Για χρόνια, το στρες αντιμετωπιζόταν σχεδόν αποκλειστικά ως κάτι αρνητικό. Ωστόσο, όπως αναδεικνύεται και σε ανάλυση του New Scientist, η σύγχρονη έρευνα δείχνει ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη: δεν είναι πάντα το στρες επιβλαβές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βελτιώσει την απόδοση, τη συγκέντρωση και ακόμα και τη σωματική υγεία.
Τι συμβαίνει στο σώμα όταν αγχωνόμαστε
Όπως αναφέρεται και στο ncbi.nlm.nih το στρες είναι ένας εξελικτικός μηχανισμός επιβίωσης. Όταν αντιλαμβανόμαστε μια απειλή, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί το σύστημα «fight-or-flight», απελευθερώνοντας αδρεναλίνη και κορτιζόλη. Το σώμα μπαίνει σε κατάσταση εγρήγορσης: αυξάνεται ο καρδιακός ρυθμός, επιταχύνεται η αναπνοή και διοχετεύεται ενέργεια στους μυς.
Αυτή η αντίδραση δεν είναι από μόνη της αρνητική. Αντίθετα, είναι αυτό που μας επιτρέπει να ανταποκρινόμαστε σε απαιτητικές καταστάσεις.
Το πραγματικό πρόβλημα: το χρόνιο στρες
Εκεί που το στρες γίνεται επικίνδυνο είναι όταν παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σύμφωνα με την American Psychological Association, η συνεχής έκθεση σε κορτιζόλη συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιοπαθειών, διαβήτη και ψυχικών διαταραχών.
Αντίστοιχα, το Harvard Medical School επισημαίνει ότι το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη και τη λειτουργία του εγκεφάλου, αυξάνοντας τον κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης.
Το στρες μοιάζει με φωτιά: μπορεί να σε καταστρέψει, αλλά μπορεί και να σε δυναμώσει. Η διαφορά βρίσκεται στη δόση, τη διάρκεια και ίσως το σημαντικότερο στον τρόπο που το αντιμετωπίζεις.
Το «καλό» στρες: γιατί το χρειαζόμαστε
Η έννοια του «eustress» (θετικού στρες) περιγράφει την πίεση που λειτουργεί ενισχυτικά, κινητοποιώντας το άτομο και οδηγώντας σε ανάπτυξη. Δεν πρόκειται για μια θεωρητική προσέγγιση: έρευνες δείχνουν ότι η έκθεση σε μέτρια επίπεδα δυσκολιών μπορεί να ενισχύσει την ψυχική ανθεκτικότητα και τη συνολική ευεξία.
Συγκεκριμένα, μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Psychological Science διαπίστωσε ότι άτομα με «μέτρια» επίπεδα αντιξοοτήτων στη ζωή τους παρουσίαζαν καλύτερη ψυχική υγεία και ευημερία σε σχέση τόσο με όσους είχαν βιώσει πολύ υψηλά επίπεδα στρες όσο και με όσους δεν είχαν βιώσει σχεδόν καθόλου.
Το θετικό στρες μπορεί να προκύψει από μια επαγγελματική πρόκληση, την εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας ή ακόμη και από αλλαγές που απαιτούν προσαρμογή, ενεργοποιώντας μηχανισμούς εξέλιξης και ενδυνάμωσης.
Η «ιδανική δόση» στρες
Η επιστήμη υποστηρίζει ότι υπάρχει ένα σημείο ισορροπίας. Ο νόμος Yerkes-Dodson δείχνει ότι η απόδοση αυξάνεται όσο αυξάνεται το στρες αλλά μόνο μέχρι ένα σημείο. Μετά, αρχίζει να μειώνεται.
Αυτό σημαίνει ότι ούτε η πλήρης απουσία πίεσης ούτε η υπερβολή είναι ωφέλιμες. Το «μέτριο» στρες είναι εκείνο που μας κρατά σε εγρήγορση και μας βοηθά να αποδώσουμε καλύτερα.
Στρες που ωφελεί το σώμα
Ορισμένες μορφές στρες έχουν ξεκάθαρα θετική επίδραση:
Άσκηση: Το World Health Organization τονίζει ότι η σωματική δραστηριότητα μειώνει τον κίνδυνο χρόνιων ασθενειών και βελτιώνει τη μεταβολική λειτουργία.
Σάουνα και θερμικό στρες: Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο JAMA δείχνει ότι η τακτική χρήση σάουνας συνδέεται με χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας και καρδιαγγειακών προβλημάτων.
Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι το σώμα όχι μόνο αντέχει το στρες, αλλά μπορεί να γίνει πιο ισχυρό μέσα από αυτό αρκεί να είναι ελεγχόμενο.
Ο ρόλος της νοοτροπίας
Το πώς αντιλαμβανόμαστε το στρες είναι καθοριστικό. Έρευνες από το University of Rochester δείχνουν ότι όταν βλέπουμε μια στρεσογόνα κατάσταση ως πρόκληση και όχι ως απειλή, το σώμα αντιδρά διαφορετικά, μειώνοντας τις αρνητικές επιπτώσεις.
Αυτή η προσέγγιση γνωστή ως “challenge mindset” έχει συνδεθεί ακόμη και με καλύτερες επιδόσεις σε εξετάσεις και επαγγελματικές καταστάσεις.
Μπορούμε να «εκπαιδευτούμε» στο στρες;
Ναι. Η θεωρία της «stress inoculation» υποστηρίζει ότι η σταδιακή έκθεση σε μικρές δόσεις στρες μπορεί να αυξήσει την ανθεκτικότητα. Δηλαδή, όσο περισσότερο μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε μικρές πιέσεις, τόσο καλύτερα ανταποκρινόμαστε σε μεγαλύτερες.
Όπως επισημαίνει και το New Scientist, το ζητούμενο δεν είναι να εξαλείψουμε το στρες από τη ζωή μας, αλλά να βρούμε τη σωστή ισορροπία.
Το στρες μοιάζει με φωτιά: μπορεί να σε καταστρέψει, αλλά μπορεί και να σε δυναμώσει. Η διαφορά βρίσκεται στη δόση, τη διάρκεια και ίσως το σημαντικότερο στον τρόπο που το αντιμετωπίζεις.
Με πληροφορίες από New Scientist,ncbi.nlm.nih,American Psychological Association,Harvard Medical School,Psychological Science,World Health Organization
