Μια νέα αύξηση των επιτοκίων βρίσκεται προ των πυλών στην Ευρωζώνη, επαναφέροντας έναν γνώριμο πονοκέφαλο για εκατομμύρια δανειολήπτες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα συνεδριάζει στις 10 Σεπτεμβρίου και δημοσκόπηση του Reuters μεταξύ 65 οικονομολόγων δείχνει ότι η επικρατέστερη πρόβλεψη είναι αύξηση κατά 0,25 ποσοστιαίες μονάδες, που θα ανεβάσει το επιτόκιο καταθέσεων από 2,25% σε 2,50%. Θα είναι η δεύτερη αύξηση μέσα στο 2026, μετά το +0,25% του Ιουνίου.
Γιατί ανεβάζει ξανά επιτόκια η ΕΚΤ
Ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης ανέβηκε τον Αύγουστο στο 3,3%, αρκετά πάνω από τον στόχο του 2%. Η ιδιαιτερότητα όμως βρίσκεται στην αιτία που τον πυροδοτεί, καθώς η ίδια η ΕΚΤ αναγνωρίζει ότι η φετινή αναζωπύρωση του πληθωρισμού προέρχεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από ενεργειακό σοκ προσφοράς, λόγω της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και των προβλημάτων στα Στενά του Ορμούζ – όχι από υπερβολική ζήτηση.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη συζήτηση για την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Τα υψηλότερα επιτόκια μπορούν να περιορίσουν την κατανάλωση, τις επενδύσεις και τον δανεισμό. Δεν μπορούν όμως να ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ ούτε να αυξήσουν την προσφορά πετρελαίου. Η ίδια η ΕΚΤ επισημαίνει ότι διαφορετικές αιτίες πληθωρισμού απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση και ότι η σημερινή κατάσταση διαφέρει θεμελιωδώς από το 2021-22.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μια αύξηση επιτοκίων είναι χωρίς οικονομική λογική: η ΕΚΤ φοβάται ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ θα περάσει σταδιακά σε περισσότερα αγαθά, υπηρεσίες, μισθούς και πληθωριστικές προσδοκίες. Προς το παρόν, πάντως, αναγνωρίζει ότι οι υποκείμενες πληθωριστικές πιέσεις παραμένουν συγκρατημένες.
Η διαδρομή του βασικού επιτοκίου καταθέσεων της ΕΚΤ δείχνει πόσο απότομα άλλαξε το κόστος του χρήματος τα τελευταία χρόνια.
| Περίοδος | Επιτόκιο καταθέσεων ΕΚΤ |
|---|---|
| Αρχές 2022 | -0,50% |
| Δεκέμβριος 2022 | 2,00% |
| Σεπτέμβριος 2023 | 4,00% |
| Ιούνιος 2024 | 3,75% |
| Δεκέμβριος 2024 | 3,00% |
| Ιούνιος 2025 | 2,00% |
| Ιούνιος 2026 | 2,25% |
Τι σημαίνει για ένα ελληνικό δάνειο
Στην Ελλάδα το μέσο επιτόκιο των νέων δανείων ήταν τον Ιούλιο 4,67%, ενώ στα νέα στεγαστικά κυμαινόμενου επιτοκίου 3,53%, στα καταναλωτικά συγκεκριμένης διάρκειας 10,45% και στα επιχειρηματικά χωρίς καθορισμένη διάρκεια 4,76%. Αν υποθέσουμε για να γίνει αντιληπτή η τάξη μεγέθους ότι ένα +0,25% μεταφέρεται ολόκληρο στο επιτόκιο ενός κυμαινόμενου δανείου, ενδεικτικά:
| Παράδειγμα | Πριν | Με +0,25% | Επιβάρυνση |
|---|---|---|---|
| Στεγαστικό 100.000€, 20 έτη | 582€/μήνα | 594€/μήνα | +13€/μήνα |
| Καταναλωτικό 20.000€, 5 έτη | 429€/μήνα | 432€/μήνα | +2,5€/μήνα |
| Επιχειρηματικό 100.000€, 5 έτη | 1.876€/μήνα | 1.888€/μήνα | +11€/μήνα |
Οι υπολογισμοί είναι ενδεικτικοί και δεν σημαίνουν ότι κάθε ελληνικό δάνειο θα αυξηθεί με τον ίδιο τρόπο, καθώς εξαρτάται από το αν είναι κυμαινόμενο, τον δείκτη αναφοράς, το spread και τους όρους της σύμβασης.
Η διπλή πίεση στα πιο αδύναμα νοικοκυριά
Εδώ βρίσκεται και η κοινωνική αντίφαση της νέας αύξησης. Το ενεργειακό σοκ ανεβάζει βενζίνη, πετρέλαιο, μεταφορές και τελικά ένα ευρύτερο φάσμα τιμών. Η νομισματική απάντηση μπορεί να προσθέσει στη συνέχεια και ακριβότερο χρήμα.
Έτσι, τα νοικοκυριά με τα μικρότερα οικονομικά περιθώρια μπορεί να πιεστούν από δύο πλευρές, η ακρίβεια μειώνει την πραγματική αξία του μισθού τους και τα υψηλότερα επιτόκια επιβαρύνουν όσους έχουν κυμαινόμενα δάνεια ή χρειάζονται νέα χρηματοδότηση.
Η επιλογή της ΕΚΤ μπορεί συνεπώς να λειτουργήσει τιμωρητικά για τον δανειολήπτη χωρίς να θεραπεύει την αρχική αιτία του προβλήματος. Από την άλλη, το επιχείρημα της Φρανκφούρτης είναι ότι αν δεν δράσει εγκαίρως, ένα προσωρινό ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατραπεί σε γενικευμένο και επίμονο πληθωρισμό.
Το κρίσιμο ερώτημα στις 10 Σεπτεμβρίου, για πολλούς οικονομολόγους είναι το εξής: Πόσο πρέπει να επιβαρύνεις την οικονομία σήμερα για να αποτρέψεις έναν πληθωρισμό αύριο, όταν η βασική αιτία της ακρίβειας βρίσκεται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Φρανκφούρτη;
