Στις 6 Σεπτεμβρίου 1931 ιδρύθηκε η Σχολή Αεροπορίας, η σημερινή Σχολή Ικάρων, σε μια Ελλάδα που μόλις είχε αρχίσει να αντιλαμβάνεται ότι ο έλεγχος του ουρανού θα αποτελούσε αποφασιστικό παράγοντα στους πολέμους του μέλλοντος.
Ενενήντα πέντε χρόνια αργότερα, εκείνη η μικρή σχολή με τα διπλάνα έχει εξελιχθεί σε ένα σύγχρονο ανώτατο στρατιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα, ενώ η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει σήμερα αεροσκάφη τελευταίας γενιάς, από Rafale και F-16 Viper μέχρι μεταγωγικά, εκπαιδευτικά και πυροσβεστικά Canadair και PZL.
Οι πρώτοι 11 Ίκαροι
Η επιλογή της πρώτης σειράς ήταν εξαιρετικά αυστηρή. Περίπου 450 νέοι είχαν εκδηλώσει ενδιαφέρον, όμως ύστερα από υγειονομικές, αθλητικές και θεωρητικές εξετάσεις μόλις 11 κατάφεραν να εισαχθούν. Κατατάχθηκαν στις 23 Νοεμβρίου 1931 και άρχισαν τα μαθήματά τους τον Δεκέμβριο. Από αυτούς, εννέα έφθασαν στην αποφοίτηση και ονομάστηκαν Ανθυποσμηναγοί το 1934.
Η φοίτηση ήταν τότε τριετής, ενώ σήμερα είναι τετραετής. Οι πρώτοι Ίκαροι πραγματοποιούσαν περίπου 150 ώρες πτήσης. Τα πρώτα εκπαιδευτικά αεροσκάφη ήταν AVRO και στη συνέχεια Breguet και μονοθέσια Mars. Μετά την αποφοίτηση εκπαιδεύονταν ακόμη σε Potez-25, Morane-230, Horsley και στο ελληνικό «Βέλος», ενώ ορισμένοι πετούσαν και με υδροπλάνα Fairey.
Από τα διπλάνα στα τζετ
Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άλλαξε βίαια τα πάντα. Η Σχολή μεταφέρθηκε αρχικά στο Άργος, μετά στη Μέση Ανατολή και τελικά στη Νότια Ροδεσία. Εκεί οι Έλληνες αεροπόροι εκπαιδεύονταν σε Tiger Moth, Harvard και Spitfire.
Μέχρι το 1951 είχαν εκπαιδευτεί πάνω από 500 Ιπτάμενοι σε 23 σειρές αξιωματικών και υπαξιωματικών. Το 1953 άρχισε ουσιαστικά η εποχή των τζετ για την εκπαίδευση των Ικάρων.
Έκτοτε πέρασαν από την Πολεμική Αεροπορία πολλές γενιές αεροσκαφών: F-84, F-86 Sabre, F-102, F-104 Starfighter, F-5, Mirage F1, A-7 Corsair, Phantom F-4, Mirage 2000 και τελικά F-16, Mirage 2000-5 και Rafale.
Δεν είναι μόνο οι πιλότοι
Η σημερινή Σχολή Ικάρων δεν εκπαιδεύει μόνο χειριστές. Στο Τμήμα Αεροπορικών Επιστημών λειτουργούν σήμερα κατευθύνσεις Ιπταμένων, Μηχανικών, Ελεγκτών Αεράμυνας, Έρευνας Πληροφορικής, Διοικητικών, Εφοδιαστών και Μετεωρολόγων.
Η εκπαίδευση μηχανικών έχει βαθιές ρίζες. Ήδη το 1934 αποφοίτησε η πρώτη σειρά έξι Αερομηχανικών, ενώ το 1949 ιδρύθηκε η Σχολή Μηχανικών Αξιωματικών Αεροπορίας, με τους πρώτους έξι μαθητές της.
Παράλληλα λειτουργεί σήμερα η Σχολή Μονίμων Υπαξιωματικών Αεροπορίας – ΣΜΥΑ, η οποία συγκεντρώνει την εκπαίδευση των μόνιμων υπαξιωματικών σε τεχνικές, επιχειρησιακές και διοικητικές ειδικότητες.
Πόσοι έχουν αποφοιτήσει από το 1931;
Εδώ χρειάζεται προσοχή στους αριθμούς. Η ίδια η Πολεμική Αεροπορία δεν δημοσιεύει έναν ενιαίο, επικαιροποιημένο συνολικό αριθμό όλων των Ελλήνων αποφοίτων της Σχολής από το 1931 έως σήμερα, ούτε δημοσιοποιεί τον ακριβή σημερινό αριθμό των ενεργών χειριστών για προφανείς επιχειρησιακούς λόγους.
Γνωρίζουμε επισήμως ότι μόνο στα πρώτα είκοσι χρόνια είχαν ήδη εκπαιδευτεί περισσότεροι από 500 ιπτάμενοι. Έκτοτε έχουν αποφοιτήσει δεκάδες σειρές Ικάρων, μηχανικών και άλλων ειδικοτήτων. Θα ήταν όμως λάθος να εμφανίσουμε έναν αυθαίρετο αριθμό ως επίσημο.
Το ίδιο ισχύει για το πόσοι μάχιμοι πιλότοι υπηρετούν σήμερα: πρόκειται για στοιχείο επιχειρησιακής στελέχωσης που δεν ανακοινώνεται δημόσια σε αξιόπιστο, επικαιροποιημένο σύνολο.
Από Rafale και Viper μέχρι Canadair και PZL
Η εικόνα του σημερινού στόλου δείχνει πόσο μακριά βρίσκεται η Πολεμική Αεροπορία από τα AVRO του 1931. Σε διαφορετικούς επιχειρησιακούς ρόλους χρησιμοποιούνται σήμερα περισσότερες από δέκα βασικές οικογένειες επανδρωμένων αεροσκαφών.
Στα μαχητικά περιλαμβάνονται τα Rafale, F-16 σε διαφορετικές εκδόσεις –με σημαντικό αριθμό να αναβαθμίζεται σε Viper– και Mirage 2000-5. Υπάρχουν ακόμη μεταγωγικά C-130 και C-27J, αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης Embraer EMB-145H, εκπαιδευτικά T-6A, M-346 και Tecnam, καθώς και τα πυροσβεστικά Canadair CL-215, CL-415 και PZL M-18. Η ΠΑ εξακολουθεί μάλιστα το 2026 να υποστηρίζει επίσημα τη λειτουργία των PZL M-18 της 359 ΜΑΕΔΥ.
Αν προστεθούν ελικόπτερα έρευνας και διάσωσης και άλλες ειδικές πλατφόρμες, ο αριθμός των διαφορετικών τύπων αυξάνεται ακόμη περισσότερο.
Το βαρύ τίμημα των ελληνικών φτερών
Η ιστορία όμως της ελληνικής Πολεμικής Αεροπορίας δεν γράφτηκε μόνο με αεροσκάφη και τεχνολογία. Γράφτηκε και με αίμα.
Στον πόλεμο του 1940-41 οι πηγές καταγράφουν περίπου 50 Έλληνες αεροπόρους νεκρούς, με ορισμένες ιστορικές καταγραφές να ανεβάζουν τον αριθμό στους 52, ανάλογα με το χρονικό διάστημα και τα κριτήρια καταμέτρησης.
Και μεταπολεμικά υπήρξαν εκατοντάδες απώλειες σε πολέμους, αποστολές, εκπαιδευτικές πτήσεις και αεροπορικά δυστυχήματα. Δεν υπάρχει όμως διαθέσιμος ένας ενιαίος σημερινός δημόσιος κατάλογος που να επιτρέπει υπεύθυνα να δοθεί ένα συνολικό νούμερο χωρίς κίνδυνο λάθους.
Υπάρχουν, ωστόσο, ονόματα που έγιναν σύμβολα του Αιγαίου.
Ο Υποσμηναγός Νικόλαος Σιαλμάς σκοτώθηκε στις 18 Ιουνίου 1992 κοντά στον Άγιο Ευστράτιο, πετώντας Mirage F1CG κατά τη διάρκεια εμπλοκής με τουρκικά F-16.
Ο Σμηναγός Κωνσταντίνος Ηλιάκης σκοτώθηκε στις 23 Μαΐου 2006 νότια της Καρπάθου, όταν το F-16 του συγκρούστηκε με τουρκικό F-16 κατά τη διαδικασία αναγνώρισης τουρκικού σχηματισμού. Το επίσημο ελληνικό πόρισμα απέδωσε τη σύγκρουση σε επικίνδυνο ελιγμό του τουρκικού αεροσκάφους.
Στην κρίση των Ιμίων, στις 31 Ιανουαρίου 1996, χάθηκαν με ελικόπτερο του Πολεμικού Ναυτικού οι Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος και Έκτορας Γιαλοψός – δεν ήταν στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας και γι’ αυτό δεν πρέπει να προσμετρώνται στους πεσόντες της ΠΑ.
Αἰὲν Ὑψικρατεῖν
Από εκείνους τους 11 νέους του 1931, που μπήκαν σε μια σχολή σχεδόν πειραματική για τα δεδομένα της εποχής, μέχρι τους σημερινούς Ικάρους που εκπαιδεύονται για έναν κόσμο Rafale, Viper, ηλεκτρονικού πολέμου, δικτύων και αεροδιαστημικής τεχνολογίας, μεσολαβούν 95 χρόνια.
Άλλαξαν τα αεροπλάνα. Άλλαξαν οι ταχύτητες – από λίγες εκατοντάδες χιλιόμετρα την ώρα σε υπερδιπλάσια ταχύτητα του ήχου. Άλλαξε ο πόλεμος.
Ένα έμεινε ίδιο: το έμβλημα που συνοδεύει γενιές Ελλήνων αεροπόρων.
«Αἰὲν Ὑψικρατεῖν» – Πάντοτε να κυριαρχείς στα ύψη.
