Η θάλασσα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής στην Ελλάδα, όμως τα τελευταία χρόνια εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για τη δημόσια υγεία. Τα στοιχεία για τους πνιγμούς στη χώρα αποτυπώνουν μια ανησυχητική πραγματικότητα: εκατοντάδες άνθρωποι χάνουν κάθε χρόνο τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον, κυρίως κατά τη διάρκεια απλής κολύμβησης κοντά στις ακτές.
Με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα ευρωπαϊκά δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η Ελλάδα το 2022 κατέγραψε 2,68 θανάτους από πνιγμό ανά 100.000 κατοίκους. Η επίδοση αυτή την τοποθετεί χαμηλότερα από τις χώρες της Βαλτικής, αλλά πάνω από αρκετές χώρες της Δυτικής Ευρώπης, όπου οι δείκτες είναι σημαντικά μικρότεροι.
Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η χώρα δεν βρίσκεται στις υψηλότερες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης, ωστόσο το πρόβλημα παραμένει έντονο. Η αύξηση των περιστατικών τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει προβληματισμό στις αρμόδιες αρχές, καθώς οι θάνατοι από πνιγμό εξακολουθούν να αποτελούν μια από τις πιο συχνές μορφές θαλάσσιων ατυχημάτων.
Τα δεδομένα από το Παρατηρητήριο Ατυχημάτων του Safe Water Sports δείχνουν ότι την τελευταία πενταετία εκατοντάδες άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε δραστηριότητες αναψυχής στο νερό. Από το 2019 έως και το 2023 καταγράφηκαν συνολικά 1.887 θάνατοι, με τον ετήσιο μέσο όρο να ξεπερνά τους 350 ανθρώπους.
Η πορεία των αριθμών παρουσιάζει σημαντικές διακυμάνσεις. Το 2019 καταγράφηκαν 389 θάνατοι, το 2020 οι απώλειες μειώθηκαν στις 351, ενώ το 2021 καταγράφηκαν 342 περιστατικά. Ωστόσο, από το 2022 σημειώθηκε νέα άνοδος, με 398 θανάτους, ενώ το 2023 ο αριθμός αυξήθηκε ακόμη περισσότερο φτάνοντας τους 407.
Το 2024 η κατάσταση παρέμεινε ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς 395 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στο υδάτινο περιβάλλον της χώρας. Η συντριπτική πλειονότητα των περιστατικών σημειώθηκε στη θάλασσα, με μόλις λίγα περιστατικά να αφορούν λίμνες, ποτάμια ή πισίνες.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τα περισσότερα δυστυχήματα δεν συμβαίνουν σε απομακρυσμένα σημεία ή σε συνθήκες ανοιχτής θάλασσας. Αντίθετα, σχεδόν όλα τα περιστατικά καταγράφονται κοντά στην ακτή, κατά τη διάρκεια κολύμβησης. Πολλά από αυτά συμβαίνουν σε παραλίες χωρίς παρουσία ναυαγοσώστη, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο όταν κάποιος αντιμετωπίσει ξαφνικό πρόβλημα υγείας ή δυσκολία μέσα στο νερό.
Η ηλικία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Τα άτομα άνω των 60 ετών αντιπροσωπεύουν τη μεγαλύτερη ομάδα θυμάτων, καθώς ευθύνονται για περίπου οκτώ στους δέκα θανάτους. Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι σε αυτές τις ηλικίες ένας πνιγμός συχνά συνδέεται με υποκείμενα προβλήματα υγείας, μειωμένη αντοχή ή καθυστερημένη αντίδραση σε μια δύσκολη στιγμή.
Παράλληλα, οι άνδρες εμφανίζονται πολύ συχνότερα στα στοιχεία των θυμάτων, καθώς αποτελούν περίπου το 70% των θανάτων. Η αυξημένη έκθεση σε κινδύνους, η υπερεκτίμηση των δυνατοτήτων και η κολύμβηση χωρίς επαρκή προσοχή είναι παράγοντες που συχνά αναφέρονται ως αιτίες.
Η Ελλάδα, παρά το γεγονός ότι διαθέτει χιλιάδες χιλιόμετρα ακτογραμμής και μια ισχυρή σχέση με τη θάλασσα, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις στην πρόληψη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπογραμμίζει ότι παγκοσμίως περισσότεροι από 30 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε ώρα από πνιγμό, ενώ μεγάλο ποσοστό των θυμάτων είναι παιδιά και νέοι άνθρωποι.
Τα τελευταία χρόνια έχουν ενισχυθεί οι προσπάθειες ενημέρωσης και πρόληψης, με στόχο να αλλάξει η αντίληψη ότι η θάλασσα είναι πάντα ασφαλής επειδή είναι γνώριμη. Η αποστολή ενημερωτικών μηνυμάτων προς μεγαλύτερες ηλικίες αποτελεί μια από τις δράσεις που στοχεύουν στην πρόληψη, ιδιαίτερα σε μια ομάδα που εμφανίζει αυξημένη ευαισθησία.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι η πρόληψη δεν αφορά μόνο την παρουσία ναυαγοσωστών ή τις υποδομές στις παραλίες. Συνδέεται κυρίως με τη συμπεριφορά των λουομένων: την αποφυγή κολύμβησης όταν υπάρχει αδιαθεσία, την προσοχή μετά από φαγητό ή κατανάλωση αλκοόλ, την αποφυγή μοναχικής κολύμβησης και τη σωστή εκτίμηση των δυνατοτήτων κάθε ανθρώπου.
Η θάλασσα παραμένει πηγή χαράς και ξεκούρασης για εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο. Όμως τα στοιχεία δείχνουν ότι η ασφάλεια στο νερό δεν είναι δεδομένη. Η ενημέρωση, η πρόληψη και η υπεύθυνη στάση μπορούν να αποτελέσουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια καλοκαιρινή στιγμή απόλαυσης και μια ανεπανόρθωτη τραγωδία.
