Η τηλεόραση άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος βλέπει τον κόσμο. Έφερε πολέμους, επαναστάσεις, ιστορικές στιγμές, αθλητικούς θριάμβους, πολιτισμό και ψυχαγωγία μέσα στο σπίτι. Κατάργησε αποστάσεις, διαμόρφωσε πολιτικές αντιλήψεις, δημιούργησε είδωλα και μετέτρεψε την εικόνα σε ένα από τα ισχυρότερα μέσα επικοινωνίας στην ανθρώπινη ιστορία.
Κάθε χρόνο, στις 21 Νοεμβρίου, γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Τηλεόρασης, που καθιερώθηκε από τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ το 1996, αναγνωρίζοντας τον ρόλο της τηλεόρασης στην ενημέρωση, στην εκπαίδευση και στον δημόσιο διάλογο.
Πίσω από τη σημερινή πραγματικότητα των χιλιάδων τηλεοπτικών σταθμών και των εκατομμυρίων διαθέσιμων προγραμμάτων κρύβεται μια ιστορία επιστημονικών ανακαλύψεων, τεχνολογικών επαναστάσεων και ανθρώπων που τόλμησαν να δημιουργήσουν κάτι εντελώς καινούργιο.
Ποιος ανακάλυψε την τηλεόραση;
Η τηλεόραση δεν υπήρξε εφεύρεση ενός μόνο ανθρώπου. Το 1884 ο Γερμανός μηχανικός Πάουλ Νίπκοφ κατοχύρωσε ένα σύστημα μηχανικής σάρωσης εικόνων με περιστρεφόμενο δίσκο, θέτοντας τις βάσεις για τη μηχανική τηλεόραση.
Το 1926 ο Σκωτσέζος εφευρέτης Τζον Λόγκι Μπερντ πραγματοποίησε στο Λονδίνο μία από τις πρώτες δημόσιες επιδείξεις λειτουργικού τηλεοπτικού συστήματος με κινούμενες εικόνες. Έναν χρόνο αργότερα, το 1927, ο Αμερικανός εφευρέτης Φάιλο Φάρνσγουορθ παρουσίασε την πρώτη επιτυχημένη μετάδοση εικόνας με πλήρως ηλεκτρονικό σύστημα.
Σημαντική υπήρξε επίσης η συμβολή του Βλαντίμιρ Ζβορίκιν στην ανάπτυξη των ηλεκτρονικών τηλεοπτικών συστημάτων. Η μετάβαση από τη μηχανική στην ηλεκτρονική τηλεόραση επέτρεψε τη βελτίωση της εικόνας και άνοιξε τον δρόμο για τη μαζική τηλεοπτική μετάδοση.
Πότε ξεκίνησαν οι πρώτες ζωντανές μεταδόσεις;
Οι πρώτες πειραματικές ζωντανές τηλεοπτικές μεταδόσεις πραγματοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1920. Το 1928 ο Μπερντ πραγματοποίησε πειραματική υπερατλαντική τηλεοπτική μετάδοση από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη.
Στις 2 Νοεμβρίου 1936 το BBC εγκαινίασε στο Alexandra Palace του Λονδίνου την πρώτη τακτική υπηρεσία τηλεόρασης υψηλής ευκρίνειας για τα δεδομένα της εποχής. Η τηλεόραση διέκοψε τη λειτουργία της στη Βρετανία κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και επανήλθε το 1946.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η τηλεόραση γνώρισε εντυπωσιακή ανάπτυξη μετά το 1945 και εξελίχθηκε σταδιακά σε κυρίαρχο μέσο ενημέρωσης και ψυχαγωγίας.
Πότε εμφανίστηκε η έγχρωμη τηλεόραση;
Η ιστορία της έγχρωμης τηλεόρασης ξεκίνησε επίσης από τον Τζον Λόγκι Μπερντ, ο οποίος παρουσίασε πειραματική έγχρωμη εικόνα το 1928. Η μεγάλη εμπορική επανάσταση, ωστόσο, πραγματοποιήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες τη δεκαετία του 1950.
Το 1953 εγκρίθηκε το αμερικανικό πρότυπο NTSC, ενώ από το 1954 άρχισαν να διατίθενται εμπορικά έγχρωμοι τηλεοπτικοί δέκτες. Στην Ευρώπη αναπτύχθηκαν διαφορετικά συστήματα, κυρίως το PAL και το SECAM.
Η έγχρωμη τηλεόραση δεν επικράτησε παντού ταυτόχρονα. Σε αρκετές χώρες χρειάστηκαν πολλά χρόνια μέχρι να αντικαταστήσει πλήρως τις ασπρόμαυρες μεταδόσεις.
Η δορυφορική επανάσταση: Όταν ο πλανήτης ενώθηκε με μία εικόνα
Το 1962 ο αμερικανικός δορυφόρος Telstar 1 επέτρεψε τις πρώτες ζωντανές υπερατλαντικές τηλεοπτικές συνδέσεις μέσω ενεργού τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου. Ήταν μια τεχνολογική επανάσταση.
Το 1967 πραγματοποιήθηκε η διεθνής τηλεοπτική παραγωγή «Our World», η οποία μεταδόθηκε ζωντανά σε πολλές χώρες μέσω δορυφορικών συνδέσεων. Το 1969 εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι παρακολούθησαν την ιστορική προσελήνωση του Apollo 11.
Η δορυφορική τηλεόραση άλλαξε στη συνέχεια την ειδησεογραφία, τον αθλητισμό και την ψυχαγωγία, επιτρέποντας τη μετάδοση γεγονότων από οποιοδήποτε σημείο του πλανήτη σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Η τηλεόραση στην Ελλάδα: Η μεγάλη αρχή το 1966
Η επίσημη έναρξη της τακτικής ελληνικής τηλεόρασης έγινε στις 23 Φεβρουαρίου 1966 από το Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας (ΕΙΡ). Είχαν προηγηθεί πειραματικές προσπάθειες, μεταξύ των οποίων οι τηλεοπτικές εκπομπές στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης το 1960.
Στα πρώτα χρόνια η τηλεόραση ήταν ασπρόμαυρη, με περιορισμένο πρόγραμμα και μικρό αριθμό τηλεοπτικών συσκευών. Αργότερα λειτούργησαν η ΥΕΝΕΔ και η ΕΡΤ, ενώ η τηλεόραση επεκτάθηκε σταδιακά σε ολόκληρη τη χώρα.
Η έγχρωμη τηλεόραση εισήχθη στην Ελλάδα στα τέλη της δεκαετίας του 1970, με το σύστημα SECAM, και γενικεύθηκε κατά τη δεκαετία του 1980.
Η τεχνολογική μετάβαση δεν αφορούσε μόνο τα μηχανήματα και τις κάμερες. Απαιτούσε νέες τεχνικές παραγωγής, διαφορετική σκηνοθεσία, νέες μεθόδους παρουσίασης και προσαρμογή των δημοσιογράφων σε μια εντελώς διαφορετική τηλεοπτική πραγματικότητα.
Η ΕΡΤ3, η ιδιωτική τηλεόραση και η νέα εποχή της ενημέρωσης
Η δεκαετία του 1980 έφερε σημαντικές αλλαγές στο ελληνικό τηλεοπτικό τοπίο. Το 1982 η ΥΕΝΕΔ αποστρατικοποιήθηκε και μετονομάστηκε σε ΕΡΤ2, ενώ το 1987 ξεκίνησε η λειτουργία της ΕΡΤ3, με έδρα τη Θεσσαλονίκη.
Το 1989 σηματοδότησε τη μεγάλη αλλαγή με την εμφάνιση της ιδιωτικής τηλεόρασης. Το Mega και ο ΑΝΤ1 διαμόρφωσαν ένα νέο περιβάλλον ανταγωνισμού, ενημέρωσης και ψυχαγωγίας.
Οι τηλεοπτικές ειδήσεις απέκτησαν μεγαλύτερη ταχύτητα, τα ζωντανά ρεπορτάζ πολλαπλασιάστηκαν και η ενημέρωση άρχισε να λειτουργεί σε ένα περιβάλλον συνεχούς ανταγωνισμού.
Προσωπική μαρτυρία: Από την ΕΡΤ3 στον ΑΝΤ1 και το Kontra
Η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης δεν γράφτηκε μόνο από τους θεσμούς, τους τεχνικούς και τις μεγάλες επιχειρήσεις. Γράφτηκε και από τους ανθρώπους που βρέθηκαν μπροστά και πίσω από τις κάμερες, δημιουργώντας από την αρχή ενημερωτικές δομές, εκπομπές και δελτία ειδήσεων.
Έχοντας συμμετάσχει προσωπικά στην ίδρυση και την οργάνωση της ΕΡΤ3, στη συγκρότηση του ειδησεογραφικού και ενημερωτικού τομέα του ΑΝΤ1 TV και σε αντίστοιχες προσπάθειες στο Kontra, μπορώ να καταθέσω ότι η δημιουργία ενός τηλεοπτικού σταθμού είναι πολύ περισσότερα από την εγκατάσταση πομπών και καμερών.
Είναι η συγκρότηση μιας δημοσιογραφικής ομάδας, η επιλογή ανθρώπων, η οργάνωση της ροής ειδήσεων, η διαχείριση απρόβλεπτων γεγονότων και κυρίως η ευθύνη απέναντι στον τηλεθεατή.
Ιδιαίτερα καθοριστική υπήρξε η μετάβαση από την ασπρόμαυρη στην έγχρωμη τηλεόραση, από τις αναλογικές συνδέσεις στη δορυφορική μετάδοση και αργότερα στην ψηφιακή εποχή.
Πόσα τηλεοπτικά κανάλια υπάρχουν σήμερα στον κόσμο;
Η ακριβής καταμέτρηση των τηλεοπτικών σταθμών παγκοσμίως είναι εξαιρετικά δύσκολη. Δεν υπάρχει ένας ενιαίος διεθνής οργανισμός που να καταγράφει με κοινή μεθοδολογία όλους τους εθνικούς, περιφερειακούς, τοπικούς, δορυφορικούς και διαδικτυακούς σταθμούς.
Οι τηλεοπτικές υπηρεσίες αριθμούνται σε πολλές χιλιάδες, αλλά ένας συγκεκριμένος παγκόσμιος αριθμός χωρίς σαφή ορισμό θα ήταν παραπλανητικός.
Στην Ελλάδα λειτουργούν δημόσιοι και ιδιωτικοί τηλεοπτικοί σταθμοί εθνικής και περιφερειακής εμβέλειας, καθώς και συνδρομητικές και διαδικτυακές υπηρεσίες.
Οι ιδιωτικοί σταθμοί εθνικής εμβέλειας γενικού περιεχομένου με τις γνωστές άδειες είναι έξι: Alpha, ANT1, Mega, Star, ΣΚΑΪ και Open.
Ο συνολικός αριθμός των ελληνικών τηλεοπτικών υπηρεσιών είναι μεγαλύτερος, καθώς περιλαμβάνει τους σταθμούς της ΕΡΤ, τα περιφερειακά κανάλια και τις ειδικές τηλεοπτικές υπηρεσίες. Για ακριβή απογραφή απαιτούνται τα ενημερωμένα μητρώα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης.
Πότε ξεκίνησε η διαδικτυακή τηλεόραση;
Οι πρώτες πειραματικές μεταδόσεις τηλεοπτικού περιεχομένου μέσω Διαδικτύου εμφανίστηκαν τη δεκαετία του 1990. Η ανάπτυξη των ευρυζωνικών συνδέσεων τη δεκαετία του 2000 επέτρεψε τη μαζικότερη διάδοση της διαδικτυακής τηλεόρασης.
Το YouTube ιδρύθηκε το 2005, ενώ το Netflix ξεκίνησε την υπηρεσία streaming το 2007 στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ακολούθησαν οι υπηρεσίες catch-up TV, οι πλατφόρμες IPTV και οι εφαρμογές που επιτρέπουν στον τηλεθεατή να παρακολουθεί προγράμματα όποτε και όπου επιθυμεί.
Η τηλεόραση έπαψε σταδιακά να είναι αποκλειστικά μια συσκευή στο σαλόνι και μεταφέρθηκε στον υπολογιστή, στο κινητό τηλέφωνο και στο tablet.
Η τεχνητή νοημοσύνη και το μέλλον της τηλεόρασης
Σήμερα η τηλεόραση βρίσκεται μπροστά σε μία ακόμη τεχνολογική επανάσταση. Η τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιείται ήδη στην επεξεργασία εικόνας και ήχου, στον υποτιτλισμό, στη μετάφραση, στην αναζήτηση αρχειακού υλικού και στην εξατομίκευση των προγραμμάτων.
Ταυτόχρονα δημιουργεί νέους κινδύνους, όπως τα παραποιημένα βίντεο, οι ψεύτικες δηλώσεις και η παραγωγή εικόνων που μπορούν να παραπλανήσουν το κοινό. Η δημοσιογραφική αξιοπιστία αποκτά επομένως ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Η τηλεόραση άλλαξε τον κόσμο. Μπορεί να διατηρήσει την αξιοπιστία της;
Εξήντα χρόνια μετά την επίσημη έναρξη της ελληνικής τηλεόρασης, το μέσο εξακολουθεί να επηρεάζει την πολιτική, την κοινωνία και την καθημερινότητα.
Η τεχνολογία άλλαξε σχεδόν τα πάντα. Από τις βαριές κάμερες και τις τεράστιες εγκαταστάσεις περάσαμε στις φορητές συσκευές, στους δορυφόρους, στις οπτικές ίνες και στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Ένα πράγμα, όμως, δεν πρέπει να αλλάξει. Η υποχρέωση της τηλεόρασης να υπηρετεί την αλήθεια, την υπεύθυνη ενημέρωση και τον σεβασμό στον πολίτη.
Γιατί η τηλεόραση μπορεί να είναι μια σπουδαία τεχνολογική εφεύρεση, αλλά η πραγματική αξία της βρίσκεται σε όσα προσφέρει στην κοινωνία.
Διεθνείς και ελληνικές πηγές τεκμηρίωσης
Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών – World Television Day, Ψήφισμα 51/205.
BBC – Ιστορία της βρετανικής τηλεόρασης και των πρώτων μεταδόσεων.
Αρχείο ΕΡΤ – Η επίσημη πρεμιέρα της ελληνικής τηλεόρασης, 23 Φεβρουαρίου 1966.
Αρχείο ΕΡΤ – Η ιστορία της ελληνικής τηλεόρασης από το 1966 έως την ιδιωτική τηλεόραση.
Αρχείο ΕΡΤ – Η έναρξη της ΕΡΤ3 και η εξέλιξη της τηλεοπτικής τεχνολογίας.
Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης – Μητρώα τηλεοπτικών σταθμών.