Υπάρχουν άνθρωποι που διαθέτουν δισεκατομμύρια και προσφέρουν εκατοντάδες εκατομμύρια. Υπάρχουν όμως και άνθρωποι που δεν έχουν σχεδόν τίποτε και μοιράζονται το λίγο που διαθέτουν με κάποιον που έχει ακόμη λιγότερα.
Και στις δύο περιπτώσεις υπάρχει μία κοινή λέξη: φιλανθρωπία.
Η 5η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Φιλανθρωπίας, με στόχο την κινητοποίηση πολιτών, οργανώσεων και φορέων για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του ανθρώπινου πόνου μέσω της προσφοράς και του εθελοντισμού. Η ημερομηνία δεν επιλέχθηκε τυχαία. Είναι η ημέρα κατά την οποία, το 1997, πέθανε η Μητέρα Τερέζα.
Τι σημαίνει πραγματικά φιλανθρωπία
Η λέξη είναι από μόνη της ολόκληρη φιλοσοφία: φίλος + άνθρωπος.
Φιλανθρωπία δεν σημαίνει μόνο χρήματα. Είναι η εθελοντική προσφορά χρόνου, εργασίας, γνώσης, τροφίμων, φαρμάκων, στέγης ή οικονομικής βοήθειας σε ανθρώπους που τη χρειάζονται.
Μπορεί να είναι ένα τεράστιο ίδρυμα που χρηματοδοτεί ένα νοσοκομείο. Μπορεί όμως να είναι και κάποιος που αγοράζει φαγητό για έναν άστεγο, δίνει αίμα, προσφέρει ρούχα σε μία οικογένεια, βοηθά έναν ηλικιωμένο ή εργάζεται εθελοντικά σε μια κοινωνική δομή.
Η πραγματική φιλανθρωπία, άλλωστε, δεν μετριέται μόνο με το ποσό. Μετριέται και με το πόσο σημαντικό είναι αυτό που δίνεις σε σχέση με αυτό που διαθέτεις.
Η Μητέρα Τερέζα που έγινε παγκόσμιο σύμβολο
Η γυναίκα που ταυτίστηκε όσο λίγοι άνθρωποι με την προσφορά γεννήθηκε το 1910 ως Agnes Gonxha Bojaxhiu. Το 1928 έφυγε για την Ινδία και αφιέρωσε τη ζωή της στους φτωχούς, στους αρρώστους, στα ορφανά και στους ανθρώπους που πέθαιναν εγκαταλελειμμένοι.
Το 1950 ίδρυσε στην Καλκούτα τους Missionaries of Charity, ένα τάγμα που επεκτάθηκε στη συνέχεια σε πολλές χώρες.
Για περισσότερα από 45 χρόνια εργάστηκε κοντά στους πιο αδύναμους. Το 1979 τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της εναντίον της φτώχειας και της ανθρώπινης δυστυχίας. Πέθανε στις 5 Σεπτεμβρίου 1997, σε ηλικία 87 ετών.
Ακριβώς γι’ αυτό ο ΟΗΕ επέλεξε την επέτειο του θανάτου της όταν, το 2012, η Γενική Συνέλευση καθιέρωσε επισήμως τη Διεθνή Ημέρα Φιλανθρωπίας.
Από τον Κάρνεγκι στους σύγχρονους δισεκατομμυριούχους
Η παγκόσμια ιστορία έχει πολλούς μεγάλους φιλάνθρωπους.
Ένας από τους ανθρώπους που ουσιαστικά διαμόρφωσαν τη σύγχρονη αντίληψη περί οργανωμένης φιλανθρωπίας ήταν ο Άντριου Κάρνεγκι. Ο Σκωτσέζος που έγινε ένας από τους πλουσιότερους βιομηχάνους των ΗΠΑ πίστευε ότι ο μεγάλος πλούτος δημιουργούσε και μεγάλη κοινωνική υποχρέωση.
Διέθεσε τεράστιο μέρος της περιουσίας του σε βιβλιοθήκες, εκπαίδευση, επιστήμη και κοινωφελείς οργανισμούς. Η Carnegie Corporation of New York, που ίδρυσε το 1911, εξακολουθεί να δραστηριοποιείται περισσότερο από έναν αιώνα αργότερα.
Στη σύγχρονη εποχή, ανάμεσα στα περισσότερο αναγνωρίσιμα ονόματα της μεγάλης διεθνούς φιλανθρωπίας βρίσκονται ο Μπιλ Γκέιτς, ο Γουόρεν Μπάφετ και η Μακένζι Σκοτ, οι οποίοι έχουν διαθέσει ή δεσμεύσει τεράστια ποσά για την υγεία, την εκπαίδευση, την καταπολέμηση της φτώχειας και άλλους κοινωνικούς σκοπούς.
Η φιλοσοφία έχει αλλάξει: αντί μιας απλής δωρεάς, μεγάλο μέρος της σύγχρονης φιλανθρωπίας επιχειρεί να χρηματοδοτήσει λύσεις που μπορούν να έχουν μακροχρόνιο κοινωνικό αποτέλεσμα.
Η Ελλάδα έχει τη δική της τεράστια παράδοση ευεργετών
Για την Ελλάδα η έννοια του ευεργέτη έχει ιδιαίτερο ιστορικό βάρος.
Από τον 18ο και τον 19ο αιώνα εύποροι Έλληνες της διασποράς χρηματοδότησαν σχολεία, πανεπιστήμια, νοσοκομεία, δημόσια κτίρια και έργα υποδομής.
Ο Γεώργιος Αβέρωφ, οι αδελφοί Ζάππα, ο Αρσάκης, οι Τοσίτσες, οι Σίνα και πολλοί ακόμη άφησαν έργα τα οποία εξακολουθούν να αποτελούν τμήμα της ελληνικής δημόσιας ζωής.
Το Ζάππειο, εκπαιδευτικά ιδρύματα, κοινωφελή κτίρια και πλήθος άλλων έργων θυμίζουν ότι σε κρίσιμες εποχές ένα σημαντικό μέρος της οικοδόμησης του νεότερου ελληνικού κράτους στηρίχθηκε και στην ιδιωτική προσφορά.
Νιάρχος, Ωνάσης, Μποδοσάκης και η σύγχρονη ελληνική προσφορά
Η παράδοση συνεχίστηκε και στον 20ό και τον 21ο αιώνα.
Ο Σταύρος Νιάρχος άφησε με τη διαθήκη του σημαντικό μέρος της περιουσίας του για τη δημιουργία του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Από το 1996 το ΙΣΝ έχει διαθέσει σχεδόν 4 δισ. δολάρια σε περισσότερους από 3.100 συνεργαζόμενους οργανισμούς σε 138 χώρες.
Στην Ελλάδα το όνομά του συνδέθηκε, μεταξύ πολλών άλλων, με το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, αλλά και με σημαντικές παρεμβάσεις στον χώρο της Υγείας.
Αντίστοιχα, το Ίδρυμα Ωνάση έχει αναπτύξει σημαντική δράση στους τομείς της Υγείας, της Παιδείας και του Πολιτισμού, ενώ τα τελευταία χρόνια έχει συμβάλει ιδιαίτερα στην προσπάθεια ενίσχυσης των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα.
Ξεχωριστή θέση έχει και ο Πρόδρομος Μποδοσάκης Αθανασιάδης, ο οποίος άφησε την περιουσία του στο Ίδρυμα Μποδοσάκη. Το ίδρυμα, που δημιουργήθηκε το 1972, αναφέρει ότι έχει διαθέσει από την ίδρυσή του περισσότερα από 480 εκατ. ευρώ για τους κοινωφελείς σκοπούς του.
Και βεβαίως η ελληνική φιλανθρωπία δεν περιορίζεται σε αυτά τα τρία ονόματα. Ιδρύματα Λάτση, Λασκαρίδη, Λεβέντη, Ευγενίδου, Κωνσταντακόπουλου και άλλων οικογενειών και φορέων χρηματοδοτούν προγράμματα Υγείας, Παιδείας, Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και κοινωνικής προστασίας.
Φιλανθρωπία όμως δεν κάνουν μόνο οι πλούσιοι
Εδώ βρίσκεται ίσως και το ουσιαστικότερο μήνυμα της ημέρας.
Εάν συνδέσουμε τη φιλανθρωπία αποκλειστικά με τους δισεκατομμυριούχους, χάνουμε τη μισή, ίσως και την πιο ανθρώπινη εικόνα.
Φιλάνθρωπος είναι και εκείνος που βάζει δύο σακούλες τρόφιμα στο καλάθι ενός κοινωνικού παντοπωλείου. Εκείνος που μαγειρεύει εθελοντικά για ανθρώπους χωρίς σπίτι. Ο γιατρός που προσφέρει δωρεάν εξέταση. Ο άνθρωπος που δίνει αίμα. Εκείνος που βοηθά έναν ηλικιωμένο γείτονα. Η οικογένεια που, χωρίς να περισσεύουν πολλά, αποφασίζει ότι κάτι μπορεί να μοιραστεί.
Και υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στη φιλανθρωπία που γίνεται για να φωτογραφηθεί και σε εκείνη που γίνεται αθόρυβα.
Η δεύτερη συνήθως δεν θα γίνει ποτέ είδηση.
Αλλά για τον άνθρωπο που τη δέχεται μπορεί να είναι η σημαντικότερη είδηση της ζωής του.
Τελικά, πόσα πρέπει να έχεις για να προσφέρεις;
Η απάντηση είναι απλή: όχι απαραίτητα πολλά.
Η Διεθνής Ημέρα Φιλανθρωπίας δεν είναι γιορτή του πλούτου. Είναι υπενθύμιση της προσφοράς.
Γιατί μπορεί κάποιος να χαρίσει εκατομμύρια χωρίς ποτέ να συναντήσει τον άνθρωπο που βοήθησε. Και κάποιος άλλος να αφιερώσει δύο ώρες από τη ζωή του σε έναν μοναχικό ηλικιωμένο χωρίς να δώσει ούτε ένα ευρώ.
Και οι δύο μπορούν να προσφέρουν κάτι πολύτιμο.
Ίσως τελικά αυτό να είναι και το ουσιαστικότερο μήνυμα που άφησε πίσω της η Μητέρα Τερέζα: ότι απέναντι στην ανθρώπινη δυστυχία δεν χρειάζεται να είμαστε όλοι πλούσιοι.
Χρειάζεται, όμως, να μην είμαστε αδιάφοροι.
