Μια πρόταση με δυνητικά τεράστιες οικονομικές και γεωπολιτικές συνέπειες για το παγκόσμιο εμπόριο φέρεται να επεξεργάζεται η Τεχεράνη. Σύμφωνα με αποκλειστικό δημοσίευμα της αμερικανικής εφημερίδας Wall Street Journal, το Ιράν σχεδιάζει να επιβάλει τέλη διέλευσης και παροχής υπηρεσιών στα πλοία που περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, εκτιμώντας ότι θα μπορούσε να εξασφαλίσει έσοδα που θα φτάνουν ακόμη και τα 40 δισ. δολάρια ετησίως.
Η πρόταση έρχεται λίγες ημέρες μετά την αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή και την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας, όμως δείχνει ότι η μάχη για τον έλεγχο του σημαντικότερου ενεργειακού διαδρόμου του κόσμου δεν έχει τελειώσει. Αντίθετα, φαίνεται να μεταφέρεται πλέον από το στρατιωτικό στο οικονομικό και θεσμικό πεδίο.
Το σκεπτικό της Τεχεράνης
Σύμφωνα με την Wall Street Journal, το Ιράν δεν παρουσιάζει την πρότασή του ως έναν απλό «φόρο διέλευσης», αλλά ως ένα σύστημα χρεώσεων για υπηρεσίες ασφαλείας, περιβαλλοντικής προστασίας, διαχείρισης της ναυσιπλοΐας και ασφαλιστικής κάλυψης των διερχόμενων πλοίων.
Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι μετά την πρόσφατη πολεμική κρίση απαιτείται ένας νέος μηχανισμός που θα εγγυάται την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, θα καλύπτει το κόστος προστασίας του θαλάσσιου διαδρόμου και θα δημιουργεί ένα σταθερό πλαίσιο λειτουργίας για τις διεθνείς μεταφορές.
Παράλληλα, σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, το Ιράν επιδιώκει να αποκτήσει έναν θεσμικό και μόνιμο ρόλο στη διαχείριση των Στενών, μετατρέποντας ένα ισχυρό γεωπολιτικό πλεονέκτημα σε μια διαρκή πηγή κρατικών εσόδων.
Η αντίδραση των ΗΠΑ
Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το σχέδιο με μεγάλη επιφύλαξη. Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, έχει προειδοποιήσει ότι η επιβολή τελών θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο προηγούμενο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, καθώς θα αμφισβητούσε την αρχή της ελεύθερης διέλευσης από διεθνείς θαλάσσιες οδούς.
Η αμερικανική πλευρά φοβάται ότι εάν γίνει αποδεκτό το μοντέλο αυτό, θα μπορούσαν στο μέλλον και άλλα κράτη που ελέγχουν στρατηγικά θαλάσσια περάσματα να επιδιώξουν αντίστοιχες χρεώσεις, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος του διεθνούς εμπορίου.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι η δημιουργία ενός τέτοιου οικονομικού μηχανισμού θα προσφέρει στο Ιράν μια νέα και σταθερή πηγή χρηματοδότησης, ενισχύοντας τη γεωπολιτική του επιρροή στην περιοχή.
Τι σημαίνει για το παγκόσμιο εμπόριο
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα θαλάσσια «σημεία συμφόρησης» του πλανήτη.
Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται καθημερινά σημαντικό ποσοστό των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, καθώς και χιλιάδες εμπορικά πλοία που συνδέουν τις οικονομίες της Ασίας, της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής.
Εάν επιβληθούν νέες χρεώσεις:
- θα αυξηθεί το κόστος μεταφοράς για τις ναυτιλιακές εταιρείες,
- θα αυξηθούν τα ασφάλιστρα κινδύνου,
- θα μετακυλιστεί μέρος του κόστους στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων,
- θα ενισχυθούν οι πληθωριστικές πιέσεις σε πολλές οικονομίες,
- θα επηρεαστεί η ανταγωνιστικότητα επιχειρήσεων που εξαρτώνται από θαλάσσιες μεταφορές.
Ακόμη κι αν το ίδιο το τέλος δεν αποδειχθεί ιδιαίτερα υψηλό ανά πλοίο, η ύπαρξη ενός νέου μόνιμου κόστους διέλευσης σε μία από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες του κόσμου θα αλλάξει τους οικονομικούς υπολογισμούς ολόκληρης της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος…
Για τους αναλυτές, η μεγαλύτερη ανησυχία δεν αφορά αποκλειστικά τα επιπλέον χρήματα που θα πληρώνουν οι πλοιοκτήτες, επιβαρύνοντας δυσανάλογα το κόστος μεταφοράς, εκτοξεύονητας τον πληθωρισμό και και επιβαρύνοντας στο τέλος τον τελικό καταναλωτή παγκοσμίως. Το πραγματικό πρόβλημα είναι η αβεβαιότητα!
Οι διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες, οι ασφαλιστικοί οργανισμοί, οι εισαγωγείς και οι εξαγωγείς χρειάζονται σταθερούς κανόνες λειτουργίας. Εάν κάθε νέα γεωπολιτική κρίση οδηγεί σε διαφορετικούς όρους διέλευσης ή σε νέες οικονομικές απαιτήσεις, το κόστος του εμπορίου γίνεται δυσκολότερο να προβλεφθεί. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγές εμπορικών διαδρομών, αναζήτηση εναλλακτικών ενεργειακών οδεύσεων, επενδύσεις σε νέους αγωγούς ή λιμάνια και μεγαλύτερη διαφοροποίηση των αλυσίδων εφοδιασμού.
Το αίτημα της Τεχεράνης δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον στον στρατιωτικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, αλλά επεκτείνεται στον έλεγχο των οικονομικών ροών. Το Ιράν επιχειρεί να μετατρέψει τη γεωγραφική του θέση σε οικονομικό πλεονέκτημα με μόνιμα χαρακτηριστικά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, από την άλλη πλευρά, επιδιώκουν να διατηρήσουν την αρχή της ελεύθερης ναυσιπλοΐας χωρίς πρόσθετες επιβαρύνσεις, θεωρώντας ότι διαφορετικά δημιουργείται ένα προηγούμενο με παγκόσμιες συνέπειες.
Ακόμη κι αν το σχέδιο δεν εφαρμοστεί τελικά, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει ότι τα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα μετατρέπονται ολοένα και περισσότερο σε πεδίο οικονομικής ισχύος και διαπραγμάτευσης, με κόστος δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια!
