Η Δικαιοσύνη είπε το πρώτο μεγάλο «ως εδώ» στη σχολική βία, επικυρώνοντας ποινή φυλάκισης επτά μηνών με αναστολή σε μαθητή για άγριο ξυλοδαρμό συμμαθητή του. Όμως το ερώτημα μένει να αιωρείται βαρύ: οι γονείς; Πού βρίσκονται σε αυτή την ιστορία; Γιατί δεν ακούσαμε αν ελέγχθηκαν, αν κατηγορήθηκαν, αν τους επιβλήθηκε οποιαδήποτε συνέπεια, αφού η ευθύνη για την εποπτεία ανηλίκου δεν είναι ούτε θεωρητική ούτε διακοσμητική.
Η πρώτη απόφαση του Αρείου Πάγου για υπόθεση σχολικής βίας δεν είναι απλώς μια δικαστική είδηση. Είναι καμπανάκι. Και μάλιστα από εκείνα που δεν χτυπούν μόνο για τα σχολεία, αλλά και για τα σπίτια.
Οι αρεοπαγίτες επικύρωσαν ποινή φυλάκισης επτά μηνών με τριετή αναστολή σε μαθητή που επιτέθηκε και ξυλοκόπησε συμμαθητή του. Ο ισχυρισμός ότι είχε καταναλώσει αλκοόλ και δεν είχε συνείδηση των πράξεών του δεν έγινε δεκτός.
Και εδώ αρχίζει το δεύτερο, πιο δύσκολο ερώτημα.
Αν ο μαθητής «έφαγε» επτά μήνες, οι γονείς τι πρέπει να «φάνε»; Δεκαεπτά; Είκοσι επτά; Προφανώς ο Ποινικός Κώδικας δεν προβλέπει τέτοιες ποινές για τους γονείς. Αλλά η κοινωνική και η θεσμική απορία παραμένει: όταν ένα παιδί φτάνει να χτυπά άγρια άλλο παιδί, όταν υπάρχει ιστορικό βίας, όταν η επιθετικότητα δεν είναι ένα στιγμιαίο ατύχημα αλλά συμπεριφορά που χτίζεται, ποιος άλλος εκτός από τον ίδιο τον ανήλικο πρέπει να ελεγχθεί;
Οι γονείς δεν εμφανίζονται στη ζωή ενός παιδιού μετά το επεισόδιο. Είναι εκεί πριν. Στην ανατροφή, στην επίβλεψη, στα όρια, στις παρέες, στις νυχτερινές εξόδους, στην ανοχή, στη σιωπή, στην άρνηση να δουν ότι το παιδί τους μπορεί να είναι θύτης. Ο νόμος δεν τους αφήνει εκτός κάδρου.
Το άρθρο 360 του Ποινικού Κώδικα μιλά για παραμέληση εποπτείας ανηλίκου. Όποιος έχει υποχρέωση εποπτείας και παραλείπει να παρεμποδίσει τον ανήλικο από την τέλεση αξιόποινης πράξης μπορεί να τιμωρηθεί. Ο Αστικός Κώδικας, επίσης, δεν αντιμετωπίζει τη γονική μέριμνα ως συναισθηματική δήλωση, αλλά ως καθήκον και δικαίωμα. Και όποιος έχει την εποπτεία ανηλίκου μπορεί να ευθύνεται για ζημία που αυτός προκάλεσε παράνομα σε τρίτον, εκτός αν αποδείξει ότι άσκησε την προσήκουσα εποπτεία.
Αυτή η παράμετρος δεν είναι λαϊκιστική. Είναι απολύτως θεσμική.
Διότι η σχολική βία δεν γεννιέται μόνο στο προαύλιο. Δεν αρχίζει πάντα στο θρανίο, ούτε τελειώνει στο κουδούνι. Συχνά μεταφέρεται από το σπίτι στο σχολείο, από το κινητό στο πεζοδρόμιο, από την παρέα στο νυχτερινό μαγαζί, από την ανοχή στην επίθεση.
Και τα στοιχεία δεν επιτρέπουν εφησυχασμό.
Στην πενταετία 2020-2024, τα στοιχεία για υποθέσεις με ανήλικους δράστες δείχνουν μια εικόνα που σκληραίνει. Οι υποθέσεις σωματικών βλαβών με ανήλικους δράστες αυξήθηκαν από 69 το 2020 σε 395 το 2024. Οι επικίνδυνες σωματικές βλάβες από 41 το 2020 έφτασαν τις 143 το 2024. Οι ληστείες από 118 το 2020 ανέβηκαν στις 191 το 2024. Και αν δούμε τον αριθμό των ανήλικων δραστών, οι σωματικές βλάβες περνούν από 99 το 2020 σε 614 το 2024, ενώ οι επικίνδυνες σωματικές βλάβες από 56 σε 247.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η σύγκριση 2023-2024: τα ανήλικα θύματα σε σωματικές βλάβες, επικίνδυνες και βαριές, αυξήθηκαν από 674 σε 885, ενώ οι ανήλικοι που φέρονται ως δράστες αυτών των αδικημάτων σχεδόν διπλασιάστηκαν, από 583 σε 870.
Αυτά δεν είναι απλώς νούμερα. Είναι παιδιά που χτυπήθηκαν. Παιδιά που χτύπησαν. Οικογένειες που διαλύθηκαν από έναν ξυλοδαρμό. Σχολικές κοινότητες που φοβούνται. Γονείς που κοιτάζουν την τσάντα του παιδιού τους και αναρωτιούνται αν θα γυρίσει σπίτι όπως έφυγε.
Η πολιτεία έχει κάνει κινήσεις. Η πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr ξεκίνησε το 2024. Σε δύο εβδομάδες λειτουργίας είχε δεχθεί 148 αναφορές. Μέχρι τον Μάρτιο του 2025 οι αναφορές είχαν φτάσει τις 1.094, με 110 τότε υπό διερεύνηση. Είναι ένα εργαλείο. Αλλά τα εργαλεία δεν αρκούν αν δεν υπάρχει πραγματική λογοδοσία.
Και εδώ υπάρχει ακόμη ένα σημείο που πρέπει να θυμηθούμε.
Στις 14 Φεβρουαρίου 2024, ο ίδιος ο πρωθυπουργός προήδρευσε σε σύσκεψη εργασίας στο Μέγαρο Μαξίμου με επιστημονική επιτροπή για τη βία και την παραβατικότητα των ανηλίκων. Η επιτροπή είχε αναλάβει την εκπόνηση Εθνικής Στρατηγικής Πρόληψης και Αντιμετώπισης. Η στρατηγική παρουσιάστηκε τελικά τον Μάιο του 2025. Άρα δεν περιμένουμε πλέον το κείμενο ως τίτλο. Περιμένουμε την εφαρμογή του. Περιμένουμε χρονοδιάγραμμα. Περιμένουμε αξιολόγηση. Περιμένουμε να μάθουμε ποια μέτρα λειτούργησαν και ποια έμειναν σε power point.
Γιατί η κοινωνία δεν αντέχει άλλη μια στρατηγική που καταλήγει στο συρτάρι.
Αν η απόφαση του Αρείου Πάγου είναι ιστορική, τότε ας μην μείνει μισή. Να γίνει αφετηρία.
Η σχολική βία δεν θα αντιμετωπιστεί μόνο με αποβολές, πλατφόρμες και καμπάνιες. Θα αντιμετωπιστεί όταν κάθε κρίκος της αλυσίδας αναλάβει το δικό του μερίδιο. Το σχολείο. Η αστυνομία. Η δικαιοσύνη. Το υπουργείο. Οι ειδικοί. Και κυρίως η οικογένεια.
Διότι όταν ένας ανήλικος σηκώνει το χέρι του και σπάει το πρόσωπο ενός άλλου παιδιού, δεν αποτυγχάνει μόνο εκείνος. Κάπου έχει αποτύχει και ο κόσμος των ενηλίκων γύρω του.
Και αυτός ο κόσμος δεν μπορεί να μένει ατιμώρητος στη σιωπή.
