Τον δρόμο για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο σχετικά με τη δημιουργία του ψηφιακού ευρώ άνοιξε την Πέμπτη η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, εγκρίνοντας τη διαπραγματευτική εντολή με 416 ψήφους υπέρ, 169 κατά και 22 αποχές. Η απόφαση δεν συνιστά τελική έγκριση της νομοθεσίας, αλλά σηματοδοτεί την είσοδο του φακέλου στην επόμενη και κρίσιμη φάση της νομοθετικής διαδικασίας.
Το νέο ηλεκτρονικό μέσο πληρωμών, που θα εκδίδεται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, φιλοδοξεί να προσφέρει στους πολίτες έναν ασφαλή και ευρωπαϊκό τρόπο πληρωμών, μειώνοντας την εξάρτηση από παρόχους εκτός ΕΕ.
Η ψηφοφορία κατέστη αναγκαία επειδή οι πολιτικές ομάδες των Πατριωτών για την Ευρώπη, των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών και της Ευρώπης των Κυρίαρχων Εθνών αμφισβήτησαν τις αποφάσεις που είχε λάβει η Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής στις 23 Ιουνίου για την έναρξη διοργανικών συνομιλιών.
Η Ολομέλεια επικύρωσε με ανάταση χειρός και τη δεύτερη εντολή της δέσμης, που αφορά την παροχή υπηρεσιών ψηφιακού ευρώ από παρόχους υπηρεσιών πληρωμών εγκατεστημένους σε κράτη μέλη εκτός ευρωζώνης. Ο τρίτος φάκελος του πακέτου για το ενιαίο νόμισμα, σχετικά με το καθεστώς νόμιμου χρήματος των τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ, δεν αμφισβητήθηκε και οι σχετικές διαπραγματεύσεις προχωρούν βάσει του άρθρου 72 του κανονισμού του Κοινοβουλίου.
Επικεφαλής της διαπραγματευτικής ομάδας του Κοινοβουλίου θα είναι ο εισηγητής Fernando Navarrete Rojas, ευρωβουλευτής του ΕΛΚ από την Ισπανία, ενώ ο πρώτος γύρος συνομιλιών με την Ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου, που εκπροσωπεί τα κράτη μέλη, αναμένεται να πραγματοποιηθεί σύντομα.
Πίσω από την τεχνική συζήτηση, το διακύβευμα είναι βαθιά πολιτικό: η ΕΕ επιχειρεί να αποκτήσει ένα δικό της ψηφιακό μέσο πληρωμών, χωρίς όμως να ανοίξει τον δρόμο για περιορισμό των μετρητών ή για ένα σύστημα που θα τροφοδοτεί ανησυχίες περί παρακολούθησης των συναλλαγών.
Σύμφωνα με τη θέση του Κοινοβουλίου, το ψηφιακό ευρώ θα αποτελεί νέα ηλεκτρονική μορφή χρήματος κεντρικής τράπεζας και θα λειτουργεί τόσο με σύνδεση στο διαδίκτυο όσο και χωρίς. Οι online πληρωμές θα διεκπεραιώνονται μέσω συστήματος λογαριασμών, ενώ οι offline συναλλαγές θα γίνονται απευθείας μέσω τοπικών συσκευών αποθήκευσης. Στην πράξη, η offline λειτουργία θα προσομοιάζει στα μετρητά, καθώς η απώλεια της συσκευής θα συνεπάγεται και απώλεια του αποθηκευμένου ποσού, χωρίς δυνατότητα αποζημίωσης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ιδιωτικότητα. Το σύστημα θα σχεδιαστεί εξαρχής με βάση τις αρχές «privacy by design» και «privacy by default», με χρήση προηγμένων τεχνολογιών όπως τα «zero-knowledge proofs», ώστε οι συναλλαγές να επαληθεύονται χωρίς να αποκαλύπτονται προσωπικά δεδομένα. Τα δεδομένα θα υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο στον απολύτως αναγκαίο βαθμό για τη λειτουργία του συστήματος, ενώ η ΕΚΤ δεν θα έχει πρόσβαση σε στοιχεία ταυτοποίησης των πολιτών.
Στα βασικά σημεία της διαπραγματευτικής θέσης του Κοινοβουλίου περιλαμβάνεται η υποχρέωση των περισσότερων επιχειρήσεων να δέχονται το ψηφιακό ευρώ, με εξαιρέσεις για αυτοαπασχολούμενους, μικρές και πολύ μικρές επιχειρήσεις που δεν δέχονται άλλες ψηφιακές πληρωμές.
Βασικές υπηρεσίες, όπως το άνοιγμα λογαριασμού, η κατοχή και διαχείριση κεφαλαίων και η πρόσβαση σε τουλάχιστον ένα μέσο πληρωμών, θα παρέχονται δωρεάν. Οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα μπορούν να χρεώνουν πρόσθετες υπηρεσίες, όχι όμως ποινές αδράνειας για τη συντήρηση λογαριασμού ή υποχρεωτικά πακέτα υπηρεσιών. Οι χρεώσεις για εμπόρους και μεταξύ παρόχων θα υπόκεινται σε ανώτατα όρια, ενώ οι offline πληρωμές θα είναι πλήρως δωρεάν.
Για την προστασία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, θα προβλέπεται ανώτατο όριο στο ποσό ψηφιακών ευρώ που θα μπορεί να κατέχει κάθε φυσικό πρόσωπο. Οι τράπεζες και οι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών από χώρες της ΕΕ που δεν ανήκουν στη ζώνη του ευρώ θα μπορούν επίσης να διανέμουν το ψηφιακό ευρώ.
Παράλληλα, οι χώρες της ζώνης του ευρώ θα υποχρεούνται να διατηρήσουν την πρόσβαση σε μετρητά. Οι επιχειρήσεις δεν θα μπορούν να αρνούνται τη χρήση τους, ενώ τα κράτη μέλη θα πρέπει να παρακολουθούν τακτικά τη διαθεσιμότητά τους, δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή σε ευάλωτες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χαμηλό εισόδημα και όσοι δεν έχουν πρόσβαση στο παραδοσιακό τραπεζικό σύστημα.
Το μήνυμα του Κοινοβουλίου είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα συμπληρώσει τα μετρητά και δεν θα τα αντικαταστήσει. Η τελική μορφή της νομοθεσίας θα κριθεί στις διαπραγματεύσεις με το Συμβούλιο. Η φιλοδοξία είναι από τα μέσα του 2027 να μπορεί να πραγματοποιηθεί η πιλοτική εφαρμογή του ψηφιακού ευρώ και οι πρώτες συναλλαγές, ενώ η πρώτη έκδοσή του θα μπορούσε να είναι έτοιμη το 2029.
