Οι περισσότεροι έχουμε βιώσει έστω μία φορά τον χαρακτηριστικό οξύ πόνο στο μέτωπο ή πίσω από τα μάτια μετά από μια μεγάλη μπουκιά παγωτού ή μια γουλιά πολύ παγωμένου ροφήματος. Το φαινόμενο, γνωστό ως «brain freeze» ή «πονοκέφαλος από παγωτό», μπορεί να διαρκεί μόνο λίγα δευτερόλεπτα, όμως συνεχίζει να απασχολεί τους επιστήμονες.
Όπως αναφέρει πρόσφατο δημοσίευμα του BBC Future, οι ερευνητές τα τελευταία χρόνια έχουν ανακαλύψει ότι το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν είναι απλώς μια στιγμιαία ενόχληση, αλλά ίσως προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μηχανισμοί του πόνου στον εγκέφαλο.
Η εξήγηση βρίσκεται στα αιμοφόρα αγγεία και τα νεύρα
Σύμφωνα με το Cleveland Clinic, ο πονοκέφαλος από παγωτό προκαλείται όταν κάτι πολύ κρύο έρχεται σε επαφή με τον ουρανίσκο ή το πίσω μέρος του λαιμού. Η απότομη ψύξη οδηγεί σε ταχεία συστολή και στη συνέχεια διαστολή των αιμοφόρων αγγείων της περιοχής.
Η αλλαγή αυτή ενεργοποιεί το τρίδυμο νεύρο, ένα από τα σημαντικότερα νεύρα του προσώπου, το οποίο μεταφέρει το αίσθημα του πόνου προς τον εγκέφαλο. Γι’ αυτό και ο πόνος γίνεται αισθητός στο μέτωπο και όχι στο στόμα.
Οι ειδικοί επισημαίνουν στο health.com ότι το brain freeze είναι εξαιρετικά συχνό και συνήθως διαρκεί από λίγα δευτερόλεπτα έως δύο λεπτά. Παρότι μπορεί να είναι έντονο, θεωρείται ακίνδυνο και υποχωρεί από μόνο του.
Οι άνθρωποι με ημικρανίες φαίνεται να είναι πιο ευάλωτοι
Ένα από τα πιο σταθερά ευρήματα των επιστημόνων είναι η σχέση ανάμεσα στο brain freeze και τις ημικρανίες.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό headachejournal διαπίστωσε ότι οι πάσχοντες από ημικρανίες εμφανίζουν σημαντικά συχνότερα πονοκεφάλους από παγωτό σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το τρίδυμο νεύρο είναι ήδη πιο ευαίσθητο στα άτομα με ημικρανία, γεγονός που τα κάνει να αντιδρούν πιο έντονα στα ψυχρά ερεθίσματα.
Ένα φαινόμενο που ίσως «τρέχει» στην οικογένεια
Τα τελευταία χρόνια αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι το brain freeze εμφανίζεται συχνότερα σε ορισμένες οικογένειες, γεγονός που υποδηλώνει πιθανή γενετική προδιάθεση.
Ανασκόπηση ερευνών από το Πανεπιστήμιο της Πάδοβας στην Ιταλία κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά γονέων που εμφανίζουν συχνά πονοκεφάλους από παγωτό έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να παρουσιάσουν και τα ίδια το φαινόμενο.
Γιατί οι επιστήμονες προκαλούν επίτηδες brain freeze στα εργαστήρια
Παρότι ακούγεται παράξενο, το brain freeze έχει αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη μελέτη των ημικρανιών. Επειδή μπορεί να προκληθεί εύκολα και με ασφάλεια, οι ερευνητές το χρησιμοποιούν για να παρακολουθήσουν τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και στα αιμοφόρα αγγεία τη στιγμή που ενεργοποιείται ο πόνος.
Μία μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Frontiers in Neurology έδειξε ότι η κατανάλωση παγωμένου νερού μπορεί να αυξήσει την ταχύτητα ροής του αίματος στη μέση εγκεφαλική αρτηρία σε άτομα που εμφανίζουν brain freeze, ενισχύοντας την άποψη ότι το φαινόμενο σχετίζεται με την ενεργοποίηση του τριδύμου νεύρου και μηχανισμούς που εμπλέκονται και στις ημικρανίες.
Επιπλέον ερευνητές του Πανεπιστημίου Martin Luther Halle-Wittenberg στη Γερμανία προκάλεσαν ελεγχόμενα επεισόδια brain freeze χρησιμοποιώντας παγάκια και παγωμένο νερό, προκειμένου να συγκρίνουν ποια μέθοδος ενεργοποιεί συχνότερα τον πονοκέφαλο και να μελετήσουν τα χαρακτηριστικά του.
Πότε αξίζει να μιλήσουμε με έναν γιατρό;
Οι ειδικοί τονίζουν ότι ο πονοκέφαλος από παγωτό είναι συνήθως ακίνδυνος και υποχωρεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ή, το πολύ, σε λίγα λεπτά. Όπως επισημαίνει το hopkinsmedicine αν οι πονοκέφαλοι εμφανίζονται συχνά, συνοδεύονται από ναυτία, ευαισθησία στο φως ή διαρκούν πολύ περισσότερο από ένα επεισόδιο brain freeze, είναι σημαντικό να αξιολογηθούν από γιατρό, καθώς μπορεί να σχετίζονται με ημικρανία ή άλλη μορφή κεφαλαλγίας.
Με πληροφορίες από BBC Future, Cleveland Clinic, health.com,headachejournal, Frontiers in Neurology,hopkinsmedicine
