Η 16η Σεπτεμβρίου έχει καθιερωθεί από τον ΟΗΕ ως Διεθνής Ημέρα Επεμβατικής Καρδιολογίας, με στόχο να αναδειχθεί ένας κλάδος της ιατρικής που μέσα σε λίγες δεκαετίες άλλαξε κυριολεκτικά την πρόγνωση εκατομμυρίων καρδιοπαθών.
Η επεμβατική καρδιολογία επιτρέπει στους γιατρούς να φθάνουν στην καρδιά μέσω των αγγείων, χρησιμοποιώντας λεπτούς καθετήρες, χωρίς να απαιτείται η κλασική χειρουργική διάνοιξη του θώρακα. Η αγγειοπλαστική των στεφανιαίων αρτηριών, η τοποθέτηση stent και, πλέον, σειρά επεμβάσεων στις βαλβίδες αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Η επέμβαση που άλλαξε την καρδιολογία
Η ημερομηνία της 16ης Σεπτεμβρίου δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1977 ο γερμανικής καταγωγής καρδιολόγος Αντρέας Γκρίντσιχ πραγματοποίησε στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ζυρίχης την πρώτη επιτυχημένη στεφανιαία αγγειοπλαστική με μπαλονάκι σε ασθενή που βρισκόταν σε εγρήγορση.
Ήταν η αρχή μιας πραγματικής επανάστασης.
Η βασική ιδέα παραμένει εντυπωσιακά απλή: ο επεμβατικός καρδιολόγος εισάγει έναν λεπτό καθετήρα στο αρτηριακό δίκτυο και τον προωθεί μέχρι τα αγγεία της καρδιάς. Στο σημείο της στένωσης μπορεί να διασταλεί ένα μικροσκοπικό μπαλονάκι και συνήθως να τοποθετηθεί ένα stent, ένα μικρό μεταλλικό πλέγμα που κρατά το αγγείο ανοικτό.
Σήμερα οι τεχνικές είναι ασύγκριτα πιο εξελιγμένες από εκείνες του 1977 και η επεμβατική καρδιολογία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στις στεφανιαίες αρτηρίες. Με καθετήρες μπορούν να αντιμετωπιστούν συγκεκριμένες βαλβιδοπάθειες και συγγενείς καρδιοπάθειες, ενώ πραγματοποιούνται ακόμη και διαδερμικές αντικαταστάσεις καρδιακών βαλβίδων.
Περίπου 22.000 επεμβάσεις τον χρόνο στην Ελλάδα
Η συχνότητα με την οποία πραγματοποιούνται πλέον αυτές οι επεμβάσεις δείχνει πόσο καθιερωμένη έχει γίνει η μέθοδος.
Τα τελευταία στοιχεία του Atlas of Cardiology της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) καταγράφουν για την Ελλάδα 2.162,3 διαδερμικές στεφανιαίες παρεμβάσεις (PCI) ανά ένα εκατομμύριο κατοίκους ετησίως. Στον αριθμό περιλαμβάνονται οι αγγειοπλαστικές με μπαλονάκι, οι τοποθετήσεις stent και άλλες τεχνικές στεφανιαίας παρέμβασης.
Με πληθυσμό περίπου 10 εκατομμυρίων κατοίκων, αυτό αντιστοιχεί χονδρικά σε 21.000–22.000 επεμβάσεις κάθε χρόνο στην Ελλάδα. (eatlas.escardio.org)
Το ελληνικό ποσοστό βρίσκεται ουσιαστικά κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο: για την Ευρώπη καταγράφονται περίπου 2.153 PCI ανά εκατομμύριο κατοίκους. Υπάρχουν, βεβαίως, μεγάλες διαφορές μεταξύ χωρών, που σχετίζονται με την οργάνωση των συστημάτων υγείας, τον αριθμό των αιμοδυναμικών εργαστηρίων και την πρόσβαση των ασθενών στις συγκεκριμένες θεραπείες. (eatlas.escardio.org)
Όταν υπάρχει έμφραγμα, κάθε λεπτό μετράει
Ιδιαίτερη σημασία έχει η λεγόμενη πρωτογενής αγγειοπλαστική, όταν ένας ασθενής παθαίνει οξύ έμφραγμα λόγω απόφραξης στεφανιαίας αρτηρίας.
Εκεί ο χρόνος είναι καθοριστικός. Στόχος είναι να ανοίξει όσο το δυνατόν γρηγορότερα το κλειστό αγγείο ώστε να αποκατασταθεί η αιμάτωση του μυοκαρδίου. Όσο περισσότερο παραμένει αποκλεισμένη η αρτηρία, τόσο μεγαλύτερη ποσότητα καρδιακού μυός κινδυνεύει να υποστεί μη αναστρέψιμη βλάβη.
Γι’ αυτό και η δυνατότητα άμεσης μεταφοράς του ασθενούς σε νοσοκομείο με οργανωμένο αιμοδυναμικό εργαστήριο αποτελεί κρίσιμο στοιχείο στην αντιμετώπιση του εμφράγματος.
Πόσο επιτυχημένες είναι αυτές οι επεμβάσεις
Τα ποσοστά τεχνικής επιτυχίας της σύγχρονης αγγειοπλαστικής είναι γενικά πολύ υψηλά, ιδίως στις προγραμματισμένες και λιγότερο σύνθετες περιπτώσεις. Ωστόσο, δεν υπάρχει ένα ενιαίο ποσοστό «επιτυχίας» που να ισχύει για όλους τους ασθενείς: άλλο είναι το ρίσκο ενός σταθερού ασθενούς που υποβάλλεται προγραμματισμένα σε PCI και άλλο ενός ανθρώπου που φθάνει στο νοσοκομείο με μεγάλο οξύ έμφραγμα, καρδιογενές shock ή πολλαπλά σοβαρά προβλήματα υγείας.
Ενδεικτικά, το ελληνικό εθνικό μητρώο PCI είχε καταγράψει περιεπεμβατικές επιπλοκές σε 3,1% των ασθενών, ενώ η ενδονοσοκομειακή θνητότητα ήταν μόλις 0,5%, το έμφραγμα 1% και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 0,6%. Τα στοιχεία αυτά προέρχονται από παλαιότερη ελληνική καταγραφή και δεν πρέπει να θεωρούνται σημερινός εθνικός μέσος όρος, δείχνουν όμως το επίπεδο ασφάλειας που μπορεί να επιτευχθεί. (PubMed)
Από το μπαλονάκι στις βαλβίδες
Σχεδόν μισό αιώνα μετά την πρώτη επέμβαση του Γκρίντσιχ, η εξέλιξη είναι τεράστια. Τα stent νέας γενιάς απελευθερώνουν φαρμακευτικές ουσίες ώστε να περιορίζεται η επαναστένωση. Ενδοστεφανιαίες απεικονιστικές τεχνικές επιτρέπουν στον γιατρό να εξετάζει το αγγείο από το εσωτερικό του, ενώ μετρήσεις της ροής του αίματος βοηθούν να αποφασιστεί αν μία στένωση χρειάζεται πραγματικά παρέμβαση.
Παράλληλα, η ίδια φιλοσοφία της θεραπείας «μέσα από τα αγγεία» έχει περάσει στις καρδιακές βαλβίδες. Επεμβάσεις που κάποτε απαιτούσαν αποκλειστικά ανοικτό χειρουργείο μπορούν σε επιλεγμένους ασθενείς να πραγματοποιηθούν διαδερμικά.
Μια ιατρική επανάσταση που συνεχίζεται
Η επεμβατική καρδιολογία δεν κατήργησε την καρδιοχειρουργική και δεν μπορεί να αντικαταστήσει το bypass ή την ανοικτή επέμβαση σε κάθε περίπτωση. Οι δύο ειδικότητες λειτουργούν συμπληρωματικά και η επιλογή εξαρτάται από την ανατομία των βλαβών, την ηλικία, τη συνολική κατάσταση και το ιστορικό του ασθενούς.
Εκείνο που άλλαξε οριστικά είναι ότι σήμερα μια αποφραγμένη αρτηρία της καρδιάς μπορεί σε πολλές περιπτώσεις να ανοίξει μέσα σε λίγα λεπτά, χωρίς να ανοίξει ο θώρακας.
Και για έναν άνθρωπο που βρίσκεται σε εξέλιξη εμφράγματος, αυτά τα λίγα λεπτά μπορούν να είναι η διαφορά ανάμεσα σε μια καρδιά που θα συνεχίσει να λειτουργεί φυσιολογικά και σε μια καρδιά που θα μείνει μόνιμα τραυματισμένη. Ακόμη και η διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο.
