Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τοπική Αυτοδιοίκηση γίνεται προθάλαμος της Βουλής, ούτε η πρώτη φορά που δήμαρχοι, περιφερειάρχες, νομάρχες, αντιπεριφερειάρχες και δημοτικοί σύμβουλοι βλέπουν την κεντρική πολιτική ως το επόμενο βήμα. Η διαφορά τώρα είναι η ένταση του φαινομένου: στη Νέα Δημοκρατία οι συζητήσεις για δεκάδες αυτοδιοικητικούς στα ψηφοδέλτια έχουν προκαλέσει εσωτερική αναταραχή, καθώς εν ενεργεία βουλευτές βλέπουν να έρχεται απέναντί τους ένας ανταγωνιστής με έτοιμη αναγνωρισιμότητα, τοπικό μηχανισμό και άμεση σχέση με τον ψηφοφόρο.
Το ρεπορτάζ γύρω από τα «γαλάζια» ψηφοδέλτια έχει ανοίξει έναν γνώριμο, αλλά πάντα εκρηκτικό, πολιτικό λογαριασμό: ποιος έχει περισσότερο δικαίωμα στον σταυρό; Ο βουλευτής που δίνει μάχη επανεκλογής ή ο δήμαρχος και ο αντιπεριφερειάρχης που έχουν ήδη χτίσει σχέση καθημερινότητας με την τοπική κοινωνία; Γι’ αυτό και η συζήτηση περί ασυμβίβαστου δεν είναι τεχνική. Είναι βαθιά πολιτική. Σύμφωνα με σχετικά ρεπορτάζ, βουλευτές της ΝΔ έχουν εκφράσει προβληματισμό ή και αντίθεση στη μαζική κάθοδο εν ενεργεία αυτοδιοικητικών, ενώ ο Παύλος Μαρινάκης απάντησε ότι δεν έχει ενημέρωση για τέτοιο ασυμβίβαστο και ότι στόχος είναι «τα ισχυρότερα ψηφοδέλτια».
Στη Δυτική Ελλάδα, που εμφανίζεται ως μία από τις βασικές δεξαμενές ονομάτων, ακούγονται για την Αιτωλοακαρνανία ο αντιπεριφερειάρχης Θανάσης Μαυρομμάτης, ο αντιπεριφερειάρχης Οικονομικής Πολιτικής και Δημοσιονομικού Ελέγχου Νίκος Κατσακιώρης και ο δήμαρχος Αγρινίου Γιώργος Παπαναστασίου. Στην Αχαΐα μπαίνουν στο κάδρο ο αντιπεριφερειάρχης Χαράλαμπος Μπονάνος, ο Φωκίων Ζαΐμης και η αντιπεριφερειάρχης Δημόσιας Υγείας Άννα Μαστοράκου, ενώ στην Ηλεία εμφανίζεται ο Νίκος Κοροβέσης.
Η λίστα δεν σταματά εκεί. Στην Εύβοια αναφέρονται ο περιφερειακός σύμβουλος Βαγγέλης Φαλίδας και ο αντιπεριφερειάρχης Γιώργος Κελαϊδίτης. Στην Κοζάνη ακούγεται ο Λύσανδρος Μεταξάς, στην Καστοριά ο Δημήτρης Σαββόπουλος, στη Βοιωτία η Φανή Παπαθωμά, στην Άρτα ο Βασίλης Ψαθάς, στην Αργολίδα ο Βασίλης Σιδέρης, στην Πιερία η Σοφία Μαυρίδου, στη Β΄ Θεσσαλονίκης ο Σωκράτης Δωρής και η Βούλα Πατουλίδου, ενώ στις Σέρρες ο Παναγιώτης Σπυρόπουλος.
Παράλληλα, στη συζήτηση μπαίνουν και πρώην αυτοδιοικητικοί ή αιρετοί με ισχυρή τοπική παρουσία: ο Χρήστος Μιχαλάκης στα Τρίκαλα, η Δωροθέα Κολυνδρίνη στη Μαγνησία, ο πρώην δήμαρχος Άρτας Χρήστος Τσιρογιάννης, ο δήμαρχος Πρέβεζας Νίκος Γεωργάκος, ο πρώην δήμαρχος Καρπενησίου Νίκος Σουλιώτης, η πρώην δήμαρχος Κέρκυρας Μερόπη Υδραίου, ο αντιδήμαρχος Καλαμάτας Τάσος Σκοπετέας, ο πρώην δήμαρχος Πύλου – Νέστορος Δημήτρης Καφαντάρης, ο δήμαρχος Εμμανουήλ Παππά Δημήτρης Νότας και ο πρώην περιφερειακός σύμβουλος Δημήτρης Καρυπίδης.
Η λογική της Πειραιώς είναι προφανής: οι αυτοδιοικητικοί, ειδικά στην περιφέρεια, κουβαλούν αναγνωρισιμότητα, καθημερινή επαφή με τους πολίτες και ένα δίκτυο προσώπων που δεν ξεκινά από το μηδέν την προεκλογική περίοδο. Η άλλη όψη, όμως, είναι η αγωνία των βουλευτών. Διότι ο δήμαρχος ή ο αντιπεριφερειάρχης μπορεί να δοκιμάσει την τύχη του στη Βουλή και, αν δεν εκλεγεί, να επιστρέψει στο αξίωμά του. Ο βουλευτής που χάνει την έδρα, χάνει τα πάντα. Αυτό είναι το πραγματικό υπόστρωμα της «γαλάζιας» γκρίνιας.
Και όμως, η διαδρομή δεν είναι ούτε νέα ούτε αμιγώς νεοδημοκρατική, ξεκινώντας από τον αείμνηστο Μιλτιάδη Έβερτ. Ο Δημήτρης Αβραμόπουλος είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της μίας κατεύθυνσης: εξελέγη βουλευτής Α΄ Αθηνών το 1993, διετέλεσε δήμαρχος Αθηναίων από το 1995 έως το 2002 και στη συνέχεια επανήλθε στην κεντρική πολιτική ως βουλευτής και υπουργός Τουριστικής Ανάπτυξης, Υγείας, Άμυνας και Εξωτερικών, πριν γίνει και Ευρωπαίος Επίτροπος.
Η Ντόρα Μπακογιάννη αποτελεί επίσης ισχυρό παράδειγμα διαδρομής ανάμεσα στη Βουλή, την κυβέρνηση και τον Δήμο Αθηναίων. Εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής το 1989, έγινε υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ το 1990 και υπουργός Πολιτισμού το 1992, εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων το 2002 και, μετά τη δημαρχία, ανέλαβε υπουργός Εξωτερικών το 2006.
Στην ίδια κατηγορία της αντίστροφης πορείας, από τη Βουλή και το υπουργείο προς την Αυτοδιοίκηση, ανήκει και ο Νικήτας Κακλαμάνης. Εξελέγη βουλευτής με τη ΝΔ το 1990, υπηρέτησε ως υπουργός Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης από το 2004 έως το 2006 και στη συνέχεια εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων, αναλαμβάνοντας καθήκοντα από τον Ιανουάριο του 2007 έως τον Ιανουάριο του 2010.
Για να μην ξεχάσουμε και τον Πέτρο Τατούλη (1953) που διετέλεσε βουλευτής Αρκαδίας,και υφυπουργός και μετά εξελέγη Περιφερειάρχης Πελοποννήσου.
Τα ονόματα στο ΠΑΣΟΚ
Το φαινόμενο έχει βαθιές ρίζες και στο ΠΑΣΟΚ. Ο Βασίλης Κεγκέρογλου εκλέχθηκε επανειλημμένα βουλευτής Ηρακλείου με το ΠΑΣΟΚ από το 2004, διετέλεσε υφυπουργός Εργασίας σε δύο κυβερνητικές περιόδους και σήμερα είναι δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας. Στο ίδιο πράσινο αρχείο ανήκουν ο Παναγιώτης Φασούλας, που εξελέγη βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ στην Α΄ Πειραιά και αργότερα δήμαρχος Πειραιά, αλλά και ο Γιώργος Καμίνης, που από δήμαρχος Αθηναίων εξελέγη βουλευτής Επικρατείας του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής.
Το ΠΑΣΟΚ έχει σήμερα δική του ενεργή αυτοδιοικητική δεξαμενή. Η Χριστίνα Σταρακά, βουλευτής Αιτωλοακαρνανίας, είχε προηγουμένως πορεία στην Αυτοδιοίκηση: το 2010 εξελέγη περιφερειακή σύμβουλος, το 2014 αντιπεριφερειάρχης Αιτωλοακαρνανίας και το 2019 ήταν υποψήφια δήμαρχος Αγρινίου. Ο Βαγγέλης Γιαννακούρας, που μπήκε στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ στην Αρκαδία, ήταν περιφερειακός σύμβουλος και πρώην αντιπεριφερειάρχης Αρκαδίας.
Αλλά και θεσμικά, η Χαριλάου Τρικούπη έχει οργανώσει την αυτοδιοικητική της βάση. Ο Τομέας Αυτοδιοίκησης του ΠΑΣΟΚ συγκροτήθηκε με περισσότερα από 700 στελέχη, ενώ οι δήμαρχοι που είναι μέλη του κόμματος συμμετέχουν αυτοδίκαια. Στη Γραμματεία του Τομέα βρίσκονται, μεταξύ άλλων, ο Γρηγόρης Αλεξόπουλος, ο Κωνσταντίνος Ασκούνης, η Μαρία Γάλλιου, ο Ιωάννης Γκαράνης, ο Σίμος Δανιηλίδης, ο Βασίλης Κεγκέρογλου, ο Γιώργος Μαρινάκης, ο Παναγιώτης Νταής, ο Παναγιώτης Σημανδηράκης και ο Χρήστος Χριστοδουλόπουλος.
Στο ΠΑΣΟΚ υπάρχει και το ειδικό κεφάλαιο Χάρης Δούκας. Ο δήμαρχος Αθηναίων είναι το πιο προβεβλημένο αυτοδιοικητικό πρόσωπο του χώρου, αλλά μέχρι τώρα στέλνει το μήνυμα ότι προτεραιότητά του είναι ο Δήμος Αθηναίων. Όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο υποψηφιότητας στις επόμενες εθνικές εκλογές, απάντησε ότι είναι δήμαρχος και ότι χρέος του είναι να τιμήσει την ψήφο των Αθηναίων με τη δουλειά του στην πόλη.
Η αυτοδιοικητική παρουσία δεν περιορίζεται, όμως, στη ΝΔ και στο ΠΑΣΟΚ. Στο νέο πολιτικό σχήμα που ανακοίνωσε ο Αλέξης Τσίπρας, την Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη, υπάρχουν επίσης στελέχη με διαδρομή στην Αυτοδιοίκηση. Στους τομείς πολιτικής που ανακοινώθηκαν, τον Τομέα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ανέλαβε ο Γιώργος Ιωακειμίδης, με αναπληρωτή τον Απόστολο Καλογιάννη. Πρόκειται για δύο πρόσωπα με σαφή αυτοδιοικητική ταυτότητα: ο Ιωακειμίδης υπήρξε δήμαρχος Νίκαιας – Αγίου Ιωάννη Ρέντη και υποψήφιος περιφερειάρχης Αττικής, ενώ ο Καλογιάννης υπήρξε δήμαρχος Λάρισας.
Οι αυτοδιοικητικοί του Τσίπρα
Στην Ιδρυτική Διακήρυξη του νέου εγχειρήματος Τσίπρα εμφανίζονται επίσης αυτοδιοικητικά ονόματα όπως η δήμαρχος Τήλου Μαρία Καμμά, η δήμαρχος Ζωγράφου Τίνα Καφατσάκη, ο πρώην περιφερειάρχης Δυτικής Μακεδονίας Θόδωρος Καρυπίδης, ο πρώην δήμαρχος Λάρισας Απόστολος Καλογιάννης, ο Γιώργος Ιωακειμίδης και ο πρώην αντιπεριφερειάρχης Αττικής και πρώην δήμαρχος Σαρωνικού Πέτρος Φιλίππου.
Το συμπέρασμα είναι ότι η Αυτοδιοίκηση δεν είναι απλώς «φυτώριο» υποψηφίων. Είναι πεδίο παραγωγής πολιτικής ισχύος. Εκεί ο πολιτικός δεν δοκιμάζεται σε τηλεοπτικό πάνελ αλλά στον δρόμο, στο έργο, στο απορριμματοφόρο, στο σχολείο, στο ΚΑΠΗ, στην πλατεία, στην πλημμύρα, στη φωτιά, στο καθημερινό παράπονο του δημότη. Γι’ αυτό και ένας επιτυχημένος δήμαρχος ή περιφερειάρχης μπορεί να γίνει πολύ επικίνδυνος αντίπαλος για έναν βουλευτή που έχει κουραστεί από τη φθορά της κεντρικής πολιτικής.
Η ΝΔ, λοιπόν, ανοίγει την πόρτα στους αυτοδιοικητικούς επειδή χρειάζεται ανανέωση και βαθύτερη επαφή με τις τοπικές κοινωνίες. Το ΠΑΣΟΚ κρατά ενεργό το δικό του αυτοδιοικητικό δίκτυο, με ανθρώπους που κινούνται ανάμεσα σε δήμους, περιφέρειες και Βουλή. Το σχήμα Τσίπρα δείχνει ότι αντιλαμβάνεται από την αρχή τη σημασία των δημάρχων και των περιφερειακών στελεχών. Και η ελληνική πολιτική ιστορία θυμίζει ότι η διαδρομή από το δημαρχείο στο υπουργείο ή από το υπουργείο στο δημαρχείο, δεν είναι εξαίρεση. Είναι ένας από τους πιο διαχρονικούς δρόμους εξουσίας.
