Αν βάλουμε το δάχτυλό μας μπροστά από τον φακό του κινητού, θα δούμε το δέρμα μας να κοκκινίζει. Αυτό που βλέπουμε είναι μέρος του φωτός που περνά μέσα από τους ιστούς μας. Μπορεί να μοιάζει με ένα απλό οπτικό παιχνίδι, όμως τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες εξετάζουν ένα πολύ πιο ενδιαφέρον ερώτημα: θα μπορούσε το φως που δεχόμαστε καθημερινά να επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα κύτταρά μας;
Σε πρόσφατο δημοσίευμά του, το New Scientist εξετάζει την υπόθεση ότι η σύγχρονη ζωή μπορεί να έχει περιορίσει την έκθεσή μας σε ορισμένα μεγαλύτερα μήκη κύματος, ιδιαίτερα στο κόκκινο και το υπέρυθρο φως, καθώς περνάμε μεγάλο μέρος της ημέρας σε εσωτερικούς χώρους με τεχνητό φωτισμό. Η υπόθεση συνδέεται με τον τρόπο λειτουργίας των μιτοχονδρίων, των κυτταρικών «εργοστασίων» παραγωγής ενέργειας.
Η ιδέα δεν είναι εντελώς καινούργια. Εδώ και χρόνια οι ερευνητές μελετούν την «φωτοβιοτροποποίηση» (photobiomodulation), δηλαδή τη χρήση χαμηλής έντασης κόκκινου ή κοντινού υπέρυθρου φωτός για να επηρεάσουν βιολογικές διεργασίες. Μια επιστημονική ανασκόπηση του 2025 (PubMed) σημειώνει ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση φαίνεται να επηρεάζει τη λειτουργία των μιτοχονδρίων, αν και ο ακριβής μηχανισμός και η κλινική αποτελεσματικότητα διαφέρουν ανάλογα με την πάθηση, το μήκος κύματος και τη δόση.
Τι σχέση έχει το κόκκινο φως με την κυτταρική ενέργεια;
Τα μιτοχόνδρια είναι υπεύθυνα για την παραγωγή του ATP, του μορίου που χρησιμοποιούν τα κύτταρά μας ως βασική «μονάδα ενέργειας». Η φωτοβιοτροποποίηση έχει μελετηθεί ακριβώς επειδή το κόκκινο και το κοντινό υπέρυθρο φως φαίνεται να μπορούν να επηρεάσουν διαδικασίες που σχετίζονται με την παραγωγή ενέργειας στα μιτοχόνδρια.
Σε πείραμα σε ανθρώπους, πουπαρουσιάζεται στο Journal of Biophotonics οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι 15 λεπτά έκθεσης σε κόκκινο φως μήκους κύματος 670 nm μείωσαν την αύξηση του σακχάρου μετά από πρόσληψη γλυκόζης. Η συνολική αύξηση της γλυκόζης κατά τη διάρκεια των δύο ωρών μετά τη δοκιμασία ήταν κατά 27,7% μικρότερη, ενώ η μέγιστη αιχμή μειώθηκε κατά 7,5%.
Το εύρημα είναι ενδιαφέρον, όμως δεν σημαίνει ότι μπορούμε να αντικαταστήσουμε τη διατροφή, την άσκηση ή τη θεραπεία του διαβήτη με μια κόκκινη λάμπα. Πρόκειται για μικρή πειραματική μελέτη και χρειάζεται πολύ περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί αν το αποτέλεσμα έχει πρακτική και μακροπρόθεσμη σημασία.
Το φυσικό φως φαίνεται να έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία
Και εδώ υπάρχει μια σημαντική διάκριση: άλλο η στοχευμένη θεραπεία με κόκκινο ή υπέρυθρο φως και άλλο το φυσικό φως της ημέρας.
Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Cell Metabolism, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Μάαστριχτ εξέτασαν 13 ανθρώπους με διαβήτη τύπου 2. Οι συμμετέχοντες πέρασαν 4,5 ημέρες σε χώρο εργασίας με φυσικό φως και άλλες 4,5 ημέρες με σταθερό τεχνητό φωτισμό.
Όταν βρίσκονταν στο φυσικό φως, πέρασαν περισσότερο χρόνο σε φυσιολογικά επίπεδα γλυκόζης, ενώ ο οργανισμός τους χρησιμοποίησε περισσότερο λίπος ως πηγή ενέργειας.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι περνάμε περίπου 80%-90% του χρόνου μας σε εσωτερικούς χώρους, γεγονός που κάνει την καθημερινή έκθεση στο φυσικό φως ιδιαίτερα σημαντική για τον κιρκάδιο ρυθμό και ενδεχομένως για τη μεταβολική υγεία.
Γιατί τα LED μπήκαν στο μικροσκόπιο;
Η μετάβαση από τους λαμπτήρες πυρακτώσεως στα LED έχει μειώσει σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας και έχει σαφή περιβαλλοντικά οφέλη. Τα LED όμως έχουν διαφορετικό φάσμα φωτός από τον ήλιο και τους λαμπτήρες πυρακτώσεως.
Αυτό είναι ένα από τα σημεία που εξετάζει το New Scientist: κατά πόσο η πολύ διαφορετική ποιότητα του τεχνητού φωτισμού, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι περνάμε τόσες ώρες μέσα σε κτίρια, μπορεί να επηρεάζει βιολογικές διαδικασίες. Η υπόθεση ότι η απουσία κόκκινου και υπέρυθρου φωτός από το σύγχρονο περιβάλλον αποτελεί από μόνη της αιτία για ασθένειες, όμως, δεν έχει αποδειχθεί.
Αυτό που γνωρίζουμε με μεγαλύτερη βεβαιότητα είναι ότι το φως επηρεάζει τον κιρκάδιο ρυθμό. Γι’ αυτό και η έκθεσή μας στο έντονο φως κατά τη διάρκεια της ημέρας και η αποφυγή υπερβολικού φωτός τη νύχτα θεωρούνται σημαντικές για τη ρύθμιση του κύκλου ύπνου-εγρήγορσης.
Τι μπορούμε να κάνουμε στην καθημερινότητά μας;
Το πιο απλό συμπέρασμα δεν είναι ότι πρέπει να πετάξουμε τους LED λαμπτήρες και να γεμίσουμε το σπίτι μας με κόκκινες λάμπες. Δεν υπάρχουν αυτή τη στιγμή αρκετά στοιχεία για μια τέτοια σύσταση.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι πολύ πιο απλό: να δίνουμε στον οργανισμό μας περισσότερες ευκαιρίες να βλέπει φυσικό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας. Ένα πρωινό περπάτημα, λίγος χρόνος σε εξωτερικό χώρο ή ένα γραφείο κοντά σε παράθυρο μπορούν να αυξήσουν την έκθεσή μας στο φως της ημέρας.
Και όταν βραδιάζει, μπορούμε να περιορίζουμε το έντονο τεχνητό φως, ιδιαίτερα λίγο πριν από τον ύπνο. Η έρευνα για το φως και τον μεταβολισμό βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, αλλά ένα πράγμα γίνεται όλο και πιο σαφές: το φως δεν είναι απλώς κάτι που βλέπουμε· είναι ένα από τα σημαντικά περιβαλλοντικά σήματα που αντιλαμβάνεται το σώμα μας.
Με πληροφορίες από New Scientist, PubMed ,Journal of Biophotonics ,Cell Metabolism
