του Ρώσου προέδρου προστατεύεται εξαιρετικά αυστηρά από τη δημοσιότητα και ο ίδιος αποφεύγει συστηματικά να συζητά δημόσια λεπτομέρειες για τα παιδιά και τα εγγόνια του.
Πόσο πλούσιος είναι πραγματικά;
Το πραγματικό μέγεθος της περιουσίας του αποτελεί εδώ και χρόνια αντικείμενο έντονης διεθνούς συζήτησης. Επισήμως οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης παρουσίαζαν μια σχετικά περιορισμένη προσωπική περιουσία. Αντίπαλοί του και ερευνητές έχουν όμως υποστηρίξει ότι ο πραγματικός πλούτος στον οποίο έχει πρόσβαση είναι πολύ μεγαλύτερος και συνδέεται με περιουσίες φίλων και επιχειρηματιών του στενού του κύκλου.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πολυτελής έπαυλη στη Μαύρη Θάλασσα που έγινε γνωστή ως «Παλάτι του Πούτιν». Ο Αλεξέι Ναβάλνι υποστήριξε ότι κατασκευάστηκε προς όφελος του Ρώσου προέδρου. Το Κρεμλίνο αρνήθηκε ότι το ακίνητο ανήκει στον Πούτιν. Οι ισχυρισμοί για την πραγματική προσωπική περιουσία του δεν έχουν αποδειχθεί πλήρως.
Η σχέση με την Κίνα και τον Σι Τζινπίνγκ
Καθώς οι σχέσεις της Ρωσίας με τη Δύση επιδεινώθηκαν, η Κίνα απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τη Μόσχα. Ο Πούτιν και ο Σι Τζινπίνγκ έχουν αναπτύξει στενή πολιτική σχέση, ενώ οι δύο χώρες έχουν διευρύνει σημαντικά την οικονομική, ενεργειακή και διπλωματική συνεργασία τους.
Από τον Γέλτσιν στον Πούτιν: μια ολόκληρη εποχή
Ελάχιστοι πολιτικοί ηγέτες της σύγχρονης εποχής έχουν ταυτιστεί τόσο πολύ με τη χώρα τους για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.
Ο Πούτιν βρίσκεται στην κορυφή της ρωσικής εξουσίας ως πρόεδρος ή πρωθυπουργός από το 1999. Στο διάστημα αυτό η Ρωσία πέρασε από την οικονομική και πολιτική αδυναμία της δεκαετίας του 1990 στην επαναφορά της ως στρατιωτικής και γεωπολιτικής δύναμης, αλλά ταυτόχρονα οδηγήθηκε σε βαθιά αντιπαράθεση με τη Δύση.
Για τους υποστηρικτές του στη Ρωσία, το όνομά του συνδέεται με την αποκατάσταση της κρατικής ισχύος, της σταθερότητας και του διεθνούς κύρους που θεωρούν ότι χάθηκε μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.
Για τους επικριτές του, η ίδια περίοδος χαρακτηρίζεται από συγκέντρωση της εξουσίας, περιορισμό πολιτικών ελευθεριών, καταστολή της αντιπολίτευσης και μια εξωτερική πολιτική που κορυφώθηκε με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Ένα είναι βέβαιο ως ιστορικό γεγονός: η Ρωσία του πρώτου τετάρτου του 21ου αιώνα είναι αδύνατον να περιγραφεί χωρίς τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
