«Ήπιες» και στοχευμένες αναμένεται να είναι οι παρεμβάσεις που θα παρουσιάσει σήμερα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σε μια προσπάθεια να περιορίσει τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν. Το πακέτο περιλαμβάνει συστάσεις για “άμεση ανακούφιση”, με την εφαρμογή τους να εναπόκειται τελικά στα κράτη-μέλη.
Ωστόσο η συζήτηση επικεντρώνεται στο αν η Κομισιόν θα προχωρήσει σε πιο «τολμηρά» μέτρα που είχαν πέσει στο τραπέζι, όπως η ενίσχυση της τηλεργασίας ή ο περιορισμός των μετακινήσεων, αν και χθες ο Επίτροπος Μεταφορών Απόστολος Τζιτζικώστας ξεκαθάρισε: «Δεν υπάρχει ανάγκη, σε αυτό το στάδιο, να παρέμβουμε στον τρόπο που οι άνθρωποι ζουν, εργάζονται ή ταξιδεύουν».
Έμφαση στην ηλεκτρική ενέργεια
Σύμφωνα με πληροφορίες και προσχέδια που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, το σχέδιο «Accelerate EU», που παρουσιάζεται σήμερα, εστιάζει κυρίως σε μέτρα άμεσης ανακούφισης, όπως η μείωση της φορολογίας στην ηλεκτρική ενέργεια ως αντιστάθμιση στα ορυκτά καύσιμα και η διευκόλυνση των κρατών-μελών να περιορίσουν ακόμη και στο μηδέν τους φόρους για τη βιομηχανία.
Παράλληλα, μέρος της στήριξης αναμένεται να κατευθυνθεί σε παρεμβάσεις που μειώνουν διαρθρωτικά το ενεργειακό κόστος όπως η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, οι αντλίες θερμότητας και η ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και όχι σε γενικευμένες επιδοτήσεις που αλλοιώνουν τα σήματα της αγοράς ως προς την πορεία της πράσινης μετάβασης.
Συντονισμός και αποθέματα
Βασικός άξονας του σχεδίου εκτιμάται ότι θα είναι ο ενισχυμένος συντονισμός σε επίπεδο ΕΕ, με κοινή διαχείριση της πλήρωσης αποθηκών φυσικού αερίου και κινήσεις στα στρατηγικά αποθέματα, ώστε να αποφευχθούν πιέσεις στις τιμές.
Παράλληλα, προωθείται προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη των πιο εκτεθειμένων τομέων, ιδίως της βιομηχανίας.
Η Κομισιόν σχεδιάζει να συντονίσει την αναπλήρωση των αποθεμάτων φυσικού αερίου τους επόμενους μήνες, ακόμη και ως προς τον χρόνο των αγορών, ώστε να αποτραπούν αιφνίδιες αυξήσεις τιμών από ταυτόχρονες κινήσεις των εταιρειών.
Τα αποθέματα βρίσκονται σήμερα περίπου στο 30%, ενώ ο στόχος της ΕΕ είναι να φθάσουν στο 80% πριν από τον χειμώνα, με τις επιχειρήσεις να εμφανίζονται μέχρι στιγμής διστακτικές λόγω των υψηλών τιμών.
Παράλληλα, οι Βρυξέλλες αναμένεται να διευκολύνουν συντονισμένες κινήσεις και στα αποθέματα πετρελαίου, τόσο ως προς τον χρόνο όσο και ως προς τους όγκους, σε συνέχεια και της απόφασης των μελών του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας,που περιλαμβάνουν τις περισσότερες χώρες της ΕΕ για απελευθέρωση 400 εκατομμυρίων βαρελιών με στόχο τη σταθεροποίηση της αγοράς.
Επιδοτήσεις και για λιπάσματα
Παράλληλα, η ΕΕ επεξεργάζεται ξεχωριστό πλαίσιο προσωρινών κρατικών ενισχύσεων που θα επιτρέπει στα κράτη-μέλη να καλύπτουν έως και το 50% της αύξησης στο κόστος καυσίμων και λιπασμάτων που έχουν επιβαρύνει τις επιχειρήσεις από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν.
Η στήριξη θα είναι στοχευμένη, περιοριζόμενη σε συγκεκριμένους τομείς όπως η γεωργία, η αλιεία και οι οδικές μεταφορές, προκειμένου να αποφευχθούν γενικευμένες επιδοτήσεις που θα επιβαρύνουν τους προϋπολογισμούς.
Οι ενισχύσεις θα πρέπει να δοθούν εντός του έτους και μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές, όπως επιχορηγήσεις, φορολογικές ελαφρύνσεις, δάνεια και εγγυήσεις, ενώ προβλέπεται και αυξημένη ένταση στήριξης για τη βιομηχανία προκειμένου να καλύψει το ενεργειακό της κόστος.
Χωρίς μέτρα τύπου 2022
Σε αντίθεση με την κρίση του 2022, όταν η ΕΕ προχώρησε σε πιο βαριές παρεμβάσεις, όπως πλαφόν στις τιμές του αερίου και έκτακτους φόρους στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, αυτή τη φορά η Επιτροπή αποφεύγει τέτοιου είδους κινήσεις.
Αντίθετα, προσανατολίζεται στην προσαρμογή των φορολογικών κανόνων ώστε να ευνοηθεί η ηλεκτρική ενέργεια έναντι του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, διευκολύνοντας τις κυβερνήσεις να μειώσουν ακόμη και στο μηδέν τη φορολογία για τη βιομηχανία. Με απλά λόγια, ανοίγει τον δρόμο για φθηνότερο ρεύμα μέσω φορολογικών ελαφρύνσεων.
Η προσέγγιση παραμένει έτσι συγκρατημένη, με μεγάλο μέρος της ευθύνης να βρίσκεται στα κράτη-μέλη, τα οποία διατηρούν τα βασικά εργαλεία διαχείρισης της κρίσης. Η επιλογή αυτή αντανακλά και τη θεσμική πραγματικότητα, αλλά και την εκτίμηση ότι η κρίση μπορεί να διαρκέσει για μήνες, με στόχο να αποφευχθεί δημοσιονομικός εκτροχιασμός.
Καύσιμα και πιέσεις στις μεταφορές
Την ίδια στιγμή, η πίεση μετατοπίζεται ολοένα και περισσότερο στα καύσιμα και ιδίως στα καύσιμα αεροσκαφών, τα οποία αναδεικνύονται ως το πιο ευάλωτο σημείο του συστήματος.
Παρότι μέχρι στιγμής δεν έχουν καταγραφεί ελλείψεις, οι αεροπορικές εταιρείες προειδοποιούν ότι προβλήματα στον εφοδιασμό θα μπορούσαν να εμφανιστούν μέσα στις επόμενες εβδομάδες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Επιτροπή προετοιμάζει κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση πιθανών ελλείψεων, καλύπτοντας ζητήματα όπως η απώλεια χρονοθυρίδων (slots) από ακυρώσεις πτήσεων και τον κανόνα anti-tankering της ΕΕ, που αποτρέπει τα αεροσκάφη από το να ανεφοδιάζονται υπερβολικά σε φθηνότερες αγορές.
Παράλληλα, αναμένεται να διευκρινιστεί κατά πόσο μια έλλειψη καυσίμων μπορεί να θεωρηθεί «έκτακτη περίσταση», ώστε οι αεροπορικές εταιρείες να απαλλάσσονται από υποχρεώσεις αποζημίωσης επιβατών. Η Επιτροπή αναμένεται επίσης να ενισχύσει την παρακολούθηση της διυλιστικής ικανότητας στην Ευρώπη και να προωθήσει μέτρα ώστε η υφιστάμενη παραγωγική δυναμικότητα να αξιοποιείται πλήρως.
Σταθερή η στρατηγική μετάβασης
Παράλληλα, η στρατηγική κατεύθυνση της ΕΕ δεν αλλάζει. Η Επιτροπή αναμένεται να επαναβεβαιώσει τη δέσμευση για επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης, με έμφαση στις ανανεώσιμες πηγές και τις καθαρές τεχνολογίες, που ήδη περιορίζουν τον αντίκτυπο στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.
Ωστόσο, η ισορροπία παραμένει εύθραυστη. Η βαριά εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου την αφήνει εκτεθειμένη στις ανατιμήσεις που προκαλούν οι εξελίξεις στα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή.
