Το αυγουστιάτικο «κλείσαμε και φύγαμε» έχει ιστορία πολύ μεγαλύτερη από τα ξενοδοχεία, τα πλοία, τα αεροπλάνα και τις ουρές στις εθνικές οδούς. Για να βρούμε τις ρίζες του πρέπει να γυρίσουμε περισσότερα από 2.000 χρόνια πίσω, στην εποχή του Οκταβιανού Αυγούστου.
Το 18 π.Χ. ο πρώτος Ρωμαίος αυτοκράτορας καθιέρωσε τις Feriae Augusti, τις «διακοπές του Αυγούστου», συνδέοντας τις ήδη υπάρχουσες γιορτές του μήνα με μία περίοδο ανάπαυσης ύστερα από τις εξαντλητικές αγροτικές εργασίες. Ακόμη και τα ζώα που χρησιμοποιούνταν στα χωράφια απαλλάσσονταν από την εργασία και στολίζονταν με λουλούδια. (Musei Senesi)
Από τις λατινικές λέξεις Feriae Augusti προέκυψε το ιταλικό Ferragosto, που ταυτίστηκε αργότερα με τη 15η Αυγούστου και την εορτή της Κοιμήσεως – ή, κατά την καθολική παράδοση, της Αναλήψεως – της Θεοτόκου. (Treccani)
Με άλλα λόγια, ο Αύγουστος ως μήνας ξεκούρασης δεν είναι εφεύρεση της σύγχρονης εποχής.
Στην Ελλάδα η μεγάλη τομή έγινε το 1945
Για τον Έλληνα εργαζόμενο, όμως, οι διακοπές ως κατοχυρωμένο εργασιακό δικαίωμα με αποδοχές έχουν πολύ πιο πρόσφατη ιστορία.
Το βασικό νομοθετικό ορόσημο είναι ο Αναγκαστικός Νόμος 539/1945, «Περί χορηγήσεως κατ’ έτος εις τους μισθωτούς αδειών μετ’ αποδοχών», που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 6 Σεπτεμβρίου 1945. (ΕΛΙΝΥΑΕ)
Ήταν μία εξαιρετικά σημαντική κατάκτηση: ο εργαζόμενος δεν θα έπρεπε πλέον να επιλέγει ανάμεσα στην ξεκούραση και στο μεροκάματο. Η ετήσια άδεια συνδέθηκε με την καταβολή των αποδοχών που θα ελάμβανε εάν εργαζόταν κανονικά.
Το αρχικό καθεστώς του 1945 ήταν διαφορετικό και αυστηρότερο από το σημερινό – μεταξύ άλλων προέβλεπε βασικό χρόνο συνεχούς απασχόλησης – και εξελίχθηκε σταδιακά μέσα από αλλεπάλληλες νομοθετικές και συλλογικές ρυθμίσεις.
Πότε ήρθε το επίδομα αδείας
Το δεύτερο μεγάλο βήμα έγινε 21 χρόνια αργότερα.
Με τον Νόμο 4504/1966, που δημοσιεύθηκε στις 14 Μαρτίου 1966, θεσπίστηκε το επίδομα αδείας για τους εργαζομένους με σχέση εργασίας ιδιωτικού δικαίου.
Η λογική του νομοθέτη ήταν σαφής: η άδεια δεν αρκεί να υπάρχει στα χαρτιά. Ο εργαζόμενος χρειάζεται και ένα πρόσθετο οικονομικό βοήθημα ώστε να μπορέσει πραγματικά να ξεκουραστεί.
Το επίδομα εξακολουθεί να ισχύει μέχρι σήμερα.
Για όσους αμείβονται με μηνιαίο μισθό δεν μπορεί να υπερβαίνει το μισό του μηνιαίου μισθού, ενώ για τους ημερομίσθιους το ανώτατο όριο είναι 13 ημερομίσθια. Οι αποδοχές αδείας και το επίδομα αδείας καταβάλλονται κατά την έναρξη της άδειας. (Υπουργείο Υγείας)
Πόσες ημέρες άδειας δικαιούμαστε σήμερα
Σήμερα κάθε μισθωτός με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας, ορισμένου ή αορίστου χρόνου, αποκτά δικαίωμα ετήσιας άδειας από την έναρξη της απασχόλησής του, αναλογικά με το διάστημα που έχει εργαστεί. Δεν χρειάζεται πλέον να συμπληρώσει πρώτα έναν ολόκληρο χρόνο. (Υπουργείο Εργασίας)
Για το πρώτο ημερολογιακό έτος η αναλογία υπολογίζεται με βάση:
- 20 εργάσιμες ημέρες για πενθήμερη εργασία.
- 24 εργάσιμες ημέρες για εξαήμερη εργασία.
Κατά το δεύτερο ημερολογιακό έτος η άδεια αυξάνεται σταδιακά, ενώ από το τρίτο έτος ο εργαζόμενος δικαιούται ολόκληρη την ετήσια άδειά του. Με τη συμπλήρωση των σχετικών ορίων η βασική άδεια φθάνει τις 22 ημέρες στο πενθήμερο και τις 26 στο εξαήμερο.
Υπάρχει όμως και η προσαύξηση λόγω μεγάλης προϋπηρεσίας. Με 10 χρόνια στον ίδιο εργοδότη ή 12 χρόνια συνολικής προϋπηρεσίας η άδεια φθάνει τις 25 ημέρες στο πενθήμερο και 30 στο εξαήμερο. Μετά τη συμπλήρωση 25 ετών υπηρεσίας ή προϋπηρεσίας, γίνεται 26 ημέρες στο πενθήμερο και 31 στο εξαήμερο.
Ο εργοδότης δεν μπορεί να πει «πάρε τα λεφτά και μη φύγεις»
Η άδεια αποτελεί δικαίωμα από το οποίο ο εργαζόμενος δεν μπορεί να παραιτηθεί, ακόμη και αν συμφωνούσε να πάρει περισσότερα χρήματα αντί γι’ αυτήν. Μία τέτοια συμφωνία θεωρείται ανύπαρκτη από τον νόμο. (Taxheaven)
Ο εργαζόμενος μπορεί να ζητήσει συγκεκριμένο διάστημα και ο εργοδότης οφείλει, κατά κανόνα, να χορηγήσει την άδεια μέσα σε δύο μήνες από το αίτημα. Η ετήσια άδεια πρέπει πάντως να έχει εξαντληθεί το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου του επόμενου ημερολογιακού έτους.
Και υπάρχει ακόμη μία ενδιαφέρουσα πρόβλεψη: ο νόμος εξακολουθεί να συνδέει την καλοκαιρινή περίοδο με τις διακοπές, προβλέποντας ότι τουλάχιστον οι μισοί από τους εργαζομένους που δικαιούνται άδεια σε μία επιχείρηση πρέπει να ικανοποιούνται στο διάστημα 1 Μαΐου έως 30 Σεπτεμβρίου. (E-Φορολογία)
Από τη Ρώμη στις ελληνικές παραλίες
Πέρασαν λοιπόν περισσότεροι από δύο χιλιάδες χρόνοι από τότε που ο Οκταβιανός Αύγουστος θεώρησε ότι μετά τη σκληρή δουλειά των χωραφιών χρειαζόταν μία περίοδος ανάπαυσης.
Η έννοια άλλαξε, έγινε κοινωνικό δικαίωμα, μπήκε στην εργατική νομοθεσία και συνοδεύτηκε από αποδοχές και επίδομα.
Αλλά κάτι έμεινε ίδιο.
Αύγουστος σημαίνει ακόμη για εκατομμύρια ανθρώπους: σταματάμε για λίγο τη δουλειά, κλείνουμε την πόρτα και φεύγουμε.
Και, τελικά, πίσω από το σημερινό «καλές διακοπές» κρύβεται μια ιστορία που ξεκινά από έναν Ρωμαίο αυτοκράτορα, περνά από το ελληνικό εργατικό δίκαιο του 1945 και φτάνει μέχρι το επίδομα αδείας που μπαίνει σήμερα στον λογαριασμό του εργαζομένου.
