Το προηγούμενο διάστημα είδαμε ή, ίσως, συμμετείχαμε στο viral trend που ξεκίνησε στα social media με θέμα τα 80s. Celebrities, influencers, φίλοι, γείτονες, γνωστοί και άγνωστοι δημοσίευσαν στο feed τους φωτογραφίες για το πώς θα έμοιαζαν αν είχαν γεννηθεί ή ζούσαν στη «θρυλική» δεκαετία των 80s.
Τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης «πήραν φωτιά», με εκατομμύρια χρήστες να ανεβάζουν τις φωτογραφίες τους και να μετατρέπουν την εμφάνισή τους σε εκείνη μιας άλλης εποχής, με ογκώδη χτενίσματα και έντονα μακιγιάζ.
Ο ένας άρχισε να «κοπιάρει» τον άλλο και τα social media γέμισαν με πρόσωπα μιας άλλης δεκαετίας, δείχνοντας πως η νοσταλγία για το παρελθόν παραμένει ζωντανή. Και ενώ παλαιότερα θα χρειαζόταν να επιστρατεύσουμε λίγη φαντασία, ένα ρούχο ή ένα χτένισμα και να τραβήξουμε μια φωτογραφία, σήμερα τη δουλειά αναλαμβάνει η τεχνητή νοημοσύνη, με εργαλεία όπως το ChatGPT να μας μεταφέρουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα σε μια άλλη εποχή.
Τι γίνεται όμως με τα προσωπικά δεδομένα και τις φωτογραφίες που δίνουμε σε εργαλεία AI, όπως το ChatGPT, και ποια στοιχεία θα πρέπει να αποφεύγουμε να εισάγουμε;
Γρηγόρης Τσουμάκας: Τα εργαλεία AI φτάνουν στο σημείο όπου δεν θα ξεχωρίζουμε ένα αυθεντικό βίντεο από ένα προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης
Όπως εξηγεί στη HuffPost ο Γρηγόριος Τσουμάκας, Καθηγητής Μηχανικής Μάθησης και Ανακάλυψης Γνώσης στο ΑΠΘ: «Τα δεδομένα που μοιραζόμαστε με τα εργαλεία αποθηκεύονται στις βάσεις δεδομένων των εταιριών που τα παρέχουν. Ένας πρώτος κίνδυνος είναι να διαρρεύσουν τα δεδομένα αυτά λόγω κενών ασφαλείας στα συστήματα των εταιριών και κακόβουλων επιθέσεων που γίνονται ολοένα και πιο εύκολες μέσω εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Είναι κάτι που έχει ήδη συμβεί στο παρελθόν».
Παράλληλά, ο κ. Τσουμάκας εξηγεί ότι τα δεδομένα που εισάγουμε σε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν για την εκπαίδευση των μοντέλων, ανάλογα με την έκδοση και τις ρυθμίσεις του εκάστοτε εργαλείου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, υπάρχει η δυνατότητα απενεργοποίησης αυτής της λειτουργίας.
Όπως επισημαίνει, τα μοντέλα ενδέχεται να απομνημονεύσουν μέρος των δεδομένων που χρησιμοποιούνται κατά την εκπαίδευσή τους, γεγονός που δημιουργεί έναν πιθανό κίνδυνο για την ιδιωτικότητα.
«Τα μοντέλα μπορεί ακούσια να απομνημονεύσουν κάποια από τα δεδομένα με τα οποία εκπαιδεύονται, οπότε υπάρχει το ρίσκο τα προσωπικά μας δεδομένα να εμφανιστούν ως απάντηση σε άλλους χρήστες», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Παράλληλα, οι εταιρείες εφαρμόζουν διαδικασίες και φίλτρα ανωνυμοποίησης πριν από την αξιοποίηση των δεδομένων για την εκπαίδευση των μοντέλων. Ωστόσο, ο Καθηγητής επισημαίνει ότι δεν υπάρχει απόλυτη εγγύηση πως αυτά τα φίλτρα λειτουργούν αλάνθαστα σε κάθε περίπτωση.
Τέλος, σημειώνει ότι δεν είναι δυνατό να γνωρίζουμε με βεβαιότητα πώς μπορεί να χρησιμοποιηθούν μακροπρόθεσμα τα δεδομένα μας ή αν μπορεί να διατεθούν σε τρίτους. «Είναι επομένως σημαντικό να μελετάμε τους όρους χρήσης των εργαλείων και να κάνουμε ό,τι ρυθμίσεις προστασίας του απορρήτου είναι διαθέσιμες», καταλήγει.
Όπως τονίζει ο κ. Τσουμάκας,
Είναι κρίσιμο να μην εισάγουμε πραγματικά στοιχεία που ταυτοποιούν εμάς, τρίτα πρόσωπα ή εταιρείες, όπως αριθμούς ταυτότητας και διαβατηρίου, τηλέφωνα, ΑΦΜ, ΑΜΚΑ, και διευθύνσεις κατοικίας. Ομοίως θα πρέπει να αποφεύγουμε την παροχή οικονομικών πληροφοριών (αριθμοί λογαριασμών και καρτών, κωδικοί), ιατρικών δεδομένων, εταιρικών μυστικών και βιομετρικών δεδομένων (ομιλία, φωτογραφίες υψηλής ανάλυσης).
Advertisement
Καθώς τα AI εργαλεία γίνονται όλο και πιο ικανά να δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες ανθρώπων, είναι επίσης σημαντικό να καταλάβουμε πόσο εύκολο είναι πλέον για έναν χρήστη να ξεχωρίσει μια πραγματική φωτογραφία από μια AI-generated εικόνα.
Όπως επισημαίνει ο κ. Τσουμάκας: «Δυστυχώς, έχουμε πλέον ξεπεράσει προ πολλού το σημείο όπου τα λάθη ήταν εξόφθαλμα, όπως το να βλέπουμε έξι δάχτυλα σε ένα χέρι ή πόδια μεδιαφορετικά παπούτσια. Σήμερα, τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης έχουν φτάσει σε τέτοιο επίπεδο ωριμότητας που δημιουργούν εικόνες, αλλά και βίντεο, που είναι πρακτικά αδύνατο να τα ξεχωρίσουμε από την πραγματικότητα.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να ρυθμιστεί νομικά η παραγωγή περιεχομένου από ΤΝ, για παράδειγμα μέσω υποχρεωτικών σημάνσεων.Προς αυτήν την κατεύθυνση κινείται ήδη η ΕΕ, όπου τον προηγούμενο μήνα προτάθηκαν τρία εικονίδια για τη σήμανση περιεχομένου ανάλογα με το αν έχει παραχθεί εξ ολοκλήρου από ΤΝ, μερικώς ή αν έχει απλώς τροποποιηθεί από εργαλεία ΤΝ», αναφέρει ο κ. Τσουμάκας.
Μιλένα Άλκα: Η ανάγκη μας να πειραματιζόμαστε με την εικόνα μας μέσω AI πηγάζει από την επιθυμία να εξερευνήσουμε έναν διαφορετικό εαυτό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει, όμως, και το γιατί έχουμε τόσο έντονη ανάγκη να συμμετέχουμε στα viral trends που βλέπουμε κατά καιρούς στα social media.
Τι είναι αυτό που μας ωθεί να ακολουθήσουμε μια τάση, να αναπαράγουμε αυτό που κάνουν οι άλλοι και τελικά να γίνουμε κι εμείς μέρος ενός διαδικτυακού φαινομένου;
Όπως εξηγεί στη HuffPost η Ψυχολόγος Μιλένα Άλκα: «Η έντονη ανάγκη μας να συμμετέχουμε σε viral trends πηγάζει, σε πρωταρχικό επίπεδο, από την έμφυτη ανθρώπινη ανάγκη για κοινωνική αποδοχή και την αίσθηση του ανήκειν.
Από τα πρώτα στάδια της ιστορίας μας, η ταύτιση με την ομάδα εξασφάλιζε την επιβίωση, ενώ η απομονωση ισοδυναμούσε πολλές φορές με υπαρξιακή απειλή. Στην ουσία αποτελεί ένα σημείο τομής με τους συνομηλίκους, μια επιβεβαίωση ότι «είμαστε μέσα στα πράγματα», η οποία κατευνάζει τον βαθύ φόβο μας, αυτού του του κοινωνικού αποκλεισμού, το γνωστό FOMO (Fear of Missing Out).
Σε νευροβιολογικό επίπεδο, η συμμετοχή σε ένα trend αναζητά την επιβεβαίωση μέσα από τα σχόλια και τα likes. Αυτή η διάδραση ενεργοποιεί άμεσα τα κυκλώματα ανταμοιβής του εγκεφάλου, προσφέροντάς μας «γρήγορη» ντοπαμίνη και ενισχύοντας προσωρινά την αυτοεκτίμησή μας μέσω της συλλογικής προσοχής.
Ταυτόχρονα, δε πρέπει να παραβλέπουμε την ανάγκη για αποφόρτιση. Σε μια απαιτητική καθημερινότητα που γεννά συνεχώς άγχος, αυτές οι ψηφιακές προκλήσεις αποτελούν ουσιαστικά μια σύγχρονη μορφή κοινωνικοποίησης και μια ευχάριστη διέξοδο που μας επιτρέπει να μοιραστούμε τη χαρά, τον αυθορμητισμό και τη σύνδεση σε ένα παγκόσμιο ψηφιακό παιχνίδι», επισημαίνει η Ψυχολόγος.
Και μιας που αναφέρθηκαμε παραπάνω στο trend με τα 80s, τι μας προσφέρει ψυχολογικά η νοσταλγία για προηγούμενες δεκαετίες;
Όπως αναφέρει η κα. Άλκα, «Η νοσταλγία, δεν αποτελεί απλώς μια ρομαντική ματιά στο παρελθόν, αλλά παράλληλα έναν ισχυρό μηχανισμό συναισθηματικής αυτορρύθμισης. Σε εποχές ραγδαίων αλλαγών και αβεβαιότητας, δεκαετίες όπως τα 80s, έχουν ταυτιστεί με μια απλή, προψηφιακή και ανέμελη εποχή».
Γιατί όμως θέλουμε να βλέπουμε διαφορετικές εκδοχές του εαυτού μας μέσα από φίλτρα και AI-generated εικόνες;
Η επιθυμία μας να πειραματιζόμαστε με την εικόνα μας μέσω φίλτρων και τεχνητής νοημοσύνης σπάνια πηγάζει μόνο από ματαιοδοξία, αλλά στην πραγματικότητα από τη βαθιά μας ανάγκη να εξερευνήσουμε τον «ιδανικό» ή εναλλακτικό μας εαυτό. Μας προσφέρεται ένας ασφαλής ψηφιακός χώρος όπου γινόμαστε οι σκηνοθέτες της ίδιας μας της εικόνας και απαντάμε οπτικά στο αιώνιο ερώτημα του «πώς θα ήμουν αν… », εξηγεί η κα. Άλκα.
«Αποκτούμε έτσι τον απόλυτο έλεγχο αυτού που προβάλλουμε προς τα έξω, εντελώς αβίαστα, με το πάτημα ενός κουμπιού. Ουσιαστικά, πρόκειται για έναν σύγχρονο μηχανισμό φαντασιακής φυγής, ο οποίος επιτρέπει στο εσωτερικό μας παιδί να αναλάβει ρόλους και να εκφραστεί, απόλυτα προστατευμένο και απαλλαγμένο από τους αυστηρούς περιορισμούς της πραγματικότητας», αναφέρει στη HuffPost η κα. Άλκα.
Ο Γρηγόριος Τσουμάκας είναι Καθηγητής Μηχανικής Μάθησης και Ανακάλυψης Γνώσης στο Τμήμα Πληροφορικής του ΑΠΘ.
Η Μιλένα Άλκα είναι Ψυχολόγος στον ΕΟΠΑΕ.
