Η δίκη που αποκάλυψε μια ακόμη πλευρά της αντίστασης. Στις 27 Σεπτεμβρίου 1971, στο Έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών, αρχίζει η δίκη της Αμαλίας Φλέμινγκ και τεσσάρων ακόμη προσώπων, που κατηγορούνται ότι προετοίμαζαν την απόδραση του Αλέκου Παναγούλη από τις εγκαταστάσεις της ΕΣΑ στο Γουδί.
Η Αμαλία Φλέμινγκ δεν ήταν μια άγνωστη γυναίκα. Ήταν διακεκριμένη επιστήμονας, με διεθνή αναγνώριση, χήρα του νομπελίστα Αλεξάντερ Φλέμινγκ, του ανθρώπου που ανακάλυψε την πενικιλίνη.
Και όμως, βρέθηκε κατηγορούμενη επειδή είχε χρησιμοποιήσει το αυτοκίνητό της για να μεταφέρει συνεργούς της στο σημείο όπου σχεδιαζόταν η επιχείρηση απελευθέρωσης του Παναγούλη.
Στην απολογία της παραδέχθηκε τη συμμετοχή της, εξηγώντας ότι τα κίνητρά της ήταν ανθρωπιστικά και όχι πολιτικά. Γνώριζε ότι ο Παναγούλης βασανιζόταν και επιθυμούσε να συμβάλει στην απελευθέρωσή του.
Την επόμενη ημέρα καταδικάστηκε σε φυλάκιση 16 μηνών.
Οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι ήταν ο Κωνσταντίνος Ανδρουτσόπουλος, που καταδικάστηκε σε 15 μήνες, η Αθηνά Ψυχογιού σε 14, ο στρατιώτης Κωνσταντίνος Μπεκάκος σε 13 και ο Αμερικανός Τζον Σκέλτον σε επτά μήνες με αναστολή.
Ποια ήταν η Αμαλία Φλέμινγκ
Η Αμαλία Φλέμινγκ, το γένος Κουτσούρη, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1912. Σπούδασε Ιατρική στην Αθήνα και συνέχισε την επιστημονική της πορεία στο Παρίσι και στο Λονδίνο.
Στη διάρκεια της γερμανικής και ιταλικής Κατοχής συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση, βοηθώντας διωκόμενους ανθρώπους. Συνελήφθη από τις ιταλικές αρχές, αλλά δεν εγκατέλειψε την αντιστασιακή της δράση.
Μετά τον πόλεμο συνέχισε τις επιστημονικές της δραστηριότητες στη Βρετανία, όπου γνώρισε τον Αλεξάντερ Φλέμινγκ.
Ο γάμος με τον άνθρωπο που ανακάλυψε την πενικιλίνη
Ο Σκωτσέζος επιστήμονας Αλεξάντερ Φλέμινγκ είχε ανακαλύψει το 1928 την πενικιλίνη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη θεραπεία βακτηριακών λοιμώξεων που μέχρι τότε μπορούσαν να αποβούν θανατηφόρες.
Το 1945 είχε τιμηθεί με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής, μαζί με τους Χάουαρντ Φλόρεϊ και Ερνστ Τσέιν.
Η Αμαλία και ο Αλεξάντερ παντρεύτηκαν το 1953. Ο γάμος τους κράτησε μόλις δύο χρόνια, καθώς εκείνος πέθανε το 1955.
Η Αμαλία επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου συνέχισε την επιστημονική και κοινωνική της δραστηριότητα. Δεν περιορίστηκε ποτέ στον ρόλο της συζύγου ενός διάσημου επιστήμονα.
Ποιος ήταν ο Αλέκος Παναγούλης
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης γεννήθηκε στις 2 Ιουλίου 1939 στη Γλυφάδα. Ήταν γιος του αξιωματικού Βασιλείου Παναγούλη και της Αθηνάς Κακαβούλη. Ασχολήθηκε από νεαρή ηλικία με την πολιτική και εντάχθηκε στον χώρο της Ένωσης Κέντρου.
Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 πέρασε στην παρανομία και συμμετείχε ενεργά στην αντιδικτατορική αντίσταση.
Το όνομά του συνδέθηκε με την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου στις 13 Αυγούστου 1968. Ο Παναγούλης είχε τοποθετήσει εκρηκτικά στη διαδρομή από την οποία περνούσε το αυτοκίνητο του δικτάτορα, κοντά στο Λαγονήσι.
Η επιχείρηση απέτυχε, ο Παπαδόπουλος επέζησε και ο Παναγούλης συνελήφθη. Ακολούθησαν βασανιστήρια και καταδίκη σε θάνατο. Η διεθνής κινητοποίηση συνέβαλε στο να μην εκτελεστεί η ποινή του.
Τα βασανιστήρια, οι φυλακές και η προσπάθεια απόδρασης
Ο Παναγούλης πέρασε περίπου πέντε χρόνια στις φυλακές της δικτατορίας. Στο Μπογιάτι και στα κρατητήρια της ΕΣΑ υπέστη σκληρά βασανιστήρια, χωρίς να αποκαλύψει τους συναγωνιστές του.
Προσπάθησε επανειλημμένα να αποδράσει. Μία φορά κατάφερε να διαφύγει, αλλά συνελήφθη ξανά.
Η επιχείρηση στην οποία συμμετείχε η Αμαλία Φλέμινγκ το 1971 ήταν μία ακόμη προσπάθεια να βγει από τα χέρια της χούντας.
Η διεθνής αναγνώριση της Φλέμινγκ έδωσε ιδιαίτερη δημοσιότητα στην υπόθεση.
Η απελευθέρωση και η σχέση με την Οριάνα Φαλάτσι
Τον Αύγουστο του 1973, ο Παναγούλης απελευθερώθηκε στο πλαίσιο της γενικής αμνηστίας που χορήγησε το δικτατορικό καθεστώς. Έφυγε για την Ιταλία και εγκαταστάθηκε στη Φλωρεντία.
Εκεί συνδέθηκε με τη διάσημη Ιταλίδα δημοσιογράφο και συγγραφέα Οριάνα Φαλάτσι, η οποία αργότερα αποτύπωσε την προσωπικότητα και τη ζωή του στο βιβλίο «Ένας άντρας».
Ο Παναγούλης ήταν και ποιητής. Ανάμεσα στις ποιητικές συλλογές του συγκαταλέγονται τα «Άλλοι θ’ ακολουθήσουν» και «Μέσα από φυλακή σας γράφω στην Ελλάδα».
Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας εξελέγη βουλευτής με την Ένωση Κέντρου – Νέες Δυνάμεις.
Ο θάνατος που συγκλόνισε την Ελλάδα
Την 1η Μαΐου 1976, ο Αλέκος Παναγούλης σκοτώθηκε σε τροχαίο δυστύχημα στη λεωφόρο Βουλιαγμένης, στον Άγιο Δημήτριο. Ήταν μόλις 36 ετών.
Οι συνθήκες του δυστυχήματος προκάλεσαν ερωτήματα και υποψίες, ιδιαίτερα επειδή ο Παναγούλης ασχολούνταν με στοιχεία που αφορούσαν τη δράση προσώπων της δικτατορίας.
Ωστόσο, οι υποψίες περί οργανωμένης δολοφονίας δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως αποδεδειγμένο ιστορικό γεγονός.
Η Φλέμινγκ μετά τη δικτατορία και το νοσοκομείο που φέρει το όνομά της
Η Αμαλία Φλέμινγκ συνέχισε τη δημόσια δράση της μετά την πτώση της χούντας. Εξελέγη βουλευτής Επικρατείας με το ΠΑΣΟΚ το 1977 και βουλευτής Αθηνών το 1981 και το 1985.
Υπήρξε επίσης αντιπρόσωπος της Ελλάδας στην Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης και πρόεδρος του Συνδέσμου Ελληνίδων Επιστημόνων.
Ασχολήθηκε με τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα δικαιώματα των γυναικών και το Κυπριακό. Πέθανε στις 26 Φεβρουαρίου 1986, σε ηλικία 73 ετών.
Σήμερα, το όνομά της παραμένει γνωστό και μέσα από το νοσοκομείο «Αμαλία Φλέμινγκ» στα Μελίσσια, το οποίο αποτελεί μέρος του δημόσιου συστήματος υγείας.
Δύο διαφορετικές ζωές, μια κοινή ιστορική διαδρομή
Η Αμαλία Φλέμινγκ και ο Αλέκος Παναγούλης προέρχονταν από διαφορετικούς κόσμους. Εκείνη ήταν μια διεθνώς αναγνωρισμένη γιατρός, με επιστημονική σταδιοδρομία και ισχυρές γνωριμίες στο εξωτερικό. Εκείνος ήταν ένας νέος αντιστασιακός που είχε επιλέξει την άμεση σύγκρουση με τη δικτατορία, γνωρίζοντας ότι διακινδύνευε τη ζωή του.
Η δίκη του Σεπτεμβρίου 1971 ένωσε τις διαδρομές τους σε μία από τις χαρακτηριστικές υποθέσεις της αντιδικτατορικής αντίστασης.
Η Φλέμινγκ εξήγησε στο στρατοδικείο ότι είχε ενεργήσει από ανθρωπιστικό καθήκον, επειδή γνώριζε τα βασανιστήρια στα οποία υποβαλλόταν ο Παναγούλης.
Αυτή η εξήγηση αποτελεί και το ουσιαστικό ιστορικό αποτύπωμα της υπόθεσης: μια επιστήμονας που είχε αφιερώσει τη ζωή της στην προστασία της ανθρώπινης υγείας βρέθηκε αντιμέτωπη με ένα καθεστώς επειδή προσπάθησε να σώσει έναν βασανιζόμενο κρατούμενο.
