Ήταν 29 Οκτωβρίου 1962 όταν έκανε πρεμιέρα ο «Νόμος 4000», η ασπρόμαυρη κοινωνική ταινία της Φίνος Φιλμ, σε σενάριο και σκηνοθεσία Γιάννη Δαλιανίδη. Με τη Ζωή Λάσκαρη και τον Βαγγέλη Βουλγαρίδη στους κεντρικούς ρόλους, το έργο άγγιξε θέματα που η ελληνική κοινωνία δυσκολευόταν ακόμη και να συζητήσει ανοιχτά.
Ο έρωτας και το τίμημα
Στην καρδιά της ιστορίας βρίσκεται η κόρη ενός αυστηρού καθηγητή, που ερωτεύεται έναν μαθητή του. Η ζήλια, η ερωτική σχέση, η εγκυμοσύνη και η απόπειρα διακοπής της συνθέτουν ένα δράμα για τα όρια της οικογενειακής εξουσίας και την έλλειψη κατανόησης απέναντι στους νέους. Η ταινία δεν ήταν μια απλή νεανική περιπέτεια: αμφισβητούσε την υποκρισία μιας εποχής που απαιτούσε υπακοή, χωρίς να προσφέρει ουσιαστική προστασία.
Μια τολμηρή σκηνή για την εποχή
Η Ζωή Λάσκαρη εμφανίζεται σε ερωτική σκηνή που συζητήθηκε για την τόλμη της. Η ανάμνηση της στιγμής κατά την οποία βγάζει το σουτιέν της έχει συνδεθεί με την εικόνα της ταινίας ως προκλητικής για τα ήθη του 1962· η ακριβής περιγραφή της σκηνής χρειάζεται έλεγχο σε αντίγραφο της ταινίας. Το ουσιώδες είναι ότι ο Δαλιανίδης τόλμησε να βάλει στο προσκήνιο τη γυναικεία επιθυμία και τις συνέπειες της σεξουαλικής σχέσης, χωρίς τον εύκολο μανδύα της κωμωδίας.
Αναφέρεται συχνά ότι η ταινία είχε χαρακτηριστεί «ακατάλληλη για κάτω των 14 ετών». Η ιστορική σήμανση αυτή δεν επιβεβαιώθηκε από πρωτογενές τεκμήριο και δεν πρέπει να συγχέεται με τις μεταγενέστερες τηλεοπτικές κατατάξεις καταλληλότητας.
Στο καστ συναντάμε και τον Κώστα Βουτσά, στον ρόλο του Ρένου, καθώς και τον Βασίλη Διαμαντόπουλο, την Κατερίνα Χέλμη, την Ελένη Ζαφειρίου, την Κατερίνα Γώγου, τη Χλόη Λιάσκου και τον Αλέκο Τζανετάκο. Η Λάσκαρη και ο Βουλγαρίδης είχαν ήδη συμμετάσχει στον «Κατήφορο» του Δαλιανίδη το 1961. Επομένως, ο «Νόμος 4000» δεν σηματοδοτεί την πρώτη κινηματογραφική τους εμφάνιση, αλλά τη συνέχεια μιας συνεργασίας που αποτύπωσε τη νέα γενιά στην οθόνη.
Τι ήταν ο πραγματικός νόμος 4000
Ο νόμος 4000 του 1958 είχε συνδεθεί με την καταστολή του λεγόμενου «τεντιμποϊσμού». Νέοι που κατηγορούνταν για εξευτελιστικές επιθέσεις μπορούσαν να υποστούν δημόσια διαπόμπευση, ακόμη και κούρεμα με την ψιλή. Στην ταινία, το γιαούρτωμα του αυστηρού καθηγητή και η τιμωρία του μαθητή αποτυπώνουν μια πραγματικότητα που σήμερα προκαλεί αποστροφή. Ο νόμος καταργήθηκε το 1983.
Η κινηματογραφική παρακαταθήκη
Η ταινία, με μουσική του Μίμη Πλέσσα και φωτογραφία του Νίκου Δημόπουλου, έκοψε 118.841 εισιτήρια στην πρώτη της προβολή, σύμφωνα με τη Φίνος Φιλμ. Η διάρκειά της καταγράφεται από την εταιρεία στα 91 λεπτά. Περισσότερο από έξι δεκαετίες αργότερα, ο «Νόμος 4000» παραμένει όχι μόνο κινηματογραφική ανάμνηση, αλλά και μαρτυρία για το πώς η κοινωνία αντιμετώπιζε τη νεότητα, τον έρωτα και την παραβατικότητα.
Πηγές: Φίνος Φιλμ (επίσημη καρτέλα ταινίας και ιστορική διαδρομή), Ελληνικός Κινηματογράφος, HuffPost Greece. Φωτογραφικό υλικό: επίσημο αρχείο Φίνος Φιλμ — https://finosfilm.com/portfolio-items/nomos-4000/
