Στις 27 Σεπτεμβρίου 1989, μία ημέρα μετά τη δολοφονία του Παύλου Μπακογιάννη από τη 17 Νοέμβρη, η ελληνική Βουλή αποφάσισε την παραπομπή του πρώην πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου και τεσσάρων πρώην υπουργών του στο Ειδικό Δικαστήριο για την υπόθεση Κοσκωτά. Η υπόθεση είχε ήδη οδηγήσει σε βαθιά πολιτική κρίση και είχε κυριαρχήσει στις εκλογές του Ιουνίου 1989.
Ποιος ήταν ο Γιώργος Κοσκωτάς
Ο Γιώργος Κοσκωτάς, από υπάλληλος της Τράπεζας Κρήτης, εξελίχθηκε σε ιδιοκτήτη της και απέκτησε εκδοτικό συγκρότημα και τον ποδοσφαιρικό Ολυμπιακό. Η επιχειρηματική του άνοδος συνδέθηκε με υπεξαιρέσεις από την τράπεζα, ύψους περίπου 32 δισεκατομμυρίων δραχμών. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι καταθέσεις δημόσιων οργανισμών και οι σχέσεις του με κυβερνητικά στελέχη. Ο ίδιος διέφυγε στις ΗΠΑ, όπου συνελήφθη.
Η κυβέρνηση Τζαννετάκη και η «κάθαρση»
Μετά τις εκλογές της 18ης Ιουνίου 1989, η Νέα Δημοκρατία και ο Συνασπισμός σχημάτισαν κυβέρνηση συνεργασίας υπό τον Τζαννή Τζαννετάκη, με διακηρυγμένο στόχο τη διερεύνηση των σκανδάλων. Οι υποστηρικτές της παραπομπής μιλούσαν για λογοδοσία, ενώ το ΠΑΣΟΚ και ο Ανδρέας Παπανδρέου κατήγγελλαν πολιτική δίωξη. Η περίοδος έμεινε γνωστή, ανάλογα με την πολιτική οπτική, ως «κάθαρση» ή «βρώμικο ’89».
Η ιστορική ψηφοφορία της 27ης Σεπτεμβρίου
Η Βουλή αποφάσισε την παραπομπή των εξής προσώπων: Ανδρέας Παπανδρέου, 166 υπέρ, 121 κατά και 7 λευκά· Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας, 238 υπέρ και 36 κατά· Παναγιώτης Ρουμελιώτης, 170 υπέρ και 118 κατά· Γιώργος Πέτσος, 219 υπέρ και 45 κατά· Δημήτρης Τσοβόλας, 168 υπέρ και 121 κατά. Οι κατηγορίες διέφεραν ανά πρόσωπο και αφορούσαν, μεταξύ άλλων, τη διαχείριση δημοσίων χρημάτων και τη δωροδοκία. Η παραπομπή δεν συνιστούσε καταδίκη.
Η δίκη που παρακολουθούσε ολόκληρη η Ελλάδα
Η δίκη άρχισε στις 11 Μαρτίου 1991 στο Ειδικό Δικαστήριο, με πρόεδρο τον Βασίλη Κόκκινο. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο. Ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης δεν δικάστηκε, καθώς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν συναίνεσε στην άρση της ασυλίας του. Στο εδώλιο κάθισαν ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας, ο Δημήτρης Τσοβόλας και ο Γιώργος Πέτσος.
Ο θάνατος του Μένιου Κουτσόγιωργα
Στις 11 Απριλίου 1991, ο Αγαμέμνων Κουτσόγιωργας υπέστη σοβαρό εγκεφαλικό επεισόδιο κατά τη διάρκεια της συνεδρίασης. Πέθανε στο νοσοκομείο στις 18 Απριλίου. Είχε προηγηθεί η προφυλάκισή του στον Κορυδαλλό, τον Οκτώβριο του 1990. Ο θάνατός του τερμάτισε τη διαδικασία εις βάρος του, χωρίς τελική δικαστική κρίση για τις κατηγορίες.
Η τελική απόφαση: Αθώος ο Ανδρέας Παπανδρέου
Στις 16 Ιανουαρίου 1992, το Ειδικό Δικαστήριο αθώωσε τον Ανδρέα Παπανδρέου από όλες τις κατηγορίες: με 7 ψήφους έναντι 6 για την ηθική αυτουργία σε απιστία και με 10 έναντι 3 για την παθητική δωροδοκία. Ο Δημήτρης Τσοβόλας καταδικάστηκε σε φυλάκιση δυόμισι ετών και τριετή στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων· ο Γιώργος Πέτσος σε φυλάκιση δέκα μηνών και διετή στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων. Ο Τσοβόλας εξαγόρασε την ποινή φυλάκισης, αλλά έχασε τη βουλευτική του ιδιότητα.
Η φυλάκιση του Κοσκωτά και η πολιτική επιστροφή
Ο Γιώργος Κοσκωτάς εκδόθηκε στην Ελλάδα από τις ΗΠΑ και τον Νοέμβριο του 1994 καταδικάστηκε σε κάθειρξη 25 ετών για την υπόθεση της Τράπεζας Κρήτης. Ο Ανδρέας Παπανδρέου επέστρεψε στην πρωθυπουργία μετά τις εκλογές της 10ης Οκτωβρίου 1993. Η υπόθεση εξακολουθεί να υπενθυμίζει τη σημασία της διάκρισης ανάμεσα στην πολιτική ευθύνη, την κοινοβουλευτική παραπομπή και την ποινική καταδίκη.
