Μικροσκοπικοί, εξαιρετικά γρήγοροι και ικανοί να κρυφτούν για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσα στο σπίτι, οι ψύλλοι δεν αποτελούν πρόβλημα μόνο για τους σκύλους και τις γάτες μας. Τσιμπούν και τον άνθρωπο, ενώ συγκεκριμένα είδη μπορούν να συμμετέχουν στη μετάδοση νοσημάτων. Ο ΕΟΔΥ δίνει συγκεκριμένες οδηγίες και προειδοποιεί ότι η αντιμετώπισή τους πρέπει να γίνεται ταυτόχρονα στο ζώο και στο περιβάλλον όπου ζει.
Τι είναι οι ψύλλοι και πού κρύβονται
Σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ, πρόκειται για μικρά, άπτερα αρθρόποδα έντομα, καφέ ή κοκκινωπού χρώματος, τα οποία τρέφονται με αίμα πτηνών και θηλαστικών – σκύλων, γατών, τρωκτικών αλλά και ανθρώπων. Μπορούν να κάνουν εντυπωσιακά άλματα για το μέγεθός τους: έως 20 εκατοστά κατακόρυφα και 40 εκατοστά οριζόντια.
Ο συνηθέστερος μέσα στα σπίτια είναι ο λεγόμενος «ψύλλος της γάτας» (Ctenocephalides felis), ο οποίος εντοπίζεται τόσο στις γάτες όσο και στους σκύλους.
Και εδώ βρίσκεται μία μεγάλη παγίδα: δεν αρκεί να κοιτάξουμε το τρίχωμα του ζώου. Τα αυγά πέφτουν από αυτό και καταλήγουν στα χαλιά, στις μοκέτες, στα κρεβατάκια των ζώων, κάτω από τα έπιπλα, στις ρωγμές και στις σχισμές του δαπέδου.
Ο κύκλος ζωής περιλαμβάνει τέσσερα στάδια – αυγό, προνύμφη, νύμφη και ενήλικο έντομο. Τα αυγά μπορούν να εκκολαφθούν μέσα σε 1 έως 16 ημέρες, ενώ τα πρώιμα στάδια των ψύλλων είναι δυνατόν, υπό συνθήκες, να παραμείνουν κρυμμένα στο περιβάλλον ενός σπιτιού για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ακόμη και έως ένα έτος.
Πόσο επικίνδυνοι είναι για τον άνθρωπο
Το συνηθέστερο αποτέλεσμα είναι το τσίμπημα, που προκαλεί τοπικό ερεθισμό και έντονο κνησμό. Τα σημάδια εμφανίζονται συχνότερα στα κάτω άκρα και μπορεί να βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ομάδες ή γραμμές.
Η δερματική αντίδραση δεν εμφανίζεται υποχρεωτικά αμέσως. Μπορεί να παρουσιαστεί μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά και αρκετές ώρες ή ακόμη και ημέρες αργότερα.
Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκληθεί αλλεργική δερματίτιδα, ενώ το συνεχές ξύσιμο δημιουργεί κίνδυνο δευτερογενούς επιμόλυνσης του δέρματος.
Υπάρχει όμως και σοβαρότερη διάσταση.
Ο ΕΟΔΥ αναφέρει ότι συγκεκριμένα είδη ψύλλων μπορούν να μεταδώσουν στον άνθρωπο νοσήματα όπως ο ενδημικός τύφος, η πανώλη και άλλες ρικετσιώσεις. Μάλιστα, περιστατικά ενδημικού τύφου εξακολουθούν να καταγράφονται στην Ελλάδα. Αντίθετα, πανώλη δεν έχει καταγραφεί στην Ευρώπη για περισσότερα από 50 χρόνια.
Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι κάθε τσίμπημα ψύλλου εγκυμονεί τέτοιους κινδύνους. Σημαίνει όμως ότι δεν πρέπει να αντιμετωπίζουμε την παρουσία ψύλλων ως ένα απλό και αδιάφορο πρόβλημα καθαριότητας.
Προσοχή και στα μικρά παιδιά
Υπάρχει ακόμη μία λεπτομέρεια που επισημαίνει ο ΕΟΔΥ. Οι ψύλλοι σκύλων και γατών μπορούν να λειτουργήσουν ως ενδιάμεσοι ξενιστές εντερικών παρασίτων – ταινιών.
Σκύλοι, γάτες και τρωκτικά μπορούν να μολυνθούν καταπίνοντας μολυσμένο ψύλλο. Σπανιότερα μπορεί να συμβεί κάτι αντίστοιχο και σε μικρά παιδιά, εάν καταπιούν κατά λάθος ψύλλο παίζοντας με κατοικίδιο.
Πώς προστατεύουμε σκύλους και γάτες
Ο ΕΟΔΥ συστήνει συχνό έλεγχο των κατοικίδιων, ιδιαίτερα στην κοιλιά, στον λαιμό και γύρω από την ουρά.
Η πρόληψη και θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει ειδικά αντιπαρασιτικά περιλαίμια, τοπικά σκευάσματα, σπρέι, σαμπουάν ή από του στόματος αγωγή. Η επιλογή όμως πρέπει να γίνεται ανάλογα με το ζώο και πάντα με τις οδηγίες κτηνιάτρου και του συγκεκριμένου σκευάσματος.
Δεν χρησιμοποιούμε αυθαίρετα ένα προϊόν επειδή απλώς αναγράφει ότι σκοτώνει ψύλλους. Διαφορετικά ζώα απαιτούν διαφορετική αντιμετώπιση.
Βρήκαμε ψύλλους στο σπίτι – Τι κάνουμε
Το σημαντικότερο μήνυμα του ΕΟΔΥ είναι ξεκάθαρο: θεραπεύουμε ταυτόχρονα το ζώο και το σπίτι. Διαφορετικά δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος επαναμόλυνσης.
Χρειάζεται σχολαστικό σκούπισμα με ηλεκτρική σκούπα καθημερινά για τουλάχιστον μία εβδομάδα, ιδιαίτερα σε χαλιά, μοκέτες, καναπέδες, κάτω από μαξιλάρια και έπιπλα, πίσω από πόρτες, στα σοβατεπί και στις σχισμές των δαπέδων.
Μετά το σκούπισμα, η σακούλα ή το περιεχόμενο του κάδου της ηλεκτρικής σκούπας πρέπει να τοποθετείται σε καλά κλεισμένη πλαστική σακούλα και να πετιέται σε εξωτερικό κάδο.
Τα σκεπάσματα, τα κλινοσκεπάσματα και τα υφάσματα του κατοικίδιου πρέπει να πλένονται σε υψηλή θερμοκρασία και να καθαρίζονται τακτικά, κατά προτίμηση σε εβδομαδιαία βάση.
Ο καθαρισμός με ατμό μπορεί επίσης να εξοντώσει πολλούς ενήλικες ψύλλους και νύμφες. Ωστόσο, κάποια αυγά ενδέχεται να επιβιώσουν.
Γιατί μπορεί να ξαναδούμε ψύλλους μετά την απεντόμωση
Εδώ βρίσκεται ένα από τα δυσκολότερα σημεία της καταπολέμησής τους.
Οι νύμφες μέσα στα κουκούλια τους παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στα εντομοκτόνα. Έτσι, ακόμη και μετά από μία εφαρμογή μπορεί να συνεχίσουν να εμφανίζονται ψύλλοι για δύο εβδομάδες ή και περισσότερο.
Γι’ αυτό δεν σταματάμε τον καθαρισμό επειδή έγινε μία εφαρμογή εντομοκτόνου. Το συνεχές σκούπισμα βοηθά ακόμη και στην ανάδυση των ενηλίκων από τα κουκούλια, ώστε στη συνέχεια να απομακρυνθούν ή να έρθουν σε επαφή με το κατάλληλο εντομοκτόνο.
Εάν χρησιμοποιηθούν εντομοκτόνα στον χώρο, πρέπει να είναι εγκεκριμένα για τη συγκεκριμένη χρήση και να ακολουθούνται αυστηρά οι οδηγίες ασφαλείας. Άνθρωποι και ζώα απομακρύνονται για όσο προβλέπει το προϊόν και δεν επιστρέφουν προτού οι επιφάνειες είναι ασφαλείς σύμφωνα με τις οδηγίες του.
Σε σοβαρή ή επίμονη προσβολή, ο ΕΟΔΥ παραπέμπει στη δυνατότητα χρησιμοποίησης πιστοποιημένης εταιρείας απεντόμωσης.
Ο κανόνας είναι ένας: ζώο και σπίτι μαζί
Το λάθος είναι να βάλουμε ένα αντιπαρασιτικό στον σκύλο ή στη γάτα και να θεωρήσουμε ότι το πρόβλημα τελείωσε.
Οι ενήλικοι ψύλλοι βρίσκονται κυρίως επάνω στο ζώο. Τα αυγά, οι προνύμφες και οι νύμφες βρίσκονται σε μεγάλο βαθμό γύρω μας, μέσα στο περιβάλλον όπου ζει.
Γι’ αυτό η αποτελεσματική αντιμετώπιση απαιτεί συνδυασμό: κτηνιατρική φροντίδα του κατοικίδιου, σχολαστικό καθαρισμό του σπιτιού και, όταν χρειάζεται, σωστή και ασφαλή απεντόμωση.
Και κάτι ακόμη σημαντικό: εάν μετά από τσιμπήματα εμφανιστεί έντονη ή γενικευμένη αλλεργική αντίδραση, σημεία λοίμωξης του δέρματος, πυρετός ή άλλη ασυνήθιστη συστηματική συμπτωματολογία, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και ενημέρωση του γιατρού για την πιθανή έκθεση σε ψύλλους.
Πηγή: Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ) – «Ψύλλοι: Προστασία και Αντιμετώπιση».
