Η υπογραφή της δήλωσης εμπορευσιμότητας για τα κοιτάσματα φυσικού αερίου «Γλαύκος» και «Πήγασος» δεν είναι μία ακόμη τυπική ενεργειακή ανακοίνωση. Είναι, πράγματι, μεγάλη υπόθεση για την Κύπρο. Γιατί σηματοδοτεί το πέρασμα από τη φάση των ερευνών, των γεωτρήσεων και των προσδοκιών στη φάση της πραγματικής ανάπτυξης. Η Κυπριακή Δημοκρατία, η ExxonMobil και η QatarEnergy υπέγραψαν τη σχετική δήλωση, μαζί και δήλωση συνέχισης της συνεργασίας τους, με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη να κάνει λόγο για «ορόσημο στρατηγικής σημασίας» και τον υπουργό Ενέργειας Μιχάλη Δαμιανό να τονίζει ότι ενισχύεται η θέση της Κύπρου στον περιφερειακό ενεργειακό χάρτη.
Η λέξη-κλειδί εδώ είναι «εμπορευσιμότητα». Δηλαδή, τα κοιτάσματα δεν αντιμετωπίζονται πλέον απλώς ως ενθαρρυντικές γεωλογικές ενδείξεις ή ως πολιτικό χαρτί σε συζητήσεις. Κηρύσσονται εμπορεύσιμα. Με άλλα λόγια, κρίνονται ικανά να περάσουν στην επόμενη μεγάλη φάση: στον σχεδιασμό της αξιοποίησης, στις τεχνικές μελέτες, στις επενδυτικές αποφάσεις, στις υποδομές και τελικά στην παραγωγή. Όπως είπε ο αντιπρόεδρος της ExxonMobil John Ardill, αυτό είναι το σημείο όπου η υπόθεση μετακινείται «από την αναζήτηση ενέργειας στην ανάπτυξη ενέργειας».
Για την Κύπρο, αυτή η εξέλιξη έχει πολλαπλή σημασία. Πρώτον, επιβεβαιώνει ότι η κυπριακή ΑΟΖ δεν είναι απλώς ένας χάρτης διεκδικήσεων και ερευνών, αλλά μια θαλάσσια περιοχή με συγκεκριμένο ενεργειακό περιεχόμενο και επενδυτική προοπτική. Δεύτερον, δείχνει ότι δύο κολοσσοί, η αμερικανική ExxonMobil και η QatarEnergy, δεν εγκαταλείπουν το κυπριακό πρόγραμμα, αλλά αντίθετα το ανεβάζουν επίπεδο. Τρίτον, στέλνει μήνυμα αξιοπιστίας: η Λευκωσία μπορεί να συνομιλεί με μεγάλους ενεργειακούς παίκτες, να κρατά συνέπεια στο πρόγραμμά της και να μετατρέπει τις ανακαλύψεις σε σχεδιασμό.
Το κοίτασμα «Γλαύκος» ανακαλύφθηκε το 2019, ενώ ο «Πήγασος» ήρθε να προστεθεί αργότερα, επιβεβαιώνοντας τη δυναμική του Τεμαχίου 10. Το Reuters είχε μεταδώσει ότι η γεώτρηση Pegasus-1 έδειξε προκαταρκτικά έναν ταμιευτήρα φυσικού αερίου 350 μέτρων σε βάθος 1,9 χιλιομέτρων, ενώ επρόκειτο για τη δεύτερη ανακάλυψη στο ίδιο τεμάχιο μετά τον «Γλαύκο». (Reuters) Το Associated Press είχε σημειώσει ότι ο «Γλαύκος» εκτιμήθηκε στα περίπου 3,7 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου, ενώ η ανακάλυψη του «Πήγασου» ενίσχυσε περαιτέρω την εικόνα της Ανατολικής Μεσογείου ως αναδυόμενου ενεργειακού κόμβου.
Βεβαίως, δεν πρέπει να καλλιεργηθούν αυταπάτες ότι το φυσικό αέριο θα αρχίσει αύριο το πρωί να ρέει. Η ίδια η ExxonMobil τοποθετεί την τελική επενδυτική απόφαση για το 2029 και την έναρξη παραγωγής για το 2033, αν και ο Ardill άφησε να εννοηθεί ότι θα επιδιωχθεί, όπου είναι δυνατόν, ταχύτερη πρόοδος. Αυτό σημαίνει ότι η Κύπρος μπαίνει σε έναν μαραθώνιο, όχι σε σπριντ. Αλλά η μεγάλη διαφορά είναι ότι πλέον ο μαραθώνιος έχει διαδρομή, σταθμούς και χρονοδιάγραμμα.
Το επόμενο κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα αξιοποιηθεί το αέριο. Στο τραπέζι βρίσκονται διάφορα σενάρια: σύνδεση με την Αίγυπτο, χρήση υφιστάμενων εγκαταστάσεων LNG, ενδεχομένως πλωτό LNG ή άλλες τεχνικές λύσεις. Ο Ardill είπε ότι εξετάζονται διαφορετικές επιλογές, αλλά η επικρατέστερη ιδέα φαίνεται να είναι ένας αγωγός σύνδεσης με την Αίγυπτο, λόγω των υφιστάμενων υποδομών και του συντονισμού Λευκωσίας – Καΐρου. Ήδη, QatarEnergy, ExxonMobil και αιγυπτιακή κυβέρνηση έχουν υπογράψει προκαταρκτική συμφωνία για να εξετάσουν την ανάπτυξη και εμπορική αξιοποίηση κυπριακού φυσικού αερίου μέσω των αιγυπτιακών υποδομών και μονάδων LNG. (Reuters)
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό γεωπολιτικό σημείο. Η Κύπρος δεν μπορεί να γίνει ενεργειακός παίκτης μόνη της, χωρίς δίκτυα, χωρίς αγωγούς, χωρίς τερματικούς σταθμούς, χωρίς περιφερειακές συνέργειες. Όμως μπορεί να γίνει κόμβος μέσα από συμπράξεις. Με την Αίγυπτο, με τις μεγάλες εταιρείες, με την Ευρώπη που εξακολουθεί να αναζητά εναλλακτικές πηγές ενέργειας μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, αλλά και με την Ελλάδα και το Ισραήλ στο ευρύτερο πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Τουρκία ασφαλώς παρακολουθεί. Η Άγκυρα ποτέ δεν είδε με καλό μάτι την ενεργειακή αναβάθμιση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Όμως κάθε υπογραφή τέτοιου επιπέδου, με αμερικανικό και καταριανό ενεργειακό κολοσσό, λειτουργεί και ως πολιτική θωράκιση. Δεν λύνει το Κυπριακό. Δεν εξαφανίζει τις τουρκικές προκλήσεις. Αλλά δημιουργεί πραγματικό κόστος σε όποιον θα ήθελε να αμφισβητήσει εμπράκτως ένα πρόγραμμα στο οποίο συμμετέχουν μεγάλα διεθνή συμφέροντα.
Η υπογραφή για «Γλαύκο» και «Πήγασο» είναι λοιπόν κάτι πολύ περισσότερο από ενεργειακή είδηση. Είναι ψήφος εμπιστοσύνης στην κυπριακή ΑΟΖ. Είναι προοπτική εσόδων. Είναι πιθανή ενεργειακή ασφάλεια. Είναι διπλωματικό βάρος. Είναι συμμετοχή σε έναν νέο χάρτη φυσικού αερίου που διαμορφώνεται στην Ανατολική Μεσόγειο. Και είναι, πάνω απ’ όλα, μια απόδειξη ότι μια μικρή χώρα, όταν έχει στρατηγική, επιμονή και αξιόπιστες συμμαχίες, μπορεί να γίνει πολύ μεγαλύτερη από το γεωγραφικό της μέγεθος.
