Σύμφωνα με την UNESCO, 750 εκατομμύρια ενήλικες σ’ όλο τον κόσμο είναι αναλφάβητοι και περισσότερα από 250 εκατομμύρια παιδιά, κυρίως στις φτωχές χώρες της Ασίας και της Υποσαχάρειας Αφρικής. Στόχος της UNESCO είναι όλα τα παιδιά του κόσμου, αγόρια και κορίτσια, να έχουν πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση.
Η χώρα μας θεωρεί αναλφάβητο όποιον δεν έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του στο εξατάξιο δημοτικό σχολείο, ενώ άλλες χώρες για να χαρακτηρίσουν κάποιον εγγράμματο αρκούνται στη γνώση γραφής και ανάγνωσης. Στην Ελλάδα, το ποσοστό των εγγραμμάτων ενηλίκων φθάνει το 91% του πληθυσμού (94% άνδρες και 88% γυναίκες, ποσοστό ιδιαίτερα χαμηλό για μια χώρα – μέλος της Ε.Ε. 560 χιλιάδες ελληνίδες δεν έχουν τελειώσει το δημοτικό). Αντίθετα, το ποσοστό των εγγραμμάτων ανηλίκων ως 15 ετών κινείται σε πολύ υψηλά επίπεδα (99,5% στο σύνολο – 99,4% στους άνδρες και 99,5% στις γυναίκες).
Τα παιδιά χωρίς σχολείο
Την ώρα που την Παρασκευή ξεκίνησαν τα σχολεία στην Ελλάδα και εκατομμύρια μαθητές σε πολλές χώρες ετοίμαζαν τις σχολικές τους τσάντες, η UNESCO έδωσε στη δημοσιότητα έναν αριθμό που δύσκολα χωράει στο μυαλό: 244 εκατομμύρια παιδιά και νέοι ηλικίας 6 έως 18 ετών βρίσκονταν το 2022 εκτός σχολείου. (UNESCO)
Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι δεν μιλάμε μόνο για εφήβους που εγκατέλειψαν πρόωρα το Λύκειο. Ανάμεσά τους βρίσκονταν 67 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας Δημοτικού, 6 έως 11 ετών, τα οποία δεν πήγαιναν καθόλου σχολείο. Άλλα 57 εκατομμύρια ήταν ηλικίας κατώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και περίπου 121 εκατομμύρια ηλικίας ανώτερης δευτεροβάθμιας. (UNESCO)
Η Αφρική στο επίκεντρο
Η μεγαλύτερη πληγή εντοπιζόταν στην υποσαχάρια Αφρική, όπου περίπου 98 εκατομμύρια παιδιά και νέοι βρίσκονταν εκτός εκπαιδευτικού συστήματος. Ακολουθούσε η Κεντρική και Νότια Ασία με περίπου 85 εκατομμύρια. (UNESCO)
Οι τρεις χώρες με τον μεγαλύτερο απόλυτο αριθμό παιδιών και νέων εκτός σχολείου ήταν τότε η Ινδία, η Νιγηρία και το Πακιστάν. Μόνο στη Νιγηρία η UNESCO υπολόγιζε περίπου 20 εκατομμύρια, ενώ στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό περίπου 6 εκατομμύρια. (UNESCO)
Το πρόβλημα όμως γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτικό όταν εξετάσουμε όχι μόνο πόσα παιδιά υπάρχουν εκτός σχολείου, αλλά τι ποσοστό των παιδιών μιας χώρας δεν καταφέρνει καν να παρακολουθήσει το Δημοτικό.
Σε χώρες όπως το Νότιο Σουδάν, ο Νίγηρας, το Τσαντ, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και η Ερυθραία, τα ποσοστά αποκλεισμού από την εκπαίδευση βρίσκονται διαχρονικά σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα. Τα στοιχεία της UNESCO δείχνουν επίσης ότι σε αρκετές χώρες η κατάσταση χειροτερεύει όσο τα παιδιά μεγαλώνουν: μπορεί να μπουν στο Δημοτικό, αλλά πολύ λιγότερα συνεχίζουν στο Γυμνάσιο και ακόμη λιγότερα φτάνουν στο Λύκειο. (tcg.uis.unesco.org)
Ακόμη και το Δημοτικό παραμένει πολυτέλεια
Στην υποσαχάρια Αφρική περίπου ένα στα πέντε παιδιά ηλικίας Δημοτικού βρίσκεται εκτός σχολείου, ενώ μόνο περίπου δύο στα τρία ολοκληρώνουν το Δημοτικό μέχρι την ηλικία των 15 ετών. Και υπάρχει ένα δεύτερο, λιγότερο ορατό πρόβλημα: από εκείνα που ολοκληρώνουν το Δημοτικό, μόλις τρία στα δέκα φτάνουν στο ελάχιστο απαιτούμενο επίπεδο αναγνωστικής ικανότητας. (UNESCO)
Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα «πηγαίνουν τουλάχιστον Δημοτικό;» είναι σκληρή: δεκάδες εκατομμύρια παιδιά δεν περνούν ποτέ ή περνούν για πολύ μικρό διάστημα από μια σχολική αίθουσα.
Πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται η ακραία φτώχεια, οι ένοπλες συγκρούσεις, οι αναγκαστικές μετακινήσεις πληθυσμών, η παιδική εργασία, οι γάμοι σε μικρή ηλικία, οι διακρίσεις εις βάρος των κοριτσιών σε ορισμένες κοινωνίες και η έλλειψη σχολείων και εκπαιδευτικών.
Και σήμερα; Η πρόοδος έχει ουσιαστικά κολλήσει
Η εικόνα δυστυχώς δεν εξελίχθηκε όσο θετικά θα περίμενε κανείς. Η UNESCO εκτίμησε για το 2023 ότι 251 εκατομμύρια παιδιά και νέοι παρέμεναν εκτός σχολείου. Περίπου το 10% των παιδιών ηλικίας Δημοτικού, το 14% της κατώτερης δευτεροβάθμιας και το 30% των νέων ηλικίας ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης δεν φοιτούσαν. (UNESCO)
Και τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία της UNESCO είναι ακόμη πιο ανησυχητικά: για το 2024 υπολογίζει πλέον 273 εκατομμύρια παιδιά και νέους εκτός σχολείου, εκ των οποίων 79 εκατομμύρια είναι ηλικίας Δημοτικού, 64 εκατομμύρια ηλικίας κατώτερης δευτεροβάθμιας και 130 εκατομμύρια ηλικίας ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. (UNESCO)
Έτσι, εκείνη η ανακοίνωση του 2022 δεν αποτελεί απλώς ένα θλιβερό ρεκόρ. Υπενθυμίζει μια πραγματικότητα που εξακολουθεί να υπάρχει: για εκατοντάδες εκατομμύρια παιδιά στον κόσμο, το αυτονόητο δικαίωμα να μπουν σε μια τάξη, να ανοίξουν ένα βιβλίο και να μάθουν να γράφουν το όνομά τους παραμένει ακόμη ζητούμενο.
Και κανείς δεν μπορεί να αρνηθεί ότι την ευθύνη την έχουνε απόλυτα, στο ακέραιο, πολιτικοί και πολιτικές τους.
