Η Θεσσαλονίκη του Σεπτεμβρίου του 1960 δεν υποδεχόταν απλώς μερικές καινούργιες ελληνικές ταινίες. Έβαζε τα θεμέλια ενός θεσμού που θα συνδεόταν όσο ελάχιστοι με την ιστορία του ελληνικού κινηματογράφου.
Στις 20 Σεπτεμβρίου 1960 άρχισε στο «Ολύμπιον» η πρώτη Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου, όπως ήταν η αρχική ονομασία της διοργάνωσης. Διήρκεσε έως τις 26 Σεπτεμβρίου και αποτέλεσε τον πρόδρομο του σημερινού Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης. (Thessaloniki International Film Festival)
Η ιδέα αποδίδεται στον Λίνο Πολίτη και τον Παύλο Ζάννα και υιοθετήθηκε από τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης. Στην πρώτη κριτική επιτροπή συναντούμε, μεταξύ άλλων, ονόματα όπως ο Στρατής Μυριβήλης, η Κατίνα Παξινού και ο Ιωάννης Βελλίδης. (Thessalonikiartsandculture.gr)
Ήταν η εποχή κατά την οποία ο ελληνικός κινηματογράφος έμπαινε στη λεγόμενη χρυσή του περίοδο. Η Φίνος Φιλμ και άλλες μεγάλες εταιρείες παραγωγής γέμιζαν τις αίθουσες, ενώ μια ολόκληρη γενιά ηθοποιών αποκτούσε τεράστια δημοτικότητα. Το ίδιο το Φεστιβάλ χαρακτηρίζει σήμερα την ίδρυση της διοργάνωσης ως το καθοριστικό γεγονός που άνοιξε κινηματογραφικά τη δεκαετία του 1960. (Thessaloniki International Film Festival)
Η «Μανταλένα» και η Αλίκη Βουγιουκλάκη
Από τις εικόνες που έμειναν στην ιστορία είναι εκείνες των συντελεστών της «Μανταλένας», μετά την προβολή της ταινίας.
Η ταινία του Ντίνου Δημόπουλου, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ, ήταν μία από τις μεγάλες πρωταγωνίστριες της πρώτης διοργάνωσης. Απέσπασε τρία βραβεία: σεναρίου, Α΄ γυναικείου ρόλου για την Αλίκη Βουγιουκλάκη και Β΄ ανδρικού ρόλου. (Ελληνικός Κόσμος)
Για την Αλίκη ήταν μια σημαντική στιγμή στην ήδη εντυπωσιακή πορεία της. Το κοινό είχε αρχίσει να τη μετατρέπει σε απόλυτη σταρ και το βραβείο της Θεσσαλονίκης πρόσθετε πλέον και θεσμική αναγνώριση στην τεράστια εμπορική επιτυχία της.
Το Α΄ ανδρικού ρόλου απονεμήθηκε στον Δημήτρη Χορν για το «Μια του κλέφτη», ενώ το «Έγκλημα στα παρασκήνια» τιμήθηκε, μεταξύ άλλων, για τη φωτογραφία του Αριστείδη Καρύδη-Φουκς και τη Β΄ γυναικεία ερμηνεία της Ζωρζ Σαρρή. (Ελληνικός Κόσμος)
Από τις μεγάλες σταρ στον κινηματογράφο των δημιουργών
Η μεγάλη σημασία του Φεστιβάλ φάνηκε περισσότερο στα χρόνια που ακολούθησαν. Η Θεσσαλονίκη έγινε το μέρος όπου συναντήθηκαν –και πολλές φορές συγκρούστηκαν– δύο διαφορετικές εποχές του ελληνικού σινεμά.
Από τη μία, ο εμπορικός κινηματογράφος των μεγάλων σταρ και των γεμάτων αιθουσών. Από την άλλη, μια νέα γενιά δημιουργών που αναζητούσε διαφορετική κινηματογραφική γλώσσα.
Το 1970 η «Αναπαράσταση» του Θόδωρου Αγγελόπουλου σάρωσε τα βραβεία της Θεσσαλονίκης: καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας, φωτογραφίας, Α΄ γυναικείου ρόλου για την Τούλα Σταθοπούλου και το βραβείο των κριτικών. Ήταν ουσιαστικά η μεγάλη είσοδος του Αγγελόπουλου στον ελληνικό κινηματογράφο. (Thessaloniki International Film Festival)
Έναν χρόνο αργότερα, η «Ευδοκία» του Αλέξη Δαμιανού έγινε ένα από τα έργα-ορόσημα της νέας εποχής. Μαζί με την «Αναπαράσταση» και αργότερα «Το προξενιό της Άννας» του Παντελή Βούλγαρη, οι ταινίες αυτές θεωρούνται κομβικές για την ανάπτυξη του λεγόμενου κινηματογράφου του δημιουργού στην Ελλάδα. (Thessaloniki International Film Festival)
Μερικά από τα βραβεία που έγραψαν ιστορία
Αν θέλουμε μια επιλογή χαρακτηριστικών διακρίσεων από την ιστορία του ελληνικού Φεστιβάλ, αξίζει να θυμηθούμε:
- 1960 – Αλίκη Βουγιουκλάκη: Α΄ Γυναικείου Ρόλου για τη «Μανταλένα».
- 1960 – Δημήτρης Χορν: Α΄ Ανδρικού Ρόλου για το «Μια του κλέφτη». (IMDb)
- 1960 – Αριστείδης Καρύδης-Φουκς: Βραβείο Φωτογραφίας για το «Έγκλημα στα παρασκήνια».
- 1960 – Ζωρζ Σαρρή: Β΄ Γυναικείου Ρόλου για την ίδια ταινία. (Thessaloniki International Film Festival)
- 1970 – «Αναπαράσταση»: καλύτερη ταινία, σκηνοθεσία, φωτογραφία, Α΄ γυναικείος ρόλος και βραβείο κριτικών – μία από τις πλέον εντυπωσιακές παρουσίες στην ιστορία του θεσμού. (Thessaloniki International Film Festival)
- 1972 – «Μέρες του ’36»: βραβεία σκηνοθεσίας και φωτογραφίας για την ταινία του Θόδωρου Αγγελόπουλου. (Thessaloniki International Film Festival)
- 1985 – «Πέτρινα Χρόνια»: η ταινία του Παντελή Βούλγαρη απέσπασε στη Θεσσαλονίκη τα βραβεία καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας και γυναικείας ερμηνείας. (Thessaloniki International Film Festival)
Από την Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου στο διεθνές Φεστιβάλ
Η διοργάνωση ξεκίνησε το 1960 ως Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου. Στη συνέχεια εξελίχθηκε σε Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου και από το 1992 πέρασε στη διεθνή περίοδο της ιστορίας της, ως Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Μέσα στις δεκαετίες άλλαξαν οι ταινίες, οι δημιουργοί, οι κριτικές επιτροπές και οι κινηματογραφικές τάσεις. Δεν άλλαξε όμως η σχέση της διοργάνωσης με τη Θεσσαλονίκη.
Και όλα άρχισαν εκείνον τον Σεπτέμβριο του 1960, στο «Ολύμπιον», όταν η Αλίκη Βουγιουκλάκη και η «Μανταλένα» βρίσκονταν στο επίκεντρο και κανείς ίσως δεν μπορούσε ακόμη να φανταστεί ότι είχε μόλις γεννηθεί ένας από τους μακροβιότερους και σημαντικότερους κινηματογραφικούς θεσμούς της χώρας.
Το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης το 2026
Από εκείνον τον Σεπτέμβριο του 1960 μέχρι σήμερα, η Θεσσαλονίκη παραμένει κάθε χρόνο σημείο συνάντησης του ελληνικού και διεθνούς κινηματογράφου. Φέτος, το 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης θα πραγματοποιηθεί από τις 5 έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, συνεχίζοντας μια διαδρομή 66 χρόνων που άρχισε με την πρώτη Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου και τη «Μανταλένα» να βρίσκεται ανάμεσα στις ταινίες που σημάδεψαν εκείνη την ιστορική πρεμιέρα.
