Ο Ντόναλντ Τραμπ ξέρει πολύ καλά το παιχνίδι των λέξεων. Δεν είπε καθαρά «δίνω F-35 στην Τουρκία». Δεν είπε όμως και «όχι». Έκανε αυτό που ξέρει να κάνει καλύτερα: άφησε την πόρτα μισάνοιχτη, μοίρασε υποσχέσεις χωρίς υπογραφές, χάιδεψε τον Ερντογάν, κράτησε κοντά την Τουρκία και έστειλε μήνυμα σε όλους ότι στην αμερικανική διπλωματία της εποχής του όλα μπορούν να ξαναμπούν στο τραπέζι.
Τα F-35 έγιναν ξανά ένα μεγάλο λεκτικό παζάρι. Από τη μία οι S-400, οι αμερικανικοί νόμοι, οι κυρώσεις CAATSA και το Κογκρέσο. Από την άλλη η ανάγκη της Ουάσιγκτον να έχει την Τουρκία κοντά της στη Μέση Ανατολή, στη Συρία, στο Ιράν, στα περάσματα, στις βάσεις, στις ισορροπίες. Ο Τραμπ το ξέρει. Ο Ερντογάν το ξέρει ακόμη καλύτερα. Και γι’ αυτό παίζει τον «απαραίτητο σύμμαχο», ενώ συμπεριφέρεται συχνά ως σουλτάνος που θεωρεί την περιοχή ιδιοκτησία του.
Βεβαίως, ο Τραμπ δεν μπορεί να κάνει ό,τι θέλει μόνος του. Υπάρχουν αποφάσεις του Κογκρέσου. Υπάρχουν νόμοι. Υπάρχει το άλυτο θέμα των ρωσικών S-400, για τους οποίους η Τουρκία πετάχτηκε έξω από το πρόγραμμα των F-35. Άρα, άλλο η πολιτική κουβέντα μπροστά στις κάμερες και άλλο η νομική πραγματικότητα στην Ουάσιγκτον.
Όμως στην πολιτική οι εντυπώσεις μετράνε. Και ο Τραμπ έδωσε στον Ερντογάν αυτό ακριβώς που ήθελε: εικόνα αναβάθμισης, χαμόγελα, προσδοκία, ένα «βλέπουμε» που στην Άγκυρα μεταφράζεται ως «επιστρέφουμε».
Εδώ όμως υπάρχει και κάτι εξοργιστικό. Στην καθιερωμένη παρουσία Τραμπ – Ερντογάν μπροστά στους δημοσιογράφους, κανείς δεν βρήκε το θάρρος να ρωτήσει το αυτονόητο: κύριε Τραμπ, πώς γίνεται να συζητάτε F-35 για μια χώρα που απειλεί μια άλλη νατοϊκή χώρα, την Ελλάδα;
Πώς γίνεται να μιλάμε για «σύμμαχο», όταν η Άγκυρα απλώνει χάρτες «Γαλάζιας Πατρίδας», αμφισβητεί θαλάσσιες ζώνες, ενοχλεί έρευνες, βάζει ζήτημα θαλάσσιων πάρκων, υψώνει συνεχώς τον τόνο απέναντι στην Αθήνα;
Και ακόμη χειρότερα: κανείς δεν ρώτησε για την Κύπρο. Για την ευρωπαϊκή Κύπρο. Για τη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης που παραμένει με τμήμα της υπό τουρκική κατοχή. Πώς γίνεται ο Ερντογάν να παρουσιάζεται ως πολύτιμος φίλος, όταν η Τουρκία κρατά στρατό σε έδαφος κράτους-μέλους της Ε.Ε.;
Την ίδια ώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν στρατηγικά στην Κυπριακή Δημοκρατία, με αναβαθμίσεις σε Μαρί και Πάφο, διότι η Κύπρος έχει τεράστια σημασία για την Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Κι όμως, μπροστά στον Τραμπ και τον Ερντογάν, τα μικρόφωνα έμειναν άτολμα.
Αυτή δεν είναι απλή παράλειψη. Είναι δημοσιογραφική γαϊδουριά. Είναι δειλία. Είναι η άνεση των εύκολων ερωτήσεων και η αποφυγή της μόνης ερώτησης που πραγματικά θα πονούσε.
Διότι το θέμα δεν είναι μόνο αν η Τουρκία θα πάρει F-35. Το θέμα είναι ποιά Τουρκία θα οπλίσει η Δύση: έναν αξιόπιστο σύμμαχο ή έναν μόνιμο εκβιαστή της περιοχής;
