Σε συμφωνία για τον ετήσιο προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2027, ύψους σχεδόν 200 δισ. ευρώ, κατέληξαν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, κλείνοντας ουσιαστικά τον τελευταίο προϋπολογισμό της επταετίας 2021–2027. Η συμφωνία έρχεται την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαπραγματεύσεις για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό 2028–2034, ύψους σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, με τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας να αναδεικνύεται ήδη σε μείζον πεδίο αντιπαράθεσης.
Μάλιστα, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει συνδέσει τη γερμανική στήριξη στον επόμενο επταετή προϋπολογισμό με την απαίτηση να συμμετάσχουν όλα τα κράτη-μέλη στη χρηματοδότηση της Ουκρανίας, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Σλοβακίας. Η παρέμβασή του προμηνύει δύσκολες διαπραγματεύσεις για το πώς θα κατανεμηθεί το οικονομικό βάρος των νέων ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων.
Η συμφωνία, που επιτεύχθηκε το βράδυ της Τρίτης 10 Νοεμβρίου, προβλέπει συνολικές αναλήψεις υποχρεώσεων ύψους 199,7 δισ. ευρώ, ενώ οι πληρωμές ανέρχονται στα 211,5 δισ. ευρώ, αντανακλώντας και την επιτάχυνση της υλοποίησης των ευρωπαϊκών προγραμμάτων συνοχής κατά το τελευταίο έτος της δημοσιονομικής περιόδου.
Η διαφορά μεταξύ των δύο ποσών οφείλεται στο γεγονός ότι οι αναλήψεις υποχρεώσεων αφορούν χρηματοδοτήσεις που μπορεί να δεσμεύσει η ΕΕ για προγράμματα και δράσεις, ενώ οι πληρωμές περιλαμβάνουν και δαπάνες που απορρέουν από δεσμεύσεις προηγούμενων ετών.
Παράλληλα, σύμφωνα με το Συμβούλιο, η συμφωνία αφήνει διαθέσιμο δημοσιονομικό περιθώριο 710,1 εκατ. ευρώ κάτω από τα ανώτατα όρια δαπανών του ισχύοντος πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου, προκειμένου η ΕΕ να μπορεί να ανταποκριθεί σε απρόβλεπτες ανάγκες.
Ο αντιπρόεδρος της ιρλανδικής κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών, Σάιμον Χάρις, ο οποίος ήταν ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Συμβουλίου για τον προϋπολογισμό, υπογράμμισε ότι η συμφωνία πρέπει να εξασφαλίζει την αναγκαία ισορροπία ανάμεσα στη χρηματοδότηση των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων και στην προστασία των εθνικών προϋπολογισμών.
«Ο προϋπολογισμός του 2027 πρέπει να επιτύχει τη σωστή ισορροπία: να εξοπλίσει την Ένωση με τα μέσα ώστε να ενεργεί αποφασιστικά, να ανταποκρίνεται στις ανάγκες των πολιτών της και να επενδύει στο μέλλον τους, αποφεύγοντας παράλληλα την πρόσθετη επιβάρυνση των εθνικών προϋπολογισμών και των φορολογουμένων», δήλωσε.
Όπως πρόσθεσε, αυτό σημαίνει ότι οι διαθέσιμοι πόροι πρέπει να συγκεντρωθούν σε πρωτοβουλίες που αποφέρουν απτά αποτελέσματα, ενισχύουν την κοινή ανθεκτικότητα και προστατεύουν «την ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία» των Ευρωπαίων.
Πού κατευθύνονται τα κονδύλια
Το μεγαλύτερο μέρος των νέων δημοσιονομικών δεσμεύσεων κατευθύνεται στη συνοχή, την ανθεκτικότητα και τις ευρωπαϊκές αξίες, με 75,8 δισ. ευρώ, από τα οποία 58,5 δισ. ευρώ αφορούν ειδικότερα την οικονομική, κοινωνική και εδαφική συνοχή.
Η χρηματοδότηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία και για την Ελλάδα, καθώς τα προγράμματα συνοχής αποτελούν βασικό εργαλείο χρηματοδότησης περιφερειακών υποδομών, επενδύσεων και αναπτυξιακών δράσεων. Τα ποσά αφορούν το σύνολο της ΕΕ και όχι αποκλειστικά τις ελληνικές κατανομές.
Για τους φυσικούς πόρους και το περιβάλλον προβλέπονται 57,1 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 40,4 δισ. ευρώ αφορούν δαπάνες σχετικές με τις αγορές και άμεσες γεωργικές ενισχύσεις. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι η χρηματοδότηση της γεωργίας παραμένει σε υψηλά επίπεδα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ευρωπαίοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν αυξημένες τιμές ενέργειας και λιπασμάτων.
Στην ενιαία αγορά, την καινοτομία και την ψηφιακή πολιτική διατίθενται 22 δισ. ευρώ, ενώ 15,5 δισ. ευρώ προβλέπονται για τις σχέσεις της ΕΕ με τις γειτονικές χώρες και την ευρύτερη διεθνή της δράση.
Η μετανάστευση και η διαχείριση των συνόρων λαμβάνουν 5,8 δισ. ευρώ, ενώ οι πιστώσεις για την ασφάλεια και την άμυνα ανέρχονται σε 3,1 δισ. ευρώ.
Πρόσθετα 1,1 δισ. ευρώ για τη μετανάστευση
Ιδιαίτερη θέση στον προϋπολογισμό του 2027 έχει η εφαρμογή του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο.
Το 2027 θα είναι το πρώτο πλήρες έτος εφαρμογής του και, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, θα διατεθούν στα κράτη-μέλη πρόσθετοι πόροι ύψους 1,1 δισ. ευρώ για τη διαχείριση της μετανάστευσης.
Παράλληλα, η συμφωνία διασφαλίζει τη συνέχιση της χρηματοδότησης της Ουκρανίας, τόσο μέσω του Ukraine Facility όσο και μέσω του Ukraine Support Loan, που αποτελεί μέρος της ευρωπαϊκής προσπάθειας στήριξης του Κιέβου απέναντι στη ρωσική εισβολή.
Στον προϋπολογισμό καταγράφονται ειδικά 650 εκατ. ευρώ για το Ukraine Support Loan, ποσό που δεν αντιστοιχεί στο συνολικό ύψος της ευρωπαϊκής δανειακής στήριξης προς την Ουκρανία.
Το τέλος μιας επταετίας κρίσεων και η επόμενη δημοσιονομική μάχη
Η συμφωνία κλείνει έναν δημοσιονομικό κύκλο που σημαδεύτηκε από την πανδημία, την ενεργειακή κρίση, τον πληθωρισμό και τους πολέμους στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.
Η προσοχή στρέφεται πλέον στον νέο πολυετή προϋπολογισμό 2028–2034, όπου οι αυξημένες ανάγκες για άμυνα, ανταγωνιστικότητα και στήριξη της Ουκρανίας, σε συνδυασμό με το κόστος αποπληρωμής του Ταμείου Ανάκαμψης, προμηνύουν δύσκολες διαπραγματεύσεις. Το βασικό ερώτημα είναι πώς θα χρηματοδοτηθούν αυτές οι προτεραιότητες χωρίς περικοπές σε παραδοσιακές πολιτικές, όπως η γεωργία και η συνοχή, ή σημαντική αύξηση των εθνικών συνεισφορών.
Η συμφωνία για το 2027 απομένει να εγκριθεί τυπικά από το Συμβούλιο, στις 23 Νοεμβρίου, και από την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, όπου η ψηφοφορία έχει προγραμματιστεί για τις 24 Νοεμβρίου 2026.
