Σε αναμονή για τις υπογραφές του προσυμφώνου Ιράν – ΗΠΑ, οι τιμές στα βενζινάδικα άρχισαν πράγματι να ψιλοϋποχωρούν. Μιλάμε για μειώσεις-ψίχουλα. Το πετρέλαιο διεθνώς πέφτει, το γεωπολιτικό ρίσκο αποκλιμακώνεται, οι αγορές προεξοφλούν επιστροφή σε πιο ομαλή ροή πετρελαίου. Και ο Έλληνας οδηγός βλέπει στην αντλία αυτό που βλέπει σχεδόν πάντα: οι αυξήσεις να έρχονται με ταχύτητα, οι μειώσεις με το σταγονόμετρο.
Το νέο επιχείρημα της αγοράς είναι γνωστό και βολικό: υπάρχουν αποθέματα που αγοράστηκαν ακριβά και γι’ αυτό δεν μπορεί να περάσει αμέσως και σε όλη της την έκταση η πτώση του πετρελαίου στην αντλί
Ακούγεται τεχνικό. Ακούγεται λογιστικό. Ακούγεται σχεδόν αθώο.
Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα: όταν ξέσπασε ο πόλεμος με το Ιράν και οι διεθνείς τιμές εκτοξεύθηκαν, τότε κανείς δεν θυμήθηκε τα παλιά φθηνά αποθέματα που υπήρχαν στις δεξαμενές.
Τότε οι τιμές στα πρατήρια ανέβηκαν σαν να είχαν αγοραστεί όλα τα καύσιμα εκείνο το πρωί, με τις νέες φουσκωμένες διεθνείς τιμές. Τώρα που το πετρέλαιο πέφτει, η αγορά μάς εξηγεί ότι πρέπει να περιμένουμε να «γυρίσουν» τα αποθέματα.
Με άλλα λόγια: όταν ανεβαίνει το πετρέλαιο, η αντλία κοιτάζει το αύριο. Όταν πέφτει, θυμάται το χθες.
Αυτή είναι η ουσία της κοροϊδίας.
Κανείς δεν λέει ότι η τιμή της βενζίνης μπορεί να πέφτει κάθε λεπτό μαζί με το Brent. Η αγορά καυσίμων έχει χρόνους, κόστος μεταφοράς, φόρους, ΦΠΑ, ισοτιμίες, συμβόλαια, αποθέματα. Όλα αυτά υπάρχουν. Αλλά υπάρχουν πάντα, όχι μόνο όταν συμφέρει να καθυστερεί η μείωση.
Γιατί η ίδια επιχειρηματική αγορά των καυσίμων που σήμερα ζητά κατανόηση για τα «ακριβά αποθέματα», δεν έδειξε καμία αντίστοιχη κατανόηση στον καταναλωτή όταν πουλούσε από δεξαμενές που είχαν γεμίσει πριν από την έκρηξη των διεθνών τιμών.
Εκεί βρίσκεται το πολιτικό, οικονομικό και κοινωνικό θέμα.
Δεν είναι απλώς η τιμή του λίτρου. Είναι η αίσθηση ότι ο πολίτης βρίσκεται μονίμως στη λάθος πλευρά του μηχανισμού. Όταν ανεβαίνουν οι διεθνείς τιμές, πληρώνει αμέσως. Όταν πέφτουν, περιμένει. Όταν υπάρχει ρίσκο, το χρεώνεται. Όταν το ρίσκο μειώνεται, η ελάφρυνση έρχεται κουτσουρεμένη.
Ρουκέτες και φτερά στην αντλία
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει ήδη περιγράψει αυτό το φαινόμενο με τον διεθνή όρο «ρουκέτες και φτερά»: οι τιμές ανεβαίνουν σαν ρουκέτες και πέφτουν σαν φτερά. Δεν είναι λοιπόν μια λαϊκίστικη ενόχληση των οδηγών. Είναι δομικό πρόβλημα λειτουργίας της αγοράς καυσίμων.
Και γίνεται ακόμη πιο προκλητικό επειδή μιλάμε για ένα προϊόν ανελαστικής ζήτησης. Ο εργαζόμενος που πρέπει να πάει στη δουλειά του, ο επαγγελματίας που κινεί φορτηγό ή ταξί, η οικογένεια που ζει εκτός κέντρου, δεν μπορούν απλώς να πουν «δεν αγοράζω». Η βενζίνη και το πετρέλαιο κίνησης δεν είναι πολυτέλεια. Είναι καθημερινότητα.
Γι’ αυτό και η φράση «ακριβά αποθέματα» ακούγεται σήμερα σαν μισή αλήθεια. Και οι μισές αλήθειες, όταν επαναλαμβάνονται σε βάρος της τσέπης του πολίτη, γίνονται ολόκληρη κοροϊδία.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πότε θα δούμε ξανά φυσιολογικές τιμές. Το ερώτημα είναι αν υπάρχει πολιτική βούληση να ελεγχθεί πραγματικά ο τρόπος με τον οποίο περνούν οι αυξήσεις και οι μειώσεις στην αντλία.
Διότι αν το Brent πήγε κάτω από τα 83 δολάρια, αν οι αναλυτές βλέπουν πιθανή κίνηση προς τα 70–75 δολάρια μέσα στους επόμενους μήνες, τότε ο οδηγός δικαιούται να περιμένει κάτι παραπάνω από μειώσεις του ενός και των δύο λεπτών.
Δικαιούται να περιμένει πραγματική αποκλιμάκωση.
Αν όλα εξελιχθούν ομαλά στη Μέση Ανατολή, οι τιμές θα έπρεπε να αρχίσουν να κινούνται αισθητά χαμηλότερα μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Όχι να επιστρέψουν μαγικά αύριο στο 1,75, αλλά να μην παραμένουν κολλημένες γύρω από τα 2 ευρώ με πρόσχημα λογιστικές δικαιολογίες.
Γιατί η αγορά που ξέρει να ανεβάζει αμέσως, πρέπει κάποια στιγμή να μάθει ή να υποχρεωθεί (πιάς’ το αυγό και κούρευτο) να μειώνει με την ίδια εντιμότητα.
Αλλιώς δεν μιλάμε για αγορά. Μιλάμε για μηχανισμό που λειτουργεί πάντα με μονόδρομο για αφαίμαξη από την τσέπη του καταναλωτή.
