CULTURE
06/03/2019 11:34 EET

Μελίνα Μερκούρη, η Ελληνίδα που γοήτευσε και συγκίνησε τον κόσμο

25 χρόνια από τον θάνατο της. Η «Στέλλα», η «Φαίδρα», η «Ίλια» του «Ποτέ την Κυριακή», ο αγώνας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Archive Photos via Getty Images

Η Μαρία Αμαλία Μερκούρη έφυγε από τη ζωή σαν σήμερα, πριν από 25 χρόνια, στις 6 Μαρτίου 1994, σε ηλικία 74 ετών

Στην είδηση του θανάτου της ο διεθνής Τύπος έκανε εκτεταμένα αφιερώματα, ενώ στο Μπρόντγουεϊ τα θέατρα παρέμειναν κλειστά την ώρα που πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες την συνόδευαν στην τελευταία της κατοικία, στο Α΄ Κοιμητήριο Αθηνών. Η Μελίνα κηδεύτηκε με τιμές αρχηγού κράτους.

«Για να είσαι διεθνής προσωπικότητα, πρέπει να είσαι πραγµατικά ο εαυτός σου. Να µη µιµείσαι. Όταν είσαι Έλληνας, να παραµένεις Έλληνας. Αυτό έκανε η Μελίνα. Έτσι έγινε παγκόσµια σταρ και, σε φαντασιακό επίπεδο, θα είναι για πάντα η εικόνα της Ελλάδας», είχε πει κάποτε ο Κώστας Γαβράς, συνοψίζοντας σε μία και μόνη κουβέντα όλα όσα ήταν η Μελίνα.

Η Μερκούρη ήταν η Ελληνίδα που συγκίνησε και γοήτευσε τον κόσμο. Υπήρξε μία από τις κορυφαίες φυσιογνωμίες του ελληνικού θεάτρου και κινηματογράφου και ηγετική μορφή του αντιδικτατορικού αγώνα.

Ήταν η λαμπερή σταρ που έκανε εξώφυλλα στο Life στο Esquire, που συνομιλούσε με τον Μάρλον Μπράντο, τη Γκρέτα Γκάρµπο, την Μάρλεν Ντίτριχ, τον Ρόµπερτ Κέννεντυ, την Τζόαν Κρόφορντ, την Άβα Γκάρντνερ, τη Σίρλεϋ ΜακΛέιν, τον Πίτερ Ουστίνοφ, τον Κερκ Ντάγκλας, τον Γκρέγκορυ Πεκ, τον Χένρυ Φόντα, τη Μαργκερίτ Ντυράς, τον Πάµπλο Πικάσσο και έκανε παρέα με τον Σαλβαδόρ Νταλί, τον Έντουαρντ Άλμπι, τον Τένεσι Ουίλιαμς και τη Φρανσουάζ Σαγκάν.

Ήταν η πρωταγωνίστρια που σταμάτησε την παράσταση και από τη σκηνή του θεάτρου στο Μπροντγουέι, όπου έπαιζε, φώναξε στο κοινό «Η Ελλάδα είναι αλυσοδεμένη» για να συνεχίσει μετά κανονικά. 

Ron Galella via Getty Images

Ήταν η γυναίκα που έκανε γνωστή στα πέρατα του κόσμου την Ελλάδα όσο καμία άλλη.

Η Μελίνα του «Ποτέ την Κυριακή» που αναστάτωσε τις Κάννες με το συρτάκι, η Μελίνα του αντιδικτατορικού αγώνα που ενόχλησε τους συνταγματάρχες σε βαθμό που της αφαίρεσαν την ιθαγένεια, η Μελίνα των Γλυπτών του Παρθενώνα που διεκδίκησε την επιστροφή τους μέχρι το θάνατο της, η υπουργός Πολιτισμού των κυβερνήσεων του Ανδρέα Παπανδρέου.

Σπάνια ένας άνθρωπος, μόνο με το μικρό του όνομα, μένει στη συνείδηση του κόσμου και η Μελίνα Μερκούρη το είχε καταφέρει.

Ήταν η Μελίνα της «Στέλλας», η Ίλια στα «Παιδιά του Πειραιά», η «Μήδεια», η «Φαίδρα», η παρηκμασμένη σταρ Αλεξάνδρα ντελ Λάγκο στο θεατρικό «Γλυκό πουλί της νιότης».

Πίστευε ακράδαντα ότι «ο πολιτισμός είναι η βαριά βιομηχανία μας».

Ότι είναι ένα σοβαρό εξαγώγιμο προϊόν και ότι έχει μεγάλη σημασία και αξία η ανάδειξή του. «Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον Πολιτισμό. Η Ελλάδα αυτό είναι. Η κληρονομιά της, η περιουσία της. Και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε κανείς» είχε πει η ίδια σε μια συνέντευξη της στην ΕΡΤ.

ASSOCIATED PRESS

Ο αγώνας για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα

Μέχρι το τέλος της οραματιζόταν την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο.

Ήταν εκείνη που ξεκίνησε την εκστρατεία θίγοντας το θέμα επίσημα στη Διεθνή Διάσκεψη Υπουργών Πολιτισμού της UNESCO τον Ιούλιο του 1982 στο Μεξικό. «Πρέπει να καταλάβετε τι σημαίνουν τα Γλυπτά του Παρθενώνα για μας», δήλωνε. «Είναι το καμάρι μας. Είναι οι θυσίες μας. Είναι το υπέρτατο σύμβολο ευγένειας. Είναι φόρος τιμής στη δημοκρατική φιλοσοφία. Είναι η φιλοδοξία και το όνομά μας. Είναι η ουσία της ελληνικότητάς μας». Και τόνιζε «Αν με ρωτήσετε εάν θα ζω όταν τα Γλυπτά του Παρθενώνα επιστρέψουν στην Ελλάδα, σας λέω πως ναι, θα ζω. Αλλά κι αν ακόμη δεν ζω πια, θα ξαναγεννηθώ».

Προκειμένου να υποβοηθηθεί το αίτημα της επιστροφής των Γλυπτών, το 1989 προκήρυξε διαγωνισμό για την κατασκευή ενός νέου Μουσείου της Ακρόπολης, δίνοντας παράλληλα έμφαση στις εργασίες αναστήλωσης της Ακρόπολης αλλά και στη διάσωση της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

Το 1983 έθεσε το ερώτημα «Πώς είναι δυνατόν μια κοινότητα που στερείται την πολιτιστική της διάσταση να μπορεί να αναπτυχθεί;» ενώπιον των υπουργών Πολιτισμού της τότε ΕΟΚ, σημειώνοντας πως ο πολιτισμός «είναι η ψυχή της κοινωνίας» και πως η ευρωπαϊκή ταυτότητα «βρίσκεται ακριβώς στο σεβασμό της ιδιαιτερότητας και στο να δημιουργήσουμε ένα παράδειγμα ζωντανό μέσα από ένα διάλογο των πολιτισμών της Ευρώπης. Η φωνή μας είναι καιρός να ακουστεί με την ίδια δύναμη όπως αυτή των τεχνοκρατών. Ο πολιτισμός, η τέχνη και η δημιουργία, δεν είναι λιγότερο σημαντικά από το εμπόριο, την οικονομία, την τεχνολογία».

Έτσι ξεκίνησε ο θεσμός της «Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης», που υλοποιήθηκε το 1985 με πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα την Αθήνα.

Getty Editorial

«Στέλλα», «Φαίδρα», «Ilya darling»

Γεννημένη τον Οκτώβριο του 1920 η Μελίνα Μερκούρη ήταν η αγαπημένη εγγονή του δημάρχου Αθηναίων Σπύρου Μερκούρη και κόρη του βουλευτή της ΕΔΑ και υπουργού Σταμάτη Μερκούρη.

Σπούδασε θέατρο στη Δραματική Σχολή του Εθνικού (1943-46) και έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή το 1945 με το ρόλο της Λαβίνια στο έργο του Ευγένιου Ο′ Νηλ «Το πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα» (θίασος Κατερίνας, θέατρο «Κεντρικόν»).

Η πρώτη της όμως μεγάλη επιτυχία έρχεται με το «Λεωφορείον ο πόθος» του Τένεσι Ουίλιαμς, παράσταση του «Θεάτρου Τέχνης», όπου ερμηνεύει τον ρόλο της Μπλάνς Ντιμπουά (1949). Συνεχίζει τη συνεργασία της με τον Κάρολο Κουν και το «Θέατρο Τέχνης» και εμφανίζεται σε έργα των Άλντους Χάξλεϊ, Άρθουρ Μίλερ, Φίλιπ Τζόρνταν και Αντρέ Ρουσέν.

Ακολουθεί μια περίοδος που ζει στο Παρίσι, όπου εμφανίζεται σε μπουλβάρ των Ζακ Ντεβάλ και Μαρσέλ Ασάρ. Εκεί γνωρίζει τον Ζαν Κοκτώ, τον Ζαν Πωλ Σαρτρ, την Κολέτ και τη Φρανσουάζ Σαγκάν. Το 1953 παίρνει το έπαθλο «Μαρίκα Κοτοπούλη».

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

#melinamercouri

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Melina Mercouri Foundation (@melinamercouriofficial_) στις

Δύο χρόνια αργότερα, με την επιστροφή της στην πατρίδα, της γίνεται η πρόταση να πρωταγωνιστήσει στη «Στέλλα» του Μιχάλη Κακογιάννη. Η εμφάνισή της στο φεστιβάλ Καννών το 1956 θα είναι μοιραία, αφού εκεί θα γνωρίσει τον Αμερικανό σκηνοθέτη Ζυλ Ντασσέν, κατοπινό σύντροφό της διά βίου, ο οποίος και τη σκηνοθέτησε στις ταινίες «Ποτέ την Κυριακή» (1960), «Φαίδρα» (1962), «Τοπκαπί» (1964) και «A Dream of Passion» (1978).

Ντασέν και Μελίνα παντρεύτηκαν στις 18 Μαΐου 1966, στο δημαρχείο της Λωζάνης. Ο μοναδικός Έλληνας μάρτυρας στον γάμο ήταν ο Νίκος Κούρκουλος.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

#melinamercouri

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Melina Mercouri Foundation (@melinamercouriofficial_) στις

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

#melinamercouri #romyschneider #dixheuresetdemidusoirenete #margueriteduras #julesdassin

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Melina Mercouri Foundation (@melinamercouriofficial_) στις

Με τον ρόλο της Ίλια στο «Ποτέ την Κυριακή» αλλά και τη θεατρική μεταφορά του έργου στη Νέα Υόρκη - Ilya darling, η Μελίνα Μερκούρη αποκτά πλέον διεθνή φήμη. Για τη συμμετοχή της στην ταινία θα πάρει στις Κάννες το βραβείο γυναικείας ερμηνείας (μαζί με την Ζαν Μορό για το Moderato Cantabile).

Η Μελίνα Μερκούρη πάλεψε για την ανατροπή της χούντας από το εξωτερικό όπου βρισκόταν. Για την αντιδικτατορική της δράση, η χούντα θα της αφαιρέσει την ελληνική ιθαγένεια στις 12 Ιουλίου του 1967. Εκείνη θα απαντήσει με το ιστορικό πλέον: «Γεννήθηκα Ελληνίδα και θα πεθάνω Ελληνίδα».

Με την αποκατάσταση της Δημοκρατίας γύρισε στην Ελλάδα και πολιτεύτηκε. Εξελέγη με το ΠΑΣΟΚ το 1981 και ανέλαβε καθήκοντα υπουργού Πολιτισμού, αξίωμα που διατήρησε ως το τέλος της πρώτης οκταετίας των κυβερνήσεων Παπανδρέου. Όπως έλεγε και ο ίδιος ο Ανδρέας, η Μελίνα άντεξε και στους 16 ανασχηματισμούς της κυβέρνησης του. 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

#melinamercouri #acropolisofathens #parthenon

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Melina Mercouri Foundation (@melinamercouriofficial_) στις

Καταβεβλημένη από πολύχρονη μάχη με τον καρκίνο, η αγαπημένη Μελίνα  άφησε την τελευταία της πνοή στο νοσοκομείο Memorial της Νέας Υόρκης, την Κυριακή 6 Μαρτίου του 1994.

Η σορός της έφτασε στην Ελλάδα στις 8 Μαρτίου του 1994 και τέθηκε σε διήμερο λαϊκό προσκύνημα στο παρεκκλήσι της Μητρόπολης Αθηνών, ενώ ταυτόχρονα κηρύχθηκε τριήμερο εθνικό πένθος.

Ήταν η πρώτη Ελληνίδα που κηδεύτηκε με τιμές αρχηγού κράτους.

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

#melinamercouri

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Melina Mercouri Foundation (@melinamercouriofficial_) στις