Τα όνειρα των ανθρώπων φαίνεται να αλλάζουν βαθιά όσο πλησιάζουν το τέλος της ζωής τους. Σύμφωνα με δημοσίευμα του New Scientist, που βασίζεται σε πρόσφατη έρευνα στον χώρο της παρηγορητικής φροντίδας, οι εμπειρίες αυτές δεν είναι τυχαίες. Aντίθετα, αποκτούν έντονο συναισθηματικό και συμβολικό χαρακτήρα, συχνά λειτουργώντας ως μηχανισμός ψυχολογικής προσαρμογής.
Μια μελέτη της Elisa Rabitti και της ομάδας της στην Ιταλία
Η έρευνα (tandfonline.com) κατέγραψε τις εμπειρίες 239 επαγγελματιών υγείας που εργάζονται με ασθενείς που βρίσκονται σε τελικό στάδιο. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι πολλοί ασθενείς βιώνουν έντονα όνειρα ή ακόμα και οράματα σε κατάσταση εγρήγορσης, στα οποία εμφανίζονται αγαπημένα πρόσωπα που έχουν ήδη πεθάνει.
Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πρόσωπα αυτά φαίνεται να «περιμένουν» τον ασθενή ή να τον καλούν κοντά τους, προσφέροντας ένα αίσθημα επανένωσης και ηρεμίας. Παρόμοια ευρήματα έχουν καταγραφεί και σε έρευνα του Christopher Kerr από το Hospice Buffalo στις ΗΠΑ, (pubmed) όπου διαπιστώθηκε ότι τέτοια όνειρα αυξάνονται όσο πλησιάζει ο θάνατος και σχετίζονται με πρόσωπα που είχαν σημαντικό συναισθηματικό ρόλο στη ζωή του ασθενούς.
Εκτός από τις ανθρώπινες παρουσίες, επαναλαμβανόμενα μοτίβα είναι σύμβολα μετάβασης, όπως πόρτες, σκάλες, ταξίδια ή έντονο φως. Αυτές οι εικόνες ερμηνεύονται από τους ερευνητές ως ψυχικές αναπαραστάσεις της μετάβασης από τη ζωή στον θάνατο. Σύμφωνα με μελέτες στην παρηγορητική φροντίδα, τα λεγόμενα end-of-life dreams and visions λειτουργούν ως μηχανισμός νοηματοδότησης της εμπειρίας του τέλους, βοηθώντας τους ασθενείς να επεξεργαστούν ψυχολογικά τη μετάβαση και να μειώσουν τον φόβο
Ενδιαφέρον είναι ότι τα περισσότερα από αυτά τα όνειρα συνοδεύονται από θετικά συναισθήματα. Οι ασθενείς αναφέρουν ότι νιώθουν γαλήνη, παρηγοριά και συμφιλίωση, ενώ μόνο ένα μικρό ποσοστό εμπειριών είναι αρνητικό ή τρομακτικό. Αυτό ενισχύει την άποψη ότι ο εγκέφαλος, ακόμη και στο τέλος, προσπαθεί να μειώσει το άγχος και να δώσει νόημα στην εμπειρία του θανάτου.
Ο Kerr υποστηρίζει ότι η αυξημένη ένταση αυτών των εμπειριών μπορεί να σχετίζεται με το γεγονός ότι η διαδικασία του θανάτου μοιάζει με μια μορφή «προοδευτικού ύπνου». Οι ασθενείς κινούνται συνεχώς μεταξύ ύπνου και εγρήγορσης, κάτι που κάνει τα όνειρα να φαίνονται εξαιρετικά ζωντανά πολλές φορές πιο πραγματικά από την ίδια την καθημερινότητα.
Παράλληλα, νευροεπιστημονικές προσεγγίσεις (ncbi) υποδεικνύουν ότι σε καταστάσεις έντονου στρες ή σωματικής εξασθένησης, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί δίκτυα μνήμης και συναισθημάτων, ιδιαίτερα στον ιππόκαμπο και το λιμβικό σύστημα, ενισχύοντας αναμνήσεις που σχετίζονται με ασφάλεια και αγάπη.
Αυτό ίσως εξηγεί γιατί οι εμπειρίες αυτές δεν είναι τυχαίες, αλλά επικεντρώνονται σε πρόσωπα που προσέφεραν φροντίδα και συναισθηματική σταθερότητα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα όνειρα φαίνεται να «επαναφέρουν» άλυτα συναισθηματικά ζητήματα, επιτρέποντας μια μορφή εσωτερικής συμφιλίωσης πριν το τέλος.
Παρά τη διαδεδομένη αντίληψη ότι ο θάνατος συνοδεύεται κυρίως από φόβο, τα δεδομένα δείχνουν μια διαφορετική εικόνα. Οι τελευταίες εβδομάδες ζωής πολλών ανθρώπων χαρακτηρίζονται από έντονη συναισθηματική επεξεργασία, αλλά και από μια σταδιακή αποδοχή. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, η απουσία φόβου είναι ίσως ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία αυτής της φάσης.
Όπως αναφέρει και το New Scientist, πολλοί ασθενείς δεν βιώνουν τον θάνατο ως μια καθαρά τρομακτική εμπειρία, αλλά ως μια διαδικασία που μπορεί να είναι γεμάτη νόημα, συναισθηματική πληρότητα και, σε αρκετές περιπτώσεις, μια απροσδόκητη αίσθηση γαλήνης.
Συνολικά, τα όνειρα στο τέλος της ζωής φαίνεται να αποτελούν κάτι περισσότερο από απλές νευρολογικές διεργασίες. Λειτουργούν ως ένα είδος «ψυχικού περάσματος», όπου το άτομο αναστοχάζεται, συμφιλιώνεται και προετοιμάζεται για το άγνωστο.
Με πληροφορίες από New Scientist,tandfonline.com,pubmed,ncbi
